Batumi

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Batumi
1071 - Kaukasus 2014 - Georgien - Batumi (16728246174).jpg
Batumi COA.JPG
Math dinas, dinas fawr, populated place in Georgia Edit this on Wikidata
Poblogaeth 154,600 Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Lasha Komakhidze Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+04:00 Edit this on Wikidata
Gefeilldref/i
Bari, Donostia, Savannah, Piraeus, Kislovodsk, Trabzon, Vanadzor, Volos, Yalta, Burgas, Marbella, Kuşadası, Verona, Ordu, Ternopil, New Orleans, Yalova, Nakhchivan, Daugavpils, Artvin, Rio de Janeiro, Zibo, Mykolaiv, Ağcabədi, Ashdod, Donetsk, Brest, Ürümqi, Sharm el-Sheikh, Rostock, Prague 1, Paphos, Nysa, Netanya, Jūrmala Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Ajaria Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Georgia Georgia
Arwynebedd 64,900,000 m² Edit this on Wikidata
Uwch y môr 3 ±1 metr Edit this on Wikidata
Gerllaw Y Môr Du Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 41.6458°N 41.6417°E Edit this on Wikidata
Cod post 6000–6099 Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Lasha Komakhidze Edit this on Wikidata

Batumi ( /b ɑː t u m ff / ; Georgeg: ბათუმი) yw prifddinas Gweriniaeth Ymreolaethol Adjara ac ail ddinas fwyaf Georgia, a leolir ar arfordir y Môr Du yn ne-orllewin y wlad. Mae wedi'i leoli mewn Parth Isdrofannol wrth droed y Cawcasws. Mae llawer o economi Batumi yn ddibynnol ar dwristiaeth a gamblo (Llysenw'r ddinas yw "Las Vegas y Môr Du"), ond mae'r ddinas hefyd yn borthladd môr bwysig ac mae'n cynnwys diwydiannau fel adeiladu llongau, prosesu bwyd a gweithgynhyrchu ysgafn . Ers 2010, mae Batumi wedi cael ei drawsnewid trwy adeiladu adeiladau uchel modern, yn ogystal ag adfer adeiladwaith clasurol o'r 19eg ganrif ei Hen Dref hanesyddol. [1]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Hanes cynnar[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae Batumi ar safle trefedigaeth gwladfa Groegaidd hynafol yng Colchis o'r enw " Bathus" neu " Bathys" - (sy'n deillio o'r Groegaidd βαθύς λιμεν, bathus limen; neu βαθύς λιμήν, bathys limēn; llyth. yr 'harbwr dwfn'). Dan Hadrian (c. 117–138 AD), cafodd ei drawsnewid yn borthladd Rhufeinig caerog ac yn ddiweddarach fe'i adawyd yn wag ac fe'i ddisodlwyd gan gaer Petra a sefydlwyd yn amser Justinianus I ( c.527-565 ). Wedi'i garisynu gan y lluoedd Rhufeinig- Bysantaidd, yn ffurfiol roedd yn feddiant o ddeyrnas Lazica nes iddo gael ei feddiannu'n fyr gan yr Arabiaid, nad llwyddodd i'w dal. Yn 780 syrthiodd Lazica i deyrnas Abkhazia trwy undeb dynastig, a arweiniodd yn ddiweddarach at uno'r brenhiniaeth Georgaidd yn yr 11eg ganrif.

O 1010, fe'i llywodraethwyd gan yr eristavi (ერისთავი, llywodraethwr) brenin Georgia. Ar ddiwedd y 15fed ganrif, ar ôl chwalfa'r deyrnas Georgaidd, trosglwyddodd Batumi i'r tywysogion ( mtavari , მთავარი ) o Guria, tywysogaeth Georgaidd orllewinol o dan sofraniaeth brenhinoedd Imereti .

Bu digwyddiad chwilfrydig ym 1444 pan dreiddiodd llynges Bwrgwyn, ar ôl croesgad aflwyddiannus yn erbyn yr Ymerodraeth Otomanaidd, y Môr Du a chymryd rhan mewn môr-ladrad ar hyd ei harfordir dwyreiniol nes i'r Burgundiaid o dan y marchog Geoffroy de Thoisy gael eu rhuthro wrth lanio i gyrchu Vaty, fel a elwid Batumi yr adeg honno gan yr Ewropeaid. Cipiwyd De Thoisy yn gaeth a'i ryddhau trwy gyfryngdod yr ymerawdwr John IV o Trebizond.

Teyrnasiad Otomanaidd[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn y 15fed ganrif yn nheyrnasiad y tywysog Kakhaber Gurieli, gorchfygodd y Tyrciaid Otomanaidd y dref a'i hardal ond ni wnaethant eu dal. Dychwelasant ato mewn grym ganrif yn ddiweddarach gan drechu'n bendant y byddinoedd Georgaidd yn Sokhoista . Ail-ddaliwyd Batumi gan y Georgiaid sawl gwaith, yn gyntaf ym 1564 gan y tywysog Rostom Gurieli, a gollodd yn fuan wedi hynny, ac eto ym 1609 gan Mamia II Gurieli . Yn 1614, daeth Batumi yn rhan o'r Ymerodraeth Otomanaidd eto. Yn ystod dwy ganrif a hanner rheolaeth yr Otomaniaid tyfodd yn borthladd taleithiol yn gwasanaethu cefnwlad yr Ymerodraeth ar gyrion dwyreiniol y Môr Du. Ar ôl concwest Twrci dechreuodd ar Islameiddio y rhanbarth Cristnogol hyd yma ond daeth hyn i ben ac fe’i gwrthdrowyd i raddau helaeth, ar ôl i’r ardal gael ei hail-atodi i Georgia Ymerodol-Rwsiaidd ar ôl Rhyfel Rwsia-Twrci 1877–78 .

Rheol Imperialaidd Rwsia[golygu | golygu cod y dudalen]

Manylion o fap o Antonio Zatta, 1784, yn darlunio tywysogaeth Georgaidd Guria a'i phrif dref Batumi.
Porthladd Batumi yn 1881

Hwn oedd porthladd olaf y Môr Du a'i atodwyd gan Rwsia yn ystod concwest Rwsia yr ardal honno o'r Cawcasws. Ym 1878, atodwyd Batumi gan Ymerodraeth Rwseg yn unol â Chytundeb San Stefano rhwng Rwsia a'r Ymerodraeth Otomanaidd (a gadarnhawyd ar Fawrth 23). Wedi'i feddiannu gan y Rwsiaid ar Awst 28, 1878, cyhoeddwyd bod y dref yn borthladd rhydd hyd 1886. Bu'n gweithredu fel canolbwynt ardal filwrol arbennig nes iddi gael ei hymgorffori yn Llywodraeth Kutaisi ar Fehefin 12, 1883. Yn olaf, ar 1 Mehefin, 1903, gydag Okrug Artvin, fe’i sefydlwyd fel rhanbarth ( oblast ) Batumi a’i roi o dan reolaeth uniongyrchol Llywodraeth Gyffredinol Georgia.

Dechreuodd ehangiad Batumi ym 1883 gydag adeiladiad rheilffordd BatumiTiflis - Baku (a gwblhawyd ym 1900) a chwblhad piblinell Baku –Batumi. O hyn ymlaen, daeth Batumi yn brif borthladd olew Rwsia yn y Môr Du. Cynyddodd poblogaeth y dref gan ddyblu'n gyflym o fewn 20 mlynedd: o 8,671 o drigolion ym 1882 i 12,000 yn 1889. Erbyn 1902 roedd y boblogaeth wedi cyrraedd 16,000, gyda 1,000 yn gweithio yn y burfa i gwmni olew Barwn Rothschild sef y Caspian and Black Sea oil company. [2]

Ar ddiwedd, ac yn dilyn yr 1880au, hwyliodd tros 7,400 o ymfudwyr Doukhobor am Ganada o Batumi, ar ôl i'r llywodraeth gytuno i adael iddynt ymfudo. Cynorthwyodd y Crynwyr a'r Tolstoyiaid i gasglu arian ar gyfer adleoli'r lleiafrif crefyddol, a oedd wedi gwrthdaro â'r llywodraeth Ymerodrol tros eu safiad i wrthod gwasanaethu mewn swyddi milwrol ac eraill. Fe wnaeth Canada eu setlo yn Manitoba a Saskatchewan .

Rhyfel, comiwnyddiaeth, ac annibyniaeth diwedd yr 20fed ganrif[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn ystod 1901, un mlynedd ar bymtheg cyn y Chwyldro Hydref, roedd Joseph Stalin, arweinydd yr Undeb Sofietaidd y dyfodol, yn byw yn y ddinas yn trefnu streiciau. Ar Fawrth 3, 1918, rhoddodd Cytundeb Brest-Litovsk y ddinas yn ôl i'r Ymerodraeth Otomanaidd; arweiniodd aflonyddwch yn ystod wythnosau olaf y Rhyfel Byd Cyntaf at ail-fynediad lluoedd Twrci ym mis Ebrill 1918, ac yna ym mis Rhagfyr gan luoedd Prydain, a arhosodd tan fis Gorffennaf 1920. Rhoddodd Kemal Atatürk yr ardal i Bolsieficiaid yr Undeb Sofietaidd ar yr amod ei bod yn cael ymreolaeth, er mwyn y Mwslemiaid ymhlith poblogaeth gymysg Batumi.

Pan enillodd Georgia ei hannibyniaeth o'r Undeb Sofietaidd ym 1989, penodwyd Aslan Abashidze yn bennaeth cyngor llywodraethu Adjara ac wedi hynny fe'i daliwyd i rym trwy gydol aflonyddwch y 1990au. Tra ceisiodd rhanbarthau eraill, fel Abkhazia, dorri i ffwrdd o wladwriaeth Georgia, arhosodd Adjara fel rhan annatod o diriogaeth y Weriniaeth. Ym mis Mai 2004, ffodd i Rwsia oherwydd protestiadau torfol yn Tbilisi a ysgogwyd gan Chwyldro'r Rhosyn .

Y diwrnod presennol[golygu | golygu cod y dudalen]

Wrth i arfordir Môr Du Georgia barhau i ddatblygu, mae adeiladau uchel yn cael eu codi ymhlith dinasluniau clasurol Batumi.

Mae Batumi heddiw yw un o brif ddinasoedd porthladd Georgia. Mae'r gallu yno i danceri 80,000 tunnell gymryd deunyddiau fel olew sy'n cael eu cludo trwy Georgia o Ganol Asia. Yn ogystal, mae'r ddinas yn allforio cynhyrchion amaethyddol rhanbarthol. Ers 1995 mae trawsnewidiad cludo nwyddau'r porthladd wedi cynyddu'n gyson, gyda tua 8 miliwn tunnell yn 2001. Amcangyfrifir incwm blynyddol o'r porthladd rhwng $ 200 miliwn a $ 300 miliwn.

Ers y newid pŵer yn Adjara, mae Batumi wedi denu buddsoddwyr rhyngwladol, ac mae prisiau eiddo tiriog yn y ddinas wedi treblu er 2001. Ym mis Gorffennaf 2007, symudwyd sedd Llys Cyfansoddiadol Georgia o Tbilisi i Batumi i ysgogi datblygiad rhanbarthol. Agorodd sawl gwesty newydd ar ôl 2009, y Sheraton yn gyntaf yn 2010 a'r Radisson Blu yn 2011. Mae'r ddinas yn cynnwys sawl casino sy'n denu twristiaid o Dwrci, lle mae gamblo'n anghyfreithlon.

Roedd Batumi yn gartref i'r 12fed Orsaf Filwrol Rwsia. Yn dilyn Chwyldro'r Rhosyn, gwthiodd y llywodraeth ganolog am gael gwared â'r lluoedd hyn a dod i gytundeb yn 2005 â Moscow. Yn ôl y cytundeb, roedd y broses o dynnu'n ôl wedi'i chynllunio i gael ei chwblhau yn 2008, ond cwblhaodd y Rwsiaid drosglwyddiad sylfaen Batumi i Georgia ar Dachwedd 13, 2007, yn gynt na'r disgwyl. [3]

Yn 2013, cyhoeddodd TAM GEO LLC ei fod yn buddsoddi $ 70 miliwn i ddechrau adeiladu Tŵr Babillon cyfadeilad 170-medr o uchder, 45-llawr, yn agos i'r môr ar ornel Rhodfa Rustaveli a Stryd Mai 26ed a fyddai'r adeilad preswyl talaf yn Georgia. Nid yw'r adeilad wedi ei gwblhau eto (2020).

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Hinsawdd[golygu | golygu cod y dudalen]

Arfordir Batumi fel y gwelir o glogwyn cyfagos

Mae gan Batumi hinsawdd is-drofannol llaith ( Cfa ) yn ôl dosbarthiad Köppen. Mae hinsawdd y ddinas yn cael ei dylanwadu'n fawr gan y llif ar y tir o'r Môr Du ac mae'n destun effaith orograffig y bryniau a'r mynyddoedd cyfagos, gan arwain at lawiad sylweddol trwy gydol y rhan fwyaf o'r flwyddyn, gan wneud Batumi y ddinas wlypaf yn Georgia a Rhanbarth y Cawcasws gyfan.

Tymheredd blynyddol cyfartalog Batumi yw tua 14 °C (57 °F) . Ionawr yw'r mis oeraf gyda thymheredd cyfartalog o 7 °C (45 °F) . Awst yw'r mis poethaf, gyda thymheredd cyfartalog o 22 °C (72 °F) . Y tymheredd isaf a gofnodwyd yw −6 °C (21 °F), a'r uchafswm yw 40 °C (104 °F). Ar gyfartaledd y nifer o dyddiau gyda thymheredd dyddiol yn uwch na 10 °C (50 °F) yw 239, ac ar gyfartaledd mae'r ddinas yn derbyn 1958 awr o heulwen y flwyddyn.

Dyddodiad blynyddol cyfartalog Batumi yw 2435mm. Rhagfyr yw'r mis gwlypaf gyda chyfartaledd o 303mm o wlybaniaeth, a Mai yw'r sychaf, ar gyfartaledd 84mm. Yn gyffredinol, nid yw Batumi yn derbyn llawer iawn o eira (yn cronni eira o fwy na 30cm), a nifer y diwrnodau gyda gorchudd eira am y flwyddyn yw 12. Mae lefel lleithder cymharol ar gyfartaledd yn amrywio o 70-80%.

Dinaswedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Pensaernïaeth gyfoes[golygu | golygu cod y dudalen]

Stryd yn Batumi
Sgwâr Neifion, Batumi
Rhodfa a thraeth Batumi

Mae gorwel Batumi wedi cael ei thrawsnewid ers 2007 gydag adeiladau rhyfeddol a henebion o bensaernïaeth gyfoes, [1] gan gynnwys: [4]

  • Gwesty Radisson Blu
  • Neuadd Gwasanaeth Cyhoeddus
  • Hilton Batumi
  • Leogrand

Mae gwesty a chasino mawr Kempinski a oedd i fod i'w agor yn 2009 dal heb ei orffen (2020.) Mae gwesty moethus 5 seren Hotel Hilton Batumi yn o gystal ac eraill megis y Radisson Blu Hotel Batumi, y Wyndham Batumi a'r Boulevard Hotel Batumi yn cynnig amrywiaeth eang o lefydd i aros o fewn y ddinas. Bu cynlluniau i adeiladu Trump Tower Batumi eu dileu'n 2017 .

Pensaernïaeth newyddwch[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae pensaernïaeth newyddwch yn Batumi yn cynnwys:

Safleoedd o ddiddordeb[golygu | golygu cod y dudalen]

Prif olygfeydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Ffynnon Prifysgol Batumi

Ymhlith yr atyniadau mae:

  • Amgueddfa Wladwriaeth Adjara
  • Acwariwm
  • Gardd Fotaneg Batumi
  • Syrcas
  • Hen ardal gyrchfan gwyliau ar hyd arfordir y Môr Du.

Atyniadau twristiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Demograffeg[golygu | golygu cod y dudalen]

Eglwys Gadeiriol Uniongred Georgaidd Mam Duw
Cyfansoddiad Ethnig Hanesyddol Batumi [7]
Blwyddyn Georgiaid Armeniaid Rwsiaid Groegiaid Eraill Cyfanswm
1886 2,518 17% 3,458 23.4% 2,982 20.1% 1,660 11.2% 4,185 28.3% 14,803
1897 [8] [9] 6,087 21.4% 6,839 24% 6,224 21.8% 2,764 9.7% 6,594 23.1% 28,508
1926 17,804 36.7% 10,233 21.1% 8,760 18.1% 2,844 5.9% 8,833 18.2% 48,474
1959 40,181 48.8% 12,743 15.5% 20,857 25.3% 1,668 2% 6,879 8.4% 82,328
2002 [10] 104,313 85.6% 7,517 6.2% 6,300 5.2% 587 0.5% 3,089 2.5% 121,806
Crefydd

Er nad oes unrhyw ddata crefyddol ar gael ar wahân ar gyfer Batumi, mae mwyafrif trigolion y rhanbarth yn Gristnogion Uniongred Dwyreiniol, ac yn cadw at yr Eglwys Uniongred Georgaidd genedlaethol yn bennaf. Mae yna hefyd gymunedau Mwslimaidd Sunni, Catholig, Apostolaidd Armenaidd ac Iddewig.

Y prif addoldai yn y ddinas yw:

  • Eglwys Gadeiriol Uniongred Georgaidd Mam Duw, ac Eglwys Saint Barbara
  • Eglwys Gatholig yr Ysbryd Glân
  • Eglwys Sant Nicholas
  • Mosg Batumi
  • Eglwys Armenaidd Batumi
  • Synagog Batumi [11]

Diwylliant[golygu | golygu cod y dudalen]

Pobl nodedig[golygu | golygu cod y dudalen]

Pobl nodedig sy'n dod o Batumi neu wedi byw yno:

Economi a seilwaith[golygu | golygu cod y dudalen]

Cludiant[golygu | golygu cod y dudalen]

Gwasanaethir y ddinas gan Faes Awyr Batumi, un o dri maes awyr rhyngwladol yn y wlad. Mae cynllun rhannu beiciau o'r enw BatumVelo yn caniatáu ichi rentu beic ar y stryd gyda cherdyn craff.

Porthladd Batumi gyda'r ddinas yn y cefndir.

Mae porthladd Batumi ar un o lwybrau Pont Tir Ewrasiaidd arfaethedig Tsieina (rhan o'r "New Silk Road"), a fyddai'n gweld cyswllt cludo nwyddau dwyreiniol â Tsieina trwy Azerbaijan a Môr Caspia, a chysylltiad gorllewinol ar fferi i Wcráin ac ymlaen i Ewrop. [12]

Gefeilldrefi[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae Batumi wedi'i efeillio â: [13]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 Spritzer, Dinah (9 September 2010). "Glamour revives port of Batumi". The New York Times. Cyrchwyd 24 December 2014.
  2. Simon Sebag Montefiore, Young Stalin, page 77.
  3. "Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia". Civil Georgia, Tbilisi. November 13, 2007.
  4. Planet, Lonely; Noble, John; Kohn, Michael; Systermans, Danielle (April 1, 2012). "Lonely Planet Georgia, Armenia & Azerbaijan". Lonely Planet. Cyrchwyd October 8, 2016.
  5. "Sheraton Hotels & Resorts Debuts in the Black Sea Resort Destination of Batumi", Starwood Hotels and Resorts site
  6. "404". Archifwyd o'r gwreiddiol ar Mawrth 6, 2016. Cyrchwyd Hydref 8, 2016.
  7. "население грузии". Cyrchwyd October 8, 2016.
  8. "Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей". Archifwyd o'r gwreiddiol ar August 18, 2016. Cyrchwyd October 8, 2016.
  9. "Батумский округ 1897". Cyrchwyd October 8, 2016.
  10. "Archived copy" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar April 7, 2014. Cyrchwyd October 8, 2015.CS1 maint: archived copy as title (link)
  11. "Batumi: sights". Official website of Batumi. Cyrchwyd May 10, 2009.
  12. Dyussembekova, Zhazira (21 January 2016). "Silk Road Renewed With Launch of New Commercial Transit Route". The Astana Times.
  13. "ჩვენი ქალაქი - დამეგობრებული ქალაქები". batumi.ge (yn Georgeg). Batumi. Cyrchwyd 2020-02-13.
  14. "Batumi miastem partnerskim Wrocławia". wroclaw.pl (yn Pwyleg). Wrocław. 2019-07-17. Cyrchwyd 2020-02-13.
  • Gwyddoniadur Sofietaidd Sioraidd. SSR Sioraidd (Argraffiad Atodol). 1981. tt.   16–18.

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]