Cadog

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Delw o Sant Cadog, yn Belz yn Llydaw.

Roedd Sant Cadog, weithiau Catwg (neu Catwg Ddoeth yn ffugiadau Iolo Morgannwg), yn un o'r pwysicaf o'r seintiau Cymreig yn y 6ed ganrif. Mae'n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd clas Llancarfan ym Mro Morgannwg.

Bywgraffiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Ysgrifennwyd Buchedd Cadog tua 1100 gan Lifris o Lancarfan in circa 1100, c ysgrifennwyd un arall o waith Caradog o Lancarfan rai blynyddoedd yn ddiweddarach. Nid oes llawer o werth hanesyddol iddynt, ond dywedir fod Cadog yn fab i Gwynllyw, brenin Gwynllwg yn ne Cymru, brawd Sant Pedrog. Dywedir i Gwnllyw gipio buwch yn perthyn i'r mynach Gwyddelig Sant Tathyw, a phan ddaeth Tathyw ato i hawlio ei fuwch yn ôl, penderfynodd Gwynllyw roi ei fab iddo i'w addysgu.

Bu Cadog yn efengylu yng Nghymru a Llydaw, ac mae nifer sylweddol o eglwysi a chysylltiad ag ef yn y ddwy wlad, er enhraifft Llangadog yn Sir Gaerfyrddin, Belz, Locoal-Mendon a Gouesnac'h yn Llydaw. Dywedir iddo hefyd adeiladu mynachlog yn yr Alban islaw "Mynydd Bannauc" (yn ôl y farn gyffredinol, i'r de-orllewin o Stirling). Yn ôl ei fuchedd aeth ar brererindod i Rufain a Jerusalem, a daeth i wrthdrawiad a'r Brenin Arthur ac a Maelgwn Gwynedd. Dywedir iddo dreulio cyfnod yn byw fel meudwy gyda Gildas ar ynys ym mae Morbihan yn Llydaw.

Ffugiadau Iolo Morganwg[golygu | golygu cod y dudalen]

Tadogodd yr hynafiaethydd a ffugiwr traddodiad enwog Iolo Morgannwg gyfres o drioedd diarebol a dywediadau ar Sant Cadog/Catwg dan yr enw "Trioedd Catwg Ddoeth".

Gŵyl mabsant[golygu | golygu cod y dudalen]

Ei ddydd gŵyl yw 23 Ionawr. Gelwir arno i iachau byddardod.

Eglwysi[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhestr Wicidata:

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau


# Eglwys neu Gymuned Delwedd Cyfesurynnau Lleoliad Wicidata
1 Chapel Saint Cado, Llydaw
Chapelle de Careil.JPG
47°17′48″N 2°24′11″W / 47.296667°N 2.403056°W / 47.296667; -2.403056 Gwenrann Q2957167
2 Eglwys Sant Cadog, Caerllion
Caerleon-St Cadocs Church.JPG
51°36′39″N 2°57′19″W / 51.6107°N 2.9554°W / 51.6107; -2.9554 Caerllion Q7401071
3 Eglwys Sant Cadog, Cheriton, Abertawe
Cheriton Church - geograph.org.uk - 873482.jpg
51°36′58″N 4°14′22″W / 51.6161°N 4.23948°W / 51.6161; -4.23948 Abertawe Q17743651
4 Eglwys Sant Cadog, Glyn Nedd
St Cadoc's Church Aberpergwm - geograph.org.uk - 600062.jpg
51°44′33″N 3°38′18″W / 51.7425°N 3.6383°W / 51.7425; -3.6383 Aberpergwm Q17740083
5 Eglwys Sant Cadog, Llangatwg Lingoed
Church of St. Cadoc, Llangattock Lingoed - geograph.org.uk - 441187.jpg
51°52′32″N 2°55′44″W / 51.8755°N 2.92886°W / 51.8755; -2.92886 Llangatwg Lingoed Q5117380
6 Eglwys Sant Cadog, Rhaglan
St. Cadog's church Raglan - geograph.org.uk - 1385702.jpg
51°45′53″N 2°51′05″W / 51.7647°N 2.85141°W / 51.7647; -2.85141 Rhaglan Q5117381
7 Eglwys Sant Cadog, Trefddyn
St Cadoc's Church, Trevethin - geograph.org.uk - 399101.jpg
51°42′44″N 3°02′17″W / 51.712189°N 3.037995°W / 51.712189; -3.037995 Trefddyn Q25999200
8 Eglwys Sant Cadog, Tregatwg
St Cadoc's church, Cadoxton-geograph.org.uk-2294004.jpg
51°24′59″N 3°15′09″W / 51.4164°N 3.25257°W / 51.4164; -3.25257 Bro Morgannwg Q17744116
9 Eglwys y Plwyf, Llangadog, Llancarfan
St Cadoc Llancarfan, Glamorgan, Wales.jpg
51°25′22″N 3°21′57″W / 51.4228°N 3.36591°W / 51.4228; -3.36591 Bro Morgannwg Q17743863
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • E.G. Bowen Saints, seaways and settlements in the Celtic lands (Gwasg Prifysgol Cymru, 1969)