Tramwyfa'r Gogledd Orllewin

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Tramwyfa'r Gogledd Orllewin
Northwest passage.jpg
Math fairway Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol Cefnfor yr Arctig Edit this on Wikidata
Gwlad Canada Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 70.6°N 127.5333°W Edit this on Wikidata

Môr-lwybr drwy dyfroedd Arctig Gogledd America yw Tramwyfa'r Gogledd Orllewin sy'n ffordd o deithio o Gefnfor yr Iwerydd i'r Cefnfor Tawel, a hynny drwy Gefnfor yr Arctig. Yn ystod Oes y Darganfod, ymdrechodd nifer o fforwyr Ewropeaidd ganfod llwybrau i fordeithio o Ewrop i'r Dwyrain Pell. Y prif ffyrdd o wneud hyn oedd ym moroedd hemisffer y de, naill ai hwylio o gwmpas pen deheuol yr Amerig, drwy Gulfor Magellan neu rownd yr Horn, neu deithio i'r dwyrain o amgylch Penrhyn Gobaith De yn Ne'r Affrig ac ar draws Cefnfor India. O'r 15g hyd at y 19g, lansiwyd nifer o fordeithiau mewn ymgais i ddarganfod Tramwyfa'r Gogledd Orllewin yn ogystal â Thramwyfa'r Gogledd Ddwyrain, i ogledd Llychlyn, Rwsia a Gogledd Asia. Roedd y chwilfa am y tramwyfeydd gogleddol yn anos na fforiadau i'r cefnforoedd deheuol oherwydd caledni'r hinsawdd a pheryglon fordwyo'r dyfroedd rhewedig.

Llwybrau[golygu | golygu cod y dudalen]

Lleolir Tramwyfa'r Gogledd Orllewin o fewn Cylch yr Arctig, llai na 1,930 km o Begwn y Gogledd. O Fae Baffin rhwng Ynys Baffin a'r Ynys Las yn y dwyrain i Fôr Beaufort ar lannau gogleddol Alasga yn y gorllewin, mae'n mesur rhyw 1,450 km. Mae rhan orllewinol y dramwyfa yn llawn mynyddoedd rhew, canol y daith yn ymdrech lafurus i fordwyo drwy Ynysfor yr Arctig, i ogledd Canada, a'r llwybr dwyreiniol fel arfer yn rhewedig o ganlyniad i bwysedd y capan iâ sy'n sianelu rhew i mewn i Gulfor Bering.[1]

Mordeithiau hanesyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Ymdrechion cynnar[golygu | golygu cod y dudalen]

Wedi darganfyddiad yr Amerig gan Cristoforo Colombo yn 1492, mentrodd nifer o fforwyr Ewropeaidd ddarganfod llwybr masnach i ogledd yr Amerig i gysylltu Ewrop â Dwyrain Asia ac India'r Dwyrain. Roedd y chwilfa yn hynod o bwysig yn sgil ehangiad Ymerodraeth yr Otomaniaid yn y 15g a dirywiad Ffordd y Sidan. Yn 1497 anfonwyd Giovanni Caboto gan Harri VII, brenin Lloegr, i fordwyo ffordd drwy'r gogledd orllewin i Asia.

Methiannau'r fforwyr Elisabethaidd, Iagoaidd a Siarlaidd[golygu | golygu cod y dudalen]

Ymgeisiodd nifer o forwyr Seisnig amlycaf Oes Elisabeth, gan gynnwys Syr Francis Drake, Syr Martin Frobisher, a Syr Humphrey Gilbert, ganfod Tramwyfa'r Gogledd Orllewin, ond yn ofer. Parhaodd fordeithiau o Loegr i ynysoedd yr Arctig yn ystord y cyfnodau Iagoaidd a Siarlaidd. Methiant fu ymdrechion y rheiny hefyd, gan gynnwys Henry Hudson, mab Gilbert.

Ymdrechion yn y 18g[golygu | golygu cod y dudalen]

O ganlyniad i fethiannau'r 16g a dechrau'r 17g, peidiodd y chwilfa am Dramwyfa'r Gogledd Orllewin am ryw can mlynedd. Datblygodd gwybodeth yr Ewropeaidd am ddaearyddiaeth yr ardal yn raddol, o ganlyniad i fordeithiau John Davis, William Baffin, Syr John Ross, Syr William Parry, Frederick William Beechey, a Syr George Back, ar y cyd ag arolygon cartograffig o diroedd Gogledd Canada gan Henry Kelsey, Samuel Hearne, a Syr Alexander Mackenzie.

Mordaith Franklin[golygu | golygu cod y dudalen]

Trychineb fwyaf y chwilfa am Dramwyfa'r Gogledd Orllewin oedd mordaith golledig Syr John Franklin. Diflannodd Franklin, ei griw o 128 o ddynion, a'i ddwy long HMS Erebus a HMS Terror yn 1845.

Mordaith McClure[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn 1850, hwyliodd yr HMS Investigator dan Robert McClure i mewn i'r dramwyfa drwy Gulfor Bering i chwilio am longau Franklin. Yng ngafael rhew'r gaeaf bu'r llong am ddwy mlynedd, felly teithiodd McClure a'i griw ar sled i gyrraedd llong achub yn y gorllewin yn 1854. Hon felly oedd y daith gyntaf i groesi Dramwyfa'r Gogledd Orllewin ar y môr a'r tir.

Llwyddiant Amundsen[golygu | golygu cod y dudalen]

Ni chroesir Tramwyfa'r Gogledd Orllewin ar y môr yn unig nes llwyddiant Roald Amundsen yn 1903–06. Y cyntaf i wneud y daith mewn un flwyddyn oedd Henry A. Larsen, sarsiant ym March-Heddlu Brenhinol Canada, yn 1944.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. (Saesneg) Northwest Passage. Encyclopædia Britannica. Adalwyd ar 17 Chwefror 2019.