Cadog

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Cadog
Saint Cado.JPG
Delw o Sant Cadog, yn Belz yn Llydaw.
Ganwyd 6 canrif Edit this on Wikidata
Sir Forgannwg Edit this on Wikidata
Bu farw 580 Edit this on Wikidata (78 oed)
Benevento Edit this on Wikidata
Cenedl Baner Cymru Cymru
Galwedigaeth mynach Edit this on Wikidata
Blodeuodd 450 Edit this on Wikidata
Swydd esgob, abad Edit this on Wikidata
Dydd gŵyl 24 Ionawr Edit this on Wikidata
Tad Gwynllyw Edit this on Wikidata
Mam Gwladys Edit this on Wikidata
Teulu Cynidr, Maches Edit this on Wikidata

Roedd Sant Cadog, weithiau Catwg (neu Catwg Ddoeth yn ffugiadau Iolo Morgannwg), yn un o'r pwysicaf o'r seintiau Cymreig yn y 6g. Mae'n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd clas Llancarfan ym Mro Morgannwg.

Bywgraffiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Ysgrifennwyd Buchedd Cadog tua 1100 gan Lifris o Lancarfan in circa 1100, c ysgrifennwyd un arall o waith Caradog o Lancarfan rai blynyddoedd yn ddiweddarach. Nid oes llawer o werth hanesyddol iddynt, ond dywedir fod Cadog yn fab i Gwynllyw, brenin Gwynllwg yn ne Cymru, brawd Sant Pedrog. Dywedir i Gwnllyw gipio buwch yn perthyn i'r mynach Gwyddelig Sant Tathyw, a phan ddaeth Tathyw ato i hawlio ei fuwch yn ôl, penderfynodd Gwynllyw roi ei fab iddo i'w addysgu.

Bu Cadog yn efengylu yng Nghymru a Llydaw, ac mae nifer sylweddol o eglwysi a chysylltiad ag ef yn y ddwy wlad, er enhraifft Llangadog yn Sir Gaerfyrddin, Belz, Locoal-Mendon a Gouenac'h yn Llydaw. Dywedir iddo hefyd adeiladu mynachlog yn yr Alban islaw "Mynydd Bannauc" (yn ôl y farn gyffredinol, i'r de-orllewin o Stirling). Yn ôl ei fuchedd aeth ar brererindod i Rufain a Jerusalem, a daeth i wrthdrawiad a'r Brenin Arthur ac a Maelgwn Gwynedd. Dywedir iddo dreulio cyfnod yn byw fel meudwy gyda Gildas ar ynys ym mae Morbihan yn Llydaw.

Ffugiadau Iolo Morganwg[golygu | golygu cod y dudalen]

Tadogodd yr hynafiaethydd a ffugiwr traddodiad enwog Iolo Morgannwg gyfres o drioedd diarebol a dywediadau ar Sant Cadog/Catwg dan yr enw "Trioedd Catwg Ddoeth".

Gŵyl mabsant[golygu | golygu cod y dudalen]

Ei ddydd gŵyl yw 24 Ionawr (ac weithiau ar y 25 Ionawr).[1] Gelwir arno i iachau byddardod.

Eglwysi[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhestr Wicidata:


# Eglwys neu Gymuned Delwedd Cyfesurynnau Lleoliad Wicidata
1 Chapel Saint Cado, Llydaw
Chapelle de Careil.JPG
47°17′48″N 2°24′11″W / 47.296667°N 2.403056°W / 47.296667; -2.403056 Gwenrann Q2957167
2 Church Of Saint Cadoc
South side of St Cadog Parish Church, Llangadog - geograph.org.uk - 3331830.jpg
51°56′22″N 3°53′00″W / 51.9395°N 3.88347°W / 51.9395; -3.88347 Sir Gaerfyrddin Q17742799
3 Church Of Saint Cattwg
The Parish Church of St. Catwg - Llangatwg - geograph.org.uk - 204974.jpg
51°40′20″N 3°48′02″W / 51.6721°N 3.80049°W / 51.6721; -3.80049 Castell-nedd Port Talbot Q17739556
4 Church of St Cattwg 51°51′14″N 3°08′49″W / 51.853893°N 3.1470498°W / 51.853893; -3.1470498 Powys Q29485886
5 Church Of St Cattwg
Llangattock, St Catwgs Church - geograph.org.uk - 1432331.jpg
51°51′14″N 3°08′50″W / 51.8539°N 3.14709°W / 51.8539; -3.14709 Powys Q17740423
6 Church Of St Cattwg
Llanmaes Church - panoramio (2).jpg
51°24′55″N 3°28′01″W / 51.4152°N 3.46707°W / 51.4152; -3.46707 Bro Morgannwg Q17744228
7 Eglwys Sant Cadog
St Cadoc's church, Llangattock-Juxta-Usk - geograph.org.uk - 1432193.jpg
51°46′53″N 2°58′20″W / 51.7815°N 2.97216°W / 51.7815; -2.97216 Sir Fynwy Q17744068
8 Eglwys Sant Cadog
St Cadoc's Church, Caerleon - geograph.org.uk - 1252544.jpg
51°36′39″N 2°57′19″W / 51.6107°N 2.9554°W / 51.6107; -2.9554 Casnewydd Q7401071
9 Eglwys Sant Cadog
St. Cadog's church Raglan - geograph.org.uk - 1385702.jpg
51°45′53″N 2°51′05″W / 51.7647°N 2.85141°W / 51.7647; -2.85141 Rhaglan Q5117381
10 Eglwys Sant Cadog, Cheriton, Abertawe
Cheriton Church - geograph.org.uk - 873482.jpg
51°36′58″N 4°14′22″W / 51.6161°N 4.23948°W / 51.6161; -4.23948
51°36′58″N 4°14′22″W / 51.61615°N 4.2394532°W / 51.61615; -4.2394532
Abertawe
Llangynydd, Llanmadog a Cheriton
Q17743651
11 Eglwys Sant Cadog, Glyn Nedd
St Cadoc's Church Aberpergwm - geograph.org.uk - 600062.jpg
51°44′33″N 3°38′18″W / 51.7425°N 3.6383°W / 51.7425; -3.6383 Aberpergwm Q17740083
12 Eglwys Sant Cadog, Llangatwg Lingoed
Church of St. Cadoc, Llangattock Lingoed - geograph.org.uk - 441187.jpg
51°52′32″N 2°55′44″W / 51.8755°N 2.92886°W / 51.8755; -2.92886 Llangatwg Lingoed Q5117380
13 Eglwys Sant Cadog, Pendoylan
St Cadoc's Catholic Church, Cowbridge - geograph.org.uk - 3624899.jpg
51°28′53″N 3°21′19″W / 51.4813°N 3.35522°W / 51.4813; -3.35522 Y Bont-faen Q17722609
14 Eglwys Sant Cadog, Trefddyn
St Cadoc's Church, Trevethin - geograph.org.uk - 399101.jpg
51°42′44″N 3°02′17″W / 51.712189°N 3.037995°W / 51.712189; -3.037995 Trefddyn Q25999200
15 Eglwys Sant Cadog, Tregatwg
St Cadoc's church, Cadoxton-geograph.org.uk-2294004.jpg
51°24′59″N 3°15′09″W / 51.4164°N 3.25257°W / 51.4164; -3.25257 Bro Morgannwg Q17744116
16 Eglwys Sant Catwg
Cwmcarvan Church.jpg
51°45′49″N 2°45′31″W / 51.7637°N 2.75853°W / 51.7637; -2.75853 Sir Fynwy Q17744316
17 Eglwys Sant Catwg
Llangattock-Vibon-Avel church - geograph.org.uk - 247457.jpg
51°50′13″N 2°47′24″W / 51.837°N 2.7901°W / 51.837; -2.7901 Sir Fynwy Q17743968
18 Eglwys y Plwyf, Llangadog, Llancarfan
St Cadoc Llancarfan, Glamorgan, Wales.jpg
51°25′22″N 3°21′57″W / 51.4228°N 3.36591°W / 51.4228; -3.36591 Bro Morgannwg Q17743863
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • E.G. Bowen Saints, seaways and settlements in the Celtic lands (Gwasg Prifysgol Cymru, 1969)
  1. oxfordindex.oup.com; adalwyd 24 Ionawr 2017.