Santes Gwladys

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Ffenest wydr yn dangos y Santes Gwladys

Santes o'r 6g oedd Gwladus ac un o 24 o ferched Brychan Brycheiniog.[1] Fe'i magwyd yng Ngarthmadrun, Powys.

Priodas a phlant[golygu | golygu cod y dudalen]

Priododd â Gwynllyw Filwr, teyrn Gwynllŵg (ardal rhwng afon Rhymni a'r afon Wysg yng Ngwent.) Bu Gwynllyw yn rhyfelgar a chreulon, ac yn ymosod ar ei gymdogion gan dwyn eu eiddo. Fel un o ferched Brycheiniog bu ganddi yr hawl i dewis ei gŵr, a priododd hi yng Ngarth Madrun, ond bu rhai o'i theulu yn anfodlon oherwydd enw drwg Gwynllyw.[2](Hwn, mae'n debyg sydd wedi arwain at y chwedl fod Gwynllyw wedi cipio Gwladus a'i gorfodi i'w briodi) [3] Cawsant pedwar mab, (yn cynnwys Cadog, un o'r saint gwrywaidd mwyaf adnabyddus) a merch Maches.

Troedigaeth Gwynllyw[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu Gwladus yn ymdrechu am gyfnod maeth i troi Gwynllyw yn Gristion. Ar ôl i Gwladus, ac nes ymlaen ei phlant hefyd, gweddio yn daer am flynyddoedd daeth Gwynllyw yn Gristion.[2] Ar ôl ei dröedigaeth, ymgartrefodd y ddau ger Casnewydd. Arferent yndrochi yn noethlymun yn ffynnon Gwladus sydd yn awr yng Ngerddi plas Tredegar. Adeiladwyd baddondy dros y safle yn 1719 a gelwir y ffynnon heddiw yn "Ffynnon yr Arglwyddes" Dros amser ychwanegodd at eu hanes trwy honni eu bod hwy wedi ymdrochi yn afon Wysg, haf a gaeaf, gan gerdded dros filltir i'r afon yn noethlymun. Penderfynnodd Gwladus a Gwynllyw gwahanu ac aeth y ddau i sefydlu cymunedau Cristnogol ar wahan.

Gwylmabsant: 29 Mawrth.[4]

Capel Gwladys

Capel Gwladys[golygu | golygu cod y dudalen]

Ar ôl iddynt gwahanu aeth Gwladus i Bencarn a sefydlodd cymuned Cristnogol neu llan yno. Wedyn sefydlodd 'Capel Gwladus' ger Gelli-gaer, lle ceir 'Capel Gwladys' a lle cafwyd hyd i'w charreg fedd, gyda chroes Geltaidd arni. Saif Capel Gwladys (ST12499929) oddeutu 3 milltir (4.5 km) ar hyd y ffordd Rufeinig, filltir o Fargoed.[5][6] I'r Oesoedd Canol mae'r seiliau'n perthyn a gosodwyd wal fodern i ddangos eu hamlinell; hyd yma ni chafwyd hyd i olion cyn yr Oesoedd Canol, ar wahân i'r garreg fedd a symudwyd i Eglwys Sant Cadog, Gelli-gaer. Ceir croes Geltaidd fodern oddi mewn i'r waliau i ddangos safle'r allor a cheir hefyd garreg fodern gyda'r geiriau: "Capel Gwladys circa 450AD".

Sefydlodd nifer o eglwysi wedi cysegru i Gwladus a Gwynllyw yng Ngwent ond dros y canrifoedd gollwngodd yr enw Gwladus oddi wrth rhai ohonynt. Bu farw Gwladus yn gynnar yn y chweched canrif.[3]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Jones, T.T. 1977, The daughters of Brychan, Brycheiniog XVII
  2. 2.0 2.1 Tomos, R. 1996, Merched Brychain, Benywdod a Dduw (cylchgrawn)
  3. 3.0 3.1 Spencer, R.1991, A Guide to the Saints of Wales, Llanerch
  4. T. D. Breverton, A Book of Welsh Saints (Cyhoeddiadau Glyndwr, 2000).
  5. Gwefan Cadw; adalwyd 28 Mawrth 2015
  6. Gwefan Coflein; adalwyd 28 Mawrth 2015

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]