Y Ddaear

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Y Ddaear
599px-The Earth seen from Apollo 17a.jpg
Symbol
Nodweddion orbitol
Pellter cymedrig i'r haul 1 US

149,597,890 km

Radiws cymedrig 147,100,000 – 152,100,000 km
Echreiddiad 0
Parhad orbitol 365.24 dydd
Buanedd cymedrig orbitol 29,785.9 km/s-1
Gogwydd orbitol 0.00005°
Nifer o loerennau 1
Nodweddion materol
Diamedr cyhydeddol 12,756.270 km
Diamedr pegynol 12,713.500 km
Diamedr cymedrig 12,745.591 km
Arwynebedd 5.1×108 km2
Más 5.9737×1024 kg
Dwysedd cymedrig 5.515 g/cm-3
Disgyrchiant ar yr arwyneb 9.766 m/s-2
Parhad cylchdro 23.934 awr
Albedo 0.38
Buanedd dihangfa 5.02 km s-1
Tymhereddau arwyneb 185 K (isaf)
287 K (cymedrig)
331 K (uchaf)
Nodweddion atmosfferig
Gwasgedd atmosfferig 101.32 kPa
Nitrogen 77%
Ocsigen 21%
Argon 1%
Y blwch hwn: gweld  sgwrs  golygu

Y Ddaear yw'r blaned yr ydym ni'n byw arni. Hi yw'r drydedd blaned oddi wrth yr Haul, canolbwynt Cysawd yr Haul. Mae gan y Ddaear un lleuad. Mae'r Ddaear yn cylchdroi unwaith o amgylch yr Haul bob blwyddyn (365.2422 niwrnod), ac yn troi o gylch ei hechel ei hunan unwaith bob diwrnod serenol (23.934 awr), sef yr amser sydd ei angen er mwyn i'r haul ddychwelyd i'r un lle yn y wybren. Mae'r ddaear yn unigryw o blith y planedau a wyddys hyd yn hyn gan fod ganddi ddigonedd o ddŵr ac awyr sy'n gyfoethog o nitrogen ac ocsigen ; ond er hynny dydi hi ddim yr unig enghraifft o blaned ddaearol yn y bydysawd a all gynnal bywyd.

Ceir pob math o diroedd ar wyneb y ddaear : tir a orchuddir gan goedwigoedd, tir lle ceir glaswellt, tir diffaith lle nad oes dim yn tyfu a thir wedi ei orchuddio gan eira a . Gall y wyneb fod yn wastad, yn fryniog neu yn fynyddig. Hefyd mae pob math o bethau byw ar y ddaear, yn blanhigion ac anifeiliaid ac organebau byw eraill.

Cronoleg[golygu]

Mae gwyddonwyr wedi gallu adlunio darlun o orffennol y ddaear. Darganfyddwyr y mater solar hynaf a 4.5672 ± 0.0006 biliwn blynedd yn ôl.

Esblygiad[golygu]

Prif erthygl: Esblygiad
Mae'r Ddaear yn cynnig yr unig esiampl o amgylchedd sy'n medru cynnal esblygiad bywyd.

Cyfansoddiad ac adeiledd[golygu]

Prif erthygl: Gwyddorau daear
Mae'r Ddaear yn blaned ddaearol, sy'n golygu fod ganddo gorff creigiog, yn hytrach na chawr ia fel Iau. Dyma yw'r blaned fwyaf allan o'r pedwar planed ddaearol sydd yng nghysawd yr haul. Mae gan y Ddaear y dwysedd fwyaf, disgyrchedd fwyaf, y grym magnetig cryfaf, cylchdroed cyflymaf a hefyd y blaned efo tectonig fwyaf gweithgar.

Siâp[golygu]

Y Ddaear- Siâp Oblad Theori Darwin- Esblygiad Fringillidae ar Ynysoedd y Galapagos. Llosgfynydd-Gweithgaredd ar Ffin Plât tectonig Ffenomena Tywydd y Ddaear

Mae gan y Ddaear siâp sffêr oblad. Mae hyn yn golygu ei fod yn chwyddo yn y canol ar y cyhydedd.

Tectoneg platiau[golygu]

Prif erthygl: Tectoneg platiau
Tectoneg platiau, neu symudiadau'r platiau, yw'r theori ddaearegol sy'n esbonio symudiadau mawr o fewn cramen y Ddaear.

Adeiledd mewnol[golygu]

Prif erthygl: Daeareg
Mae'r tu mewn i'r ddaear wedi ei wneud o haenau gwahanol sydd efo priodweddau ffisegol a cemegol gwahanol:-

Gwres[golygu]

Crëir gwres mewnol y ddaear gan ddadelfeniad isotopau ymbelydrol.

Arwyneb y Ddaear[golygu]

Mae 70.8% o'r ddaear wedi'i gorchuddio efo dwr. Mae'r gweddill uwchben y môr yn cynnwys mynyddoedd, platiau a gwastatiroedd.

Atmosffer[golygu]

Prif erthygl: atmosffer y ddaear
Mantell o nwyon amddiffynnol o amgylch y Ddaear yw atmosffer y ddaear (hefyd "atmosffer") sy'n ein hynysu oddi wrth newidiadau tymheredd eithafol a fyddai'n digwydd hebddo. Mae tynfa disgyrchiant yn cynyddu'r dwysedd yn nes at arwynebedd y ddaear fel bod 80% o'r màs atmosfferig yn y 15 km isaf.

Hydrosffer[golygu]

Cynnwys dŵr y Ddaear yw'r hydrosffer. Mae 97.5 o dwr y ddaear yn cynnwys halen. Mae'r moroedd yn amsugno Carbon Deuocsid o'r atmosffer.

Hinsawdd[golygu]

Prif erthygl: Hinsawdd
Hinsawdd yw cyflwr y tywydd mewn ardal dros gyfnod o amser. Cyflwr tymor hir o dywydd rhagweladwy yw hinsawdd. Mae hinsawdd y ddaear yn amrywio o le i le ac yn cael ei heffeithio gan nodweddion ffisegol y ddaear megis mynyddoedd, afonydd, lledred, diffeithdiroedd a diwasgeddau.

Orbit a chylchdro[golygu]

Mae'r Ddaear yn cymryd 24 awr i gylchdroi unwaith. Gelwir hyn yn ddiwrnod. Mae'r ddaear yn cymryd tua 365 diwrnod i fynd o amgylch yr haul. Gelwir hyn yn flwyddyn. Ar gyfartaledd mae'r Ddaear tua 150 miliwn milltir o'r haul, ac yn symud ar fuanedd o 108,000 m.y.a.. Mae'r Lleuad yn cylchdroi'r Ddaear bob 27.3 diwrnod. Mae atyniad disgyrchol y lleuad yn creu Llanw morol.

Gweler hefyd[golygu]


Planedau yng Nghysawd yr Haul
Mercher
Gwener
Y Ddaear
Mawrth
Iau
Sadwrn
Wranws
Neifion
Cyfandiroedd y Ddaear

LocationAfricaEurasia.png
Affrica-Ewrasia
LocationAmericas.png
Yr Amerig
LocationEurasia.png
Ewrasia

LocationAfrica.png
Affrica
LocationAntarctica.png
Antarctica
LocationAsia.png
Asia
Location of Europe.svg
Ewrop
LocationNorthAmerica.png
Gogledd America
LocationSouthAmerica.png
De America
LocationOceania.png
Oceania

Uwchgyfandiroedd daearegol :  Gondwana · Lawrasia · Pangaea · Pannotia · Rodinia · Colwmbia · Kenorland · Ur  · Vaalbara

Globe stub.svg Eginyn erthygl sydd uchod am ddaearyddiaeth. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.
Saturn template.svg Eginyn erthygl sydd uchod am seryddiaeth. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.

Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am y ddaear
yn Wiciadur.