Esblygiad

Oddi ar Wicipedia

Neidio i: llywio, chwilio
"Triceratops a'r nyth" gan Karen Carr. 65 miliwn o flynyddoedd yn ôl, diflannodd y deinosoriaid
Tad y syniadaeth am esblygiad:Charles Darwin
Gwaith Haeckel: "Paleontological Tree of Vertebrates (tua. 1879)".
Mae esblygiad rhywiogaethau dros hanes wedi'i ddisgrifio fel coeden gyda nifer o ganghennau'n tarddu o un bonyn. Dyma yw gwraidd ein syniadaeth heddiw.
1: Mwtadu yn creu amrywiaeth. 2: Mwtadiaid anffafriol ddim yn llwyddo i atgenhedlu'n llwyddiannus. 3: Atgenhedlu yn digwydd gan greu mwtadiaeth ffafriol ac anffafriol eto. 4. Mwtadiaid ffafriol yn fwy tebygol o oroesi. 5: ... ac atgenhedlu.

Esblygiad yw'r ddamcaniaeth fod creaduriaid syml a hynafol yn newid ac yn datblygu dros filiynau o flynyddodd i fod yn greaduriaid newydd a gwahanol. Ceir amrywiaeth enfawr o rywogaethau heddiw oherwydd y broses hwn. Mae esblygiad yn golygu y gallai rhai gwahaniaethau sicrhau bod creaduriaid yn byw, yn goroesi fel yr oedd yr amgylchedd o'u cwmpas yn newid, tra y byddai'r rhai nad oedd yn newid (fel y triceratops) yn goroesi.

Mae ein dealltwriaeth ni heddiw o fioleg esblygol yn cychwyn yn 1859 pan gyhoeddodd Charles Darwin' ei On the Origin of Species a mynach o'r enw Gregor Mendel a'i waith ar blanhigion a'r hyn rydym yn ei alw'n etifeddeg a genynau. Yr hyn sy'n cael ei basio ymlaen o un genhedlaeth i'r llall, felly, (ac fel mae'r 'wybodaeth' hwnnw yn newid) ydyw esblygiad.[1] Ers y ddau wyddonydd yma, a oedd yn torri tir newydd iawn yn eu hamser, rydym wedi ddarganfod llawer mwy sut mae hyn i gyd yn gweithio, yn enwedig (yn ddiweddar) am eneteg sydd yn egluro sut mae esblygiad yn digwydd.

Gwelwn hyn yn llawer cliriach pan fo'r amgylchedd wedi'i gyfngu, fel ag y mae ar ynys. Yma, mae'r broses o ddethol naturiol yn cael ei gyflymu a gwelwn rywogaethau newydd yn cael eu creu yn gynt nac ar gyfandir enfawr. [2]

Cynnwys

[golygu] Syniadau newydd Darwin: esblygiad drwy ddetholiad naturiol

Charles Darwin a Gregor Mendel yw sylfaenwyr damcaniaeth esblygiad fodern. Cyflwynodd Darwin ei syniadau am ddetholiad naturiol yn 1859, sef bod pethau byw wedi esblygu o bethau syml dros filoedd o flynyddoedd. Roedd y syniad yma yn hanfodol bwysig i syniadau Darwin.

Dyma rai o'r conglfeini:

  1. Pe bai pob organeb yn atgynhyrchu'n llwyddiannus, yna byddai poblogaeth y rhywogaeth hwnnw yn cynyddu y tu hwnt i reolaeth[3]
  2. Mae niferoedd y boblogaeth yn aros yn eitha cyson o flwyddyn i flwyddyn
  3. Mae adnoddau pob amgylchedd yn gyfyngedig (e.e. hyn-a-hyn o goed sydd ar ynys)
  4. Mae organebau yn wahanol nid oes byth dau yn union yr un fath; mae pob rhywogaeth, felly, yn gyfoethog o ran amrywiaeth ac mae amrywiaeth rhwng rhywogaethau.
  5. Nid yw'r rhan fwyaf o'r epil yn goroesi (2% o bysgod sydd yn goroesi o'r epil (neu'r wyau) sydd yn cael ei gynhyrchu.)
  6. Bydd y rhai sy'n goroesi yn atgenhedlu a phasio eu nodweddion i'r genhedlaeth nesaf.
  7. Felly mae'r nodweddion sy'n galluogi'r unigolyn i oroesi yn cael eu cadw yn y boblogaeth.

Y ffactorau sy'n penderfynnu pa organebau sy'n goroesi yw:

  1. Ysglyfaethwyr
  2. Afiechyd
  3. Y gallu i gystadlu am fwyd
  4. Y gallu i gystadlu am dir, mewn planhigion golau ayyb.

Gelwir y ffactorau yma yn 'Ddetholaid Naturiol'.

Ar y pryd doedd Darwin ddim yn gwybod am gromosomau ond erbyn heddiw rydym yn gwybod mai cromosomau sydd yn cario gwybodaeth etifeddol.

[golygu] Syniadau gwyddonol yn newid

Fel mae gwybodaeth gwyddonol yn newid a thystiolaeth wedi dod yn bwysicach mae ein syniadau am bethau yn newid. Yn amser Darwin roedd y mwyafrif o bobl yn credu bod rhywogaethau naturiol sy'n byw ar y ddaear wedi cael eu creu mewn chydig ddyddiau a heb newid dros y blynyddoedd. Gelwir hyn yn Greadaeth (o'r gair 'creu'). Cafodd Darwin lawer o bobl crefyddol yn gwrthwynebu ei syniadau gwyddonol newydd. Erbyn heddiw, mae'r rhan fwyaf o wyddonwyr yn credu yn y syniad o ddetholiad naturiol.

[golygu] Tystiolaeth am Esblygiad

Trwy astudio ffosiliau mewn creigiau o wahanol oedran (fel y gwnaeth Darwin yng Nghwm Idwal) a'r newidiadau yn eu ffurf dros gyfnod o amser down i wybod mwy am amser a pha bryd y crewyd y gwahanol rywogaethau.

[golygu] Astudiaeth genetig

Gellir edrych ar y genynau sydd mewn gwahanol rhywogaethau ac wedyn ei gymharu ee. mae 98% o genynau y tsimpansî yr un fath â genynau dynol.


[golygu] Cyfeiriadau

  1. ↑ Gwefan Saesneg National Health Museum
  2. ↑ Gwefan Saesneg: 'An introduction to evolution' gan 'The University of California Museum of Paleontology'
  3. ↑ Gweler: The Structure of Evolutionary Theory gan Stephen J Gould, cyhoeddwr: Harvard University Press, 2002, tudalen 1433; isbn = 0674006135

[golygu] Gweler hefyd

Eginyn erthygl sydd uchod am fioleg. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato

Wedi dod o "http://cy.wikipedia.org/wiki/Esblygiad"
Offer personol