Illtud

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Sant Illtud. Ffenestr gwydr lliw yn Eglwys y Drindod, Y Fenni.

Sant Cymreig cynnar oedd Illtud, weithiau Illtyd (Lladin: Hildutus) (bu farw c. 530). Ef oedd sylfaenydd mynachlog Llanilltud Fawr, ac ystyrir ef yn ffigwr allweddol yn hanes tŵf Cristnogaeth yng Nghymru fel olynydd Dyfrig. Ymddengys ei fod yn enedigol o dde Cymru neu o Lydaw.

Hanes a thraddodiadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceir y cyfeiriadau cynharaf at Illtud ym Muchedd ei ddisgybl, Samson o Dol, a ysgrifennwyd yn y 7fed ganrif. Dywedir yma fod Illtud yn ddisgybl i Sant Garmon, ac mai ef oedd y mwyaf dysgedig o'r Brythoniaid, yn hyddysg yn yr efengyl, y traddodiad Lladinaidd clasurol a thraddodiadau ei bobl ei hun. Dywedir mai ef oedd abad ei fynachlog ym Morgannwg. Ymddengys o'r hanesion yma ei fod wedi bod yn briod ar un adeg, a bod ganddo gefndir milwrol.

Mae'r fersiwn cynharaf o Fuchedd Illtud yn llawer diweddarach, yn dyddio o tua 1140. Lluniwyd y fuchedd yma gan awdur Normanaidd, ac nid ymddengys fod llawer o sail hanesyddol iddi. Dywedir ei fod yn ŵr priod cyn ei droedigaeth, ac iddo yrru ei wraig i ffwrdd. Ymddengys fod hyn yn rhan o ymgyrch y Normaniaid yn erbyn yr arfer Cymreig o offeiriad priod. Dywedir iddo hwylio i Lydaw gyda llongau yn llawn o rawn pan oedd newyn yno. Yn ôl y fuchedd yma, roedd Illtud yn fab i uchelwr o Lydaw o'r enw Bican Farchog, oedd yn berthynas i Arthur. Roedd Sant Sadwrn yn frawd iddo. Dywedir i Illtud ddechrau ei yrfa fel milwr, ac iddo ef a'i ŵyr ymosod ar abaty Sant Cadog Llancarfan. Fel cosb, llyncwyd pob un heblaw Illtud ei hun gan y ddaear, a chafodd Illtud droedigaeth a mynd yn fynach.

Daeth ei fynachlog yn Llanilltud Fawr yn ganolfan ddysg eithriadol o bwysig. Ymhlith disgyblion Illtud rhestrir Dewi Sant, Pol Aurelian, Samson, Gildas, Derfel Gadarn, Seiriol, Baglan a Pedrog.

Lleoedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceir nifer fawr o eglwysi wedi eu cysegru i Illtud yng Nghymru, yn enwedig yn y de gan gynnwys: Llanilltud Fawr, Llantrisant (Morgannwg), Llanhiledd, Llanilltud Faerdref, Llanilltud Gŵyr ac Oxwich. Tu allan i Forgannwg ceir Llanelltyd, Meirionnydd

Ceir Bedd Gŵyl Illtud yng nghymuned Glyn Tarell, Powys; carnedd gron sy'n dyddio o Oes yr Efydd efallai. Yn yr un ardal o Frycheiniog ceir Pyllau Illtud, Tŷ Illtud a Mynydd Illtud hefyd.

Yn Llydaw mae ei enw ar bentref Lannildud ac ar yr Aber Ildut. Ei ddydd gŵyl yw 6 Tachwedd.

Llefydd a alwyd ar ôl Illtyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhestr Wicidata:

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau


# Eglwys neu Gymuned Delwedd Cyfesurynnau Lleoliad Wicidata
1 Eglwys Sant Illtud
St Illtyds Church - geograph.org.uk - 108953.jpg
51°42′39″N 3°08′00″W / 51.7108°N 3.13324°W / 51.7108; -3.13324 Blaenau Gwent Q17722544
2 Eglwys Sant Illtud
St Illtud, Llantwit Major, Glamorgan, Wales - geograph.org.uk - 544796.jpg
51°24′29″N 3°29′16″W / 51.408°N 3.4877°W / 51.408; -3.4877 Bro Morgannwg Q7593396
3 Eglwys Sant Illtyd
Eglwys Pen-bre (Sant Illtyd) Church Pembrey, Sir Gaerfyrddin Carmarthenshire 12.JPG
51°41′16″N 4°16′29″W / 51.6877°N 4.27475°W / 51.6877; -4.27475 Sir Gaerfyrddin Q17741817
4 Eglwys Sant Illtyd 51°43′31″N 3°00′25″W / 51.7252°N 3.00707°W / 51.7252; -3.00707 Sir Fynwy Q17743437
5 Eglwys Sant Illtyd 51°35′36″N 4°05′06″W / 51.5932°N 4.08511°W / 51.5932; -4.08511 Dinas a Sir Abertawe Q17743803
6 Eglwys Sant Illtyd 51°40′03″N 3°47′30″W / 51.6674°N 3.79159°W / 51.6674; -3.79159 Tonna, Castell-nedd Q17740687
7 Eglwys Sant Illtyd
Oxwich st illtyd gower rb 200507.jpg
51°33′13″N 4°09′28″W / 51.5537°N 4.1578°W / 51.5537; -4.1578 Dinas a Sir Abertawe Q16987334
8 Eglwys Sant Illtyd 52°45′30″N 3°54′07″W / 52.7583°N 3.90187°W / 52.7583; -3.90187 Llanelltud Q17737987
9 Eglwys Sant Illtyd 51°30′31″N 3°34′58″W / 51.5086°N 3.58264°W / 51.5086; -3.58264 Pen-y-bont ar Ogwr Q17737993
10 Eglwys Sant Illtyd 51°26′46″N 3°22′38″W / 51.446°N 3.37724°W / 51.446; -3.37724 Bro Morgannwg Q17744259
11 Eglwys Sant Illtyd, Sant Gwynno a Sant Dyfodwg
Llantrisant parish church - geograph.org.uk - 939271.jpg
51°32′30″N 3°22′35″W / 51.5416°N 3.37645°W / 51.5416; -3.37645 Rhondda Cynon Taf Q17743292
12 Eglwys Sant Rhidian a Sant Illtyd 51°36′32″N 4°10′20″W / 51.609°N 4.17231°W / 51.609; -4.17231 Dinas a Sir Abertawe Q17743885
13 Llanilltud Faerdref
St Illtud Church, Upper Church Village - geograph.org.uk - 413423.jpg
51°33′28″N 3°20′03″W / 51.5578°N 3.3341°W / 51.5578; -3.3341 Rhondda Cynon Taf Q3406126
14 Llantrithyd 51°16′03″N 3°13′35″W / 51.2675835°N 3.2263865°W / 51.2675835; -3.2263865 Bro Morgannwg Q21999685
15 Llwybr Sant Illtyd Sir Gaerfyrddin Q16897101
16 Ysgol Babyddol Sant Illtyd 51°31′04″N 3°06′53″W / 51.5178°N 3.1147°W / 51.5178; -3.1147 Tredelerch Q16899603
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Llenyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Mewn llenyddiaeth, mae Illtud yn gymeriad yn y ddrama Buchedd Garmon gan Saunders Lewis, lle mae ef a Paulinus yn teithio i Gâl i ofyn i Garmon ddod draw i wlad y Brythoniaid.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i: