Cadog

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Delw o Sant Cadog, yn Belz yn Llydaw.

Roedd Sant Cadog, weithiau Catwg (neu Catwg Ddoeth yn ffugiadau Iolo Morgannwg), yn un o'r pwysicaf o'r seintiau Cymreig yn y 6g. Mae'n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd clas Llancarfan ym Mro Morgannwg.

Bywgraffiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Ysgrifennwyd Buchedd Cadog tua 1100 gan Lifris o Lancarfan in circa 1100, c ysgrifennwyd un arall o waith Caradog o Lancarfan rai blynyddoedd yn ddiweddarach. Nid oes llawer o werth hanesyddol iddynt, ond dywedir fod Cadog yn fab i Gwynllyw, brenin Gwynllwg yn ne Cymru, brawd Sant Pedrog. Dywedir i Gwnllyw gipio buwch yn perthyn i'r mynach Gwyddelig Sant Tathyw, a phan ddaeth Tathyw ato i hawlio ei fuwch yn ôl, penderfynodd Gwynllyw roi ei fab iddo i'w addysgu.

Bu Cadog yn efengylu yng Nghymru a Llydaw, ac mae nifer sylweddol o eglwysi a chysylltiad ag ef yn y ddwy wlad, er enhraifft Llangadog yn Sir Gaerfyrddin, Belz, Locoal-Mendon a Gouenac'h yn Llydaw. Dywedir iddo hefyd adeiladu mynachlog yn yr Alban islaw "Mynydd Bannauc" (yn ôl y farn gyffredinol, i'r de-orllewin o Stirling). Yn ôl ei fuchedd aeth ar brererindod i Rufain a Jerusalem, a daeth i wrthdrawiad a'r Brenin Arthur ac a Maelgwn Gwynedd. Dywedir iddo dreulio cyfnod yn byw fel meudwy gyda Gildas ar ynys ym mae Morbihan yn Llydaw.

Ffugiadau Iolo Morganwg[golygu | golygu cod y dudalen]

Tadogodd yr hynafiaethydd a ffugiwr traddodiad enwog Iolo Morgannwg gyfres o drioedd diarebol a dywediadau ar Sant Cadog/Catwg dan yr enw "Trioedd Catwg Ddoeth".

Gŵyl mabsant[golygu | golygu cod y dudalen]

Ei ddydd gŵyl yw 24 Ionawr (ac weithiau ar y 25 Ionawr).[1] Gelwir arno i iachau byddardod.

Eglwysi[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhestr Wicidata:


# Eglwys neu Gymuned Delwedd Cyfesurynnau Lleoliad Wicidata
1 Chapel Saint Cado, Llydaw
Chapelle de Careil.JPG
47°17′48″N 2°24′11″W / 47.296667°N 2.403056°W / 47.296667; -2.403056 Gwenrann Q2957167
2 Church Of Saint Cadoc
South side of St Cadog Parish Church, Llangadog - geograph.org.uk - 3331830.jpg
51°56′22″N 3°53′00″W / 51.9395°N 3.88347°W / 51.9395; -3.88347 Sir Gaerfyrddin Q17742799
3 Church Of Saint Cattwg
The Parish Church of St. Catwg - Llangatwg - geograph.org.uk - 204974.jpg
51°40′20″N 3°48′02″W / 51.6721°N 3.80049°W / 51.6721; -3.80049 Castell-nedd Port Talbot Q17739556
4 Church of St Cattwg 51°51′14″N 3°08′49″W / 51.853893°N 3.1470498°W / 51.853893; -3.1470498 Powys Q29485886
5 Church Of St Cattwg
Llangattock, St Catwgs Church - geograph.org.uk - 1432331.jpg
51°51′14″N 3°08′50″W / 51.8539°N 3.14709°W / 51.8539; -3.14709 Powys Q17740423
6 Church Of St Cattwg
Llanmaes Church - panoramio (2).jpg
51°24′55″N 3°28′01″W / 51.4152°N 3.46707°W / 51.4152; -3.46707 Bro Morgannwg Q17744228
7 Eglwys Sant Cadog
St Cadoc's church, Llangattock-Juxta-Usk - geograph.org.uk - 1432193.jpg
51°46′53″N 2°58′20″W / 51.7815°N 2.97216°W / 51.7815; -2.97216 Sir Fynwy Q17744068
8 Eglwys Sant Cadog
St Cadoc's Church, Caerleon - geograph.org.uk - 1252544.jpg
51°36′39″N 2°57′19″W / 51.6107°N 2.9554°W / 51.6107; -2.9554 Casnewydd Q7401071
9 Eglwys Sant Cadog
St. Cadog's church Raglan - geograph.org.uk - 1385702.jpg
51°45′53″N 2°51′05″W / 51.7647°N 2.85141°W / 51.7647; -2.85141 Rhaglan Q5117381
10 Eglwys Sant Cadog, Cheriton, Abertawe
Cheriton Church - geograph.org.uk - 873482.jpg
51°36′58″N 4°14′22″W / 51.6161°N 4.23948°W / 51.6161; -4.23948 Abertawe Q17743651
11 Eglwys Sant Cadog, Glyn Nedd
St Cadoc's Church Aberpergwm - geograph.org.uk - 600062.jpg
51°44′33″N 3°38′18″W / 51.7425°N 3.6383°W / 51.7425; -3.6383 Aberpergwm Q17740083
12 Eglwys Sant Cadog, Llangatwg Lingoed
Church of St. Cadoc, Llangattock Lingoed - geograph.org.uk - 441187.jpg
51°52′32″N 2°55′44″W / 51.8755°N 2.92886°W / 51.8755; -2.92886 Llangatwg Lingoed Q5117380
13 Eglwys Sant Cadog, Pendoylan
St Cadoc's Catholic Church, Cowbridge - geograph.org.uk - 3624899.jpg
51°28′53″N 3°21′19″W / 51.4813°N 3.35522°W / 51.4813; -3.35522 Y Bont-faen Q17722609
14 Eglwys Sant Cadog, Trefddyn
St Cadoc's Church, Trevethin - geograph.org.uk - 399101.jpg
51°42′44″N 3°02′17″W / 51.712189°N 3.037995°W / 51.712189; -3.037995 Trefddyn Q25999200
15 Eglwys Sant Cadog, Tregatwg
St Cadoc's church, Cadoxton-geograph.org.uk-2294004.jpg
51°24′59″N 3°15′09″W / 51.4164°N 3.25257°W / 51.4164; -3.25257 Bro Morgannwg Q17744116
16 Eglwys Sant Catwg
Cwmcarvan Church.jpg
51°45′49″N 2°45′31″W / 51.7637°N 2.75853°W / 51.7637; -2.75853 Sir Fynwy Q17744316
17 Eglwys Sant Catwg
Llangattock-Vibon-Avel church - geograph.org.uk - 247457.jpg
51°50′13″N 2°47′24″W / 51.837°N 2.7901°W / 51.837; -2.7901 Sir Fynwy Q17743968
18 Eglwys y Plwyf, Llangadog, Llancarfan
St Cadoc Llancarfan, Glamorgan, Wales.jpg
51°25′22″N 3°21′57″W / 51.4228°N 3.36591°W / 51.4228; -3.36591 Bro Morgannwg Q17743863
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • E.G. Bowen Saints, seaways and settlements in the Celtic lands (Gwasg Prifysgol Cymru, 1969)
  1. oxfordindex.oup.com; adalwyd 24 Ionawr 2017.