Alfred Russel Wallace

Cymraig ↓ Cymraeg

Mae angen cywiro iaith yr erthygl hon. Ewch ati i'w chywiro os y gallwch. Mae'r nodyn yma yn rhoi'r erthygl yn y categori Tudalennau â phroblemau ieithyddol.

Alfred Russel Wallace

Biolegydd Cymreig oedd Alfred Russel Wallace (8 Ionawr 1823 – 7 Tachwedd 1913).

Cafodd ei eni yn Llanbadog ger Brynbuga.

Yr oedd Alfred Russel Wallace, OM, FRS (8 Ionawr 1823 – 7 Tachwedd 1913) yn Naturiaethwr Prydeinig, teithiwr, daearyddiaethydd, anthropolegydd a biolegydd. ac wrth gwrs yn fyd enwg am gyd-ddatblygu'r syniad o esblygiad a Charles Darwin.

Dechreuodd ei waith mawr ar yr Afon Amazon gyda'r Naturiaethwr Bates ond roedd tân ar y llong wrth ddychwelyd a chollodd ei samplau, (ac yr arian o'i werthu) aeth wedyn i'r Archipelago Malay eto i gasglu ar sail masnachol, yno y disgrifiodd ei Llinell Wallace dosraniad o bwys rhwng Indonesia ac Awstralia daeth i fod yn 'tad' Bioddaearyddiaeth.

Bywyd

Adeilad Sefydliad y Mecanyddwyr, Castell Nedd.

Cafodd ei eni yn Llanbadoc, ger Brynbuga, Sir Fynwy.Cafodd ei dad, Thomas Vere Wallace a'i fam, Mary Anne Greenell wyth o blant. Hannai ei fam o Hertford yn Lloegr, Symododd y teulu yno ac aeth i ysgol Hertford Grammar School tan 1836. Symudodd i Lundain i weithio efo ei frawd John,a oedd yn adeiladwr 19-oed, fel prentis. Ers 1979, mae plac iddo fe ar 44 St. Peter's Road, Croydon . Aeth ymlaen i weithio i'w frawd hynaf, William fel prentis arolygydd tir. Mynychodd darlithoedd yn y London Mechanics' Institute, nawr Birkbeck, University of London lle ddaeth dan ddylanwad radicaliaeth Robert Owen a Thomas Paine.

Yn 1839, symudodd i Kington, Sir Henffordd, can setlo yn Castell Nedd ym Morgannwg . Rhwng 1840 a 1843, roedd Wallace yn gweithio yng Nghymru gan amlaf. Roedd Wallace yn meddwl ei fod e'n Sais yn hytrach na Chymro, ac mae sylwadau helaeth ganddo fe am y Cymry Cymraeg yn ei hunangofiant "My Life". (Cymry Cymraeg oedd y werin o gwmpas Castell Nedd cofier) Roedd yn athro yng Nghastell Nedd ac wedyn yng Nghaerlyr. Bu farw ei frawd yn 1845, a daeth Wallace adref i Gymru efo i frawd John ond methodd ei ffirm, a chymerodd swydd ar y rheilffordd.

Map o The Malay Archipelago yn dangos ei deithiau.

Dilynodd yn nhraddodiad Alexander von Humboldt, a Charles Darwin pan ym 1848, aeth Wallace a Henry Bates i Brazil i hel samplau i werthu a chasglu tystiolaeth am "transmutation of species". Ymunodd y botanydd Richard Spruce, a brawd iau Wallace, Herbert, a nhw ym 1849. Roedd e ar yr afon Rio Negro am bedair blynedd.

Er gwaethaf colli ei stoc, papurau a'i arian ysgrifennodd "On the Monkeys of the Amazon" , Palm Trees of the Amazon and Their Uses a Travels on the Amazon.

Llun o The Malay Archipelago yn dangos y Broga Hedegog a darganfyddwyd gan Wallace

O 1854 i 1862, roedd e yn y Malay Archipelago lle casglodd dros 125,000 spesimenau (dros 80,000 chwilod). Enwyd Rhacophorus nigropalmatus, fel Wallace's flying frog ar ei ôl. Erbyn 1858 roedd ei syniadau yn aeddfed a thystiolaeth heaeth ganddo felly anfonodd ei syniada i Darwin; Cyhoeddwyd ei bapur helaeth a rhyw nodiadau byr 'ar y gweill' gan Darwin mewn cyfarfod arbennig o'r Linnaean Society of London.

ffoto o A.R. Wallace a dynnwyd yn Singapore ym 1862

Dychwelodd i Brydain o Malaysia ym 1862, ac aros efo i chwaer Fanny Sims , aeth i siarad i'r cymdeithasau gwyddonol llu yn Llundain fel Zoological Society of London, a chymdeithasu a Darwin yn Down House, a Charles Lyell a Herbert Spencer.

Priododd ym 1866, i Annie Mitten. Mi gafon nhw dri o blant: Herbert (1867–1874), Violet (1869–1945), a William (1871–1951).

Bu farw ar 7 Tachwedd 1913, yn 90 oed. Dwedodd yThe New York Times amdano "the last of the giants belonging to that wonderful group of intellectuals that included, among others, Darwin, Huxley, Spencer, Lyell, and Owen, whose daring investigations revolutionized and evolutionized the thought of the century."

Bedd Wallaceym Mynwent Broadstone, Dorset, yn dangos coeden ffosilaidd.

Darllenodd waith Robert Chambers' sef Vestiges of the Natural History of Creation, 1844 Iy Chwefror 1855, tra yn Ternate ar ynys Borneo, ysgrifenodd "On the Law Which has Regulated the Introduction of Species",

Y Darwin–Wallace Medal gan y Gymdeithas Linnaean i ddathlu hanner can-mlwyddiant "Esblygiad"

Map o The Geographical Distribution of Animals yn dangos y chwe rhanbarthau bioddaearyddoaeth.

Llun Alfred Russel Wallace ar flaen-dudalen ei llyfr Darwinism (1889).

Gwobrau ac Anrhyddedau

• Order of Merit (1908),

• Royal Society's Royal Medal (1868)

• Copley Medal (1908),

• Royal Geographical Society's Founder's Medal (1892)

• Linnean Society' -Gold Medal (1892) aDarwin–Wallace Medal (1908).

• Pennaeth Anthropoleg British Association 1866.

• Llywydd yr Entomological Society of London 1870.

• Pennaeth y British Association 1876.

• pensiwn y Llywodraeth o £200 y flwyddyn o 1881.

• Etholwyd i'r GCymdeithas Frenhinol 1893.

• Canolfan ymchwil yn Sarawak 2005.

• Adeilad Bioleg a Daearyddiaeth, Prifysgol Abertawe

• Theatr Ddarlithio ym Mhrifysgol Caerdydd.

Cyhoeddodd 22 llyfr llawn, 747 gweithiau llai, 508 o bapurau gwyddonol.

Llyfryddiaeth ddethol

• Palm trees of the Amazon and their uses. 1853
• The Origin of Human Races and the Antiquity of Man Deduced from the Theory of 'Natural Selection (1864)
• The Malay Archipelago (1869)
• The Geographical Distribution of Animals Harper and brothers 1876
• Tropical Nature, and Other Essays Macmillan 1878
• Island Life Harper and brothers1881
• Darwinism: An Exposition of the Theory of Natural Selection, with Some of Its Applications Macmillan 1889
• Travels on the Amazon and Rio Negro Ward, Lock 1889
• My Life. Chapman & Hall 1905

Y papur gwreiddiol yn llawn. Sylwer 1858 nid 1859. Wallace, Alfred Russel (1858). "On the Tendency of Varieties to Depart Indefinitely From the Original Type"

Cymraeg: Alfred Russel Wallace. Gwyddonydd Anwyddonol gan R Elwyn Hughes.

Papurau Dethol

• On the Monkeys of the Amazon, On the Monkeys of the Amazon 1853
• On the Law Which Has Regulated the Introduction of New Species, On the Law Which Has Regulated the Introduction of New Species 1855
• On the Tendency of Varieties to Depart Indefinitely From the Original Type, On the Tendency of Varieties to Depart Indefinitely From the Original Type 1858 Papur enwog Wallace a anfonwyd i Darwin.
• On the Zoological Geography of the Malay Archipelago, On the Zoological Geography of the Malay Archipelago 1859
• Remarks on the Rev. S. Haughton's Paper on the Bee's Cell, And on the Origin of Species, Remarks on the Rev. S. Haughton's Paper on the Bee's Cell, And on the Origin of Species 1863

Llyfryddiaeth llawn gan Charles H. Smith at The Alfred Russel Wallace Page.

Dolenni

• The Alfred Russel Wallace Page
• The Alfred Russel Wallace Website
• "Missing Link-Alfred Russel Wallace, Charles Darwin's neglected double" by Jonathan Rosen, The New Yorker, February 12, 2007
• The Malay Archipelago illustrated edition at Papua WebProject
• Wallace at 100 Welsh Heroes
• Gwaith gan Alfred Russel Wallace yn Project Gutenberg
• BBC article on Wallace and Indonesia's efforts to honor him
• National Geographic Magazine, December 2008 - The Man Who Wasn't Darwin Biography
• Nodyn:Findagrave
• "The Work In Darwin's Shadow" by Joel Achenbach, The Washington Post, February 9, 2009

Eginyn erthygl sydd uchod am Gymro neu Gymraes. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato