Esblygiad
Oddi ar Wicipedia
Mae esblygiad rhywiogaethau dros hanes wedi'i ddisgrifio fel coeden gyda nifer o ganghennau'n tarddu o un bonyn. Dyma yw gwraidd ein syniadaeth heddiw.
Esblygiad yw'r ddamcaniaeth fod creaduriaid syml a hynafol yn newid ac yn datblygu dros filiynau o flynyddodd i fod yn greaduriaid newydd a gwahanol. Ceir amrywiaeth enfawr o rywogaethau heddiw oherwydd y broses hwn. Mae esblygiad yn golygu y gallai rhai gwahaniaethau sicrhau bod creaduriaid yn byw, yn goroesi fel yr oedd yr amgylchedd o'u cwmpas yn newid, tra y byddai'r rhai nad oedd yn newid (fel y triceratops) yn goroesi.
Mae ein dealltwriaeth ni heddiw o fioleg esblygol yn cychwyn yn 1859 pan gyhoeddodd Charles Darwin' ei On the Origin of Species a mynach o'r enw Gregor Mendel a'i waith ar blanhigion a'r hyn rydym yn ei alw'n etifeddeg a genynau. Yr hyn sy'n cael ei basio ymlaen o un genhedlaeth i'r llall, felly, (ac fel mae'r 'wybodaeth' hwnnw yn newid) ydyw esblygiad.[1] Ers y ddau wyddonydd yma, a oedd yn torri tir newydd iawn yn eu hamser, rydym wedi ddarganfod llawer mwy sut mae hyn i gyd yn gweithio, yn enwedig (yn ddiweddar) am eneteg sydd yn egluro sut mae esblygiad yn digwydd.
Gwelwn hyn yn llawer cliriach pan fo'r amgylchedd wedi'i gyfngu, fel ag y mae ar ynys. Yma, mae'r broses o ddethol naturiol yn cael ei gyflymu a gwelwn rywogaethau newydd yn cael eu creu yn gynt nac ar gyfandir enfawr. [2]
Cynnwys |
[golygu] Syniadau newydd Darwin: esblygiad drwy ddetholiad naturiol
Charles Darwin a Gregor Mendel yw sylfaenwyr damcaniaeth esblygiad fodern. Cyflwynodd Darwin ei syniadau am ddetholiad naturiol yn 1859, sef bod pethau byw wedi esblygu o bethau syml dros filoedd o flynyddoedd. Roedd y syniad yma yn hanfodol bwysig i syniadau Darwin.
Dyma rai o'r conglfeini:
- Pe bai pob organeb yn atgynhyrchu'n llwyddiannus, yna byddai poblogaeth y rhywogaeth hwnnw yn cynyddu y tu hwnt i reolaeth[3]
- Mae niferoedd y boblogaeth yn aros yn eitha cyson o flwyddyn i flwyddyn
- Mae adnoddau pob amgylchedd yn gyfyngedig (e.e. hyn-a-hyn o goed sydd ar ynys)
- Mae organebau yn wahanol nid oes byth dau yn union yr un fath; mae pob rhywogaeth, felly, yn gyfoethog o ran amrywiaeth ac mae amrywiaeth rhwng rhywogaethau.
- Nid yw'r rhan fwyaf o'r epil yn goroesi (2% o bysgod sydd yn goroesi o'r epil (neu'r wyau) sydd yn cael ei gynhyrchu.)
- Bydd y rhai sy'n goroesi yn atgenhedlu a phasio eu nodweddion i'r genhedlaeth nesaf.
- Felly mae'r nodweddion sy'n galluogi'r unigolyn i oroesi yn cael eu cadw yn y boblogaeth.
Y ffactorau sy'n penderfynnu pa organebau sy'n goroesi yw:
- Ysglyfaethwyr
- Afiechyd
- Y gallu i gystadlu am fwyd
- Y gallu i gystadlu am dir, mewn planhigion golau ayyb.
Gelwir y ffactorau yma yn 'Ddetholaid Naturiol'.
Ar y pryd doedd Darwin ddim yn gwybod am gromosomau ond erbyn heddiw rydym yn gwybod mai cromosomau sydd yn cario gwybodaeth etifeddol.
[golygu] Syniadau gwyddonol yn newid
Fel mae gwybodaeth gwyddonol yn newid a thystiolaeth wedi dod yn bwysicach mae ein syniadau am bethau yn newid. Yn amser Darwin roedd y mwyafrif o bobl yn credu bod rhywogaethau naturiol sy'n byw ar y ddaear wedi cael eu creu mewn chydig ddyddiau a heb newid dros y blynyddoedd. Gelwir hyn yn Greadaeth (o'r gair 'creu'). Cafodd Darwin lawer o bobl crefyddol yn gwrthwynebu ei syniadau gwyddonol newydd. Erbyn heddiw, mae'r rhan fwyaf o wyddonwyr yn credu yn y syniad o ddetholiad naturiol.
[golygu] Tystiolaeth am Esblygiad
Trwy astudio ffosiliau mewn creigiau o wahanol oedran (fel y gwnaeth Darwin yng Nghwm Idwal) a'r newidiadau yn eu ffurf dros gyfnod o amser down i wybod mwy am amser a pha bryd y crewyd y gwahanol rywogaethau.
[golygu] Astudiaeth genetig
Gellir edrych ar y genynau sydd mewn gwahanol rhywogaethau ac wedyn ei gymharu ee. mae 98% o genynau y tsimpansî yr un fath â genynau dynol.
[golygu] Cyfeiriadau
- ↑ Gwefan Saesneg National Health Museum
- ↑ Gwefan Saesneg: 'An introduction to evolution' gan 'The University of California Museum of Paleontology'
- ↑ Gweler: The Structure of Evolutionary Theory gan Stephen J Gould, cyhoeddwr: Harvard University Press, 2002, tudalen 1433; isbn = 0674006135
[golygu] Gweler hefyd

