Santes Gwladys

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Santes Gwladys
St Gwladus in Gwladus.jpg
Ganwyd5 g Edit this on Wikidata
Aberhonddu Edit this on Wikidata
Bu farwGelli-gaer Edit this on Wikidata
Man preswylGelli-gaer Edit this on Wikidata
DinasyddiaethBaner Cymru Cymru
Galwedigaetharweinydd crefyddol Edit this on Wikidata
Blodeuodd5 g Edit this on Wikidata
Dydd gŵyl29 Mawrth Edit this on Wikidata
TadBrychan Edit this on Wikidata
PriodGwynllyw Edit this on Wikidata
PlantMaches, Cadog, Cynidr Edit this on Wikidata

Santes o'r 6g oedd Gwladus ac un o 24 o ferched Brychan Brycheiniog.[1] Fe'i magwyd yng Ngarthmadrun, Powys.

Priodas a phlant[golygu | golygu cod y dudalen]

Priododd â Gwynllyw Filwr, teyrn Gwynllŵg (ardal rhwng afon Rhymni ac afon Wysg yng Ngwent). Bu Gwynllyw yn rhyfelgar a chreulon, ac yn ymosod ar ei gymdogion gan dwyn eu eiddo. Fel un o ferched Brycheiniog bu ganddi yr hawl i dewis ei gŵr, a priododd hi yng Ngarth Madrun, ond bu rhai o'i theulu yn anfodlon oherwydd enw drwg Gwynllyw.[2] (Hwn, mae'n debyg sydd wedi arwain at y chwedl fod Gwynllyw wedi cipio Gwladus a'i gorfodi i'w briodi)[3] Cawsant pedwar mab (yn cynnwys Cadog, un o'r saint gwrywaidd mwyaf adnabyddus) a merch Maches.

Troedigaeth Gwynllyw[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu Gwladus yn ymdrechu am gyfnod maeth i troi Gwynllyw yn Gristion. Ar ôl i Gwladus, ac nes ymlaen ei phlant hefyd, gweddio yn daer am flynyddoedd daeth Gwynllyw yn Gristion.[2] Ar ôl ei dröedigaeth, ymgartrefodd y ddau ger Casnewydd. Arferent yndrochi yn noethlymun yn ffynnon Gwladus sydd yn awr yng Ngerddi plas Tredegar. Adeiladwyd baddondy dros y safle yn 1719 a gelwir y ffynnon heddiw yn "Ffynnon yr Arglwyddes" Dros amser ychwanegodd at eu hanes trwy honni eu bod hwy wedi ymdrochi yn afon Wysg, haf a gaeaf, gan gerdded dros filltir i'r afon yn noethlymun. Penderfynnodd Gwladus a Gwynllyw gwahanu ac aeth y ddau i sefydlu cymunedau Cristnogol ar wahan.

Gwylmabsant: 29 Mawrth.[4]

Capel Gwladys

Capel Gwladys[golygu | golygu cod y dudalen]

Ar ôl iddynt gwahanu aeth Gwladus i Bencarn a sefydlodd cymuned Cristnogol neu llan yno. Wedyn sefydlodd "Capel Gwladus" ger Gelli-gaer, lle ceir "Capel Gwladys" a lle cafwyd hyd i'w charreg fedd, gyda chroes Geltaidd arni. Saif Capel Gwladys (ST12499929) oddeutu 3 milltir (4.5 km) ar hyd y ffordd Rufeinig, filltir o Fargoed.[5][6] I'r Oesoedd Canol mae'r seiliau'n perthyn a gosodwyd wal fodern i ddangos eu hamlinell; hyd yma ni chafwyd hyd i olion cyn yr Oesoedd Canol, ar wahân i'r garreg fedd a symudwyd i Eglwys Sant Cadog, Gelli-gaer. Ceir croes Geltaidd fodern oddi mewn i'r waliau i ddangos safle'r allor a cheir hefyd garreg fodern gyda'r geiriau: "Capel Gwladys circa 450AD".

Sefydlodd nifer o eglwysi wedi cysegru i Gwladus a Gwynllyw yng Ngwent ond dros y canrifoedd gollwngodd yr enw Gwladus oddi wrth rhai ohonynt. Bu farw Gwladus yn gynnar yn y chweched canrif.[3]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Thornley T. Jones, "The daughters of Brychan: their importance in the history of Breconshire", Brycheiniog 17 (1976/77): 17–58
  2. 2.0 2.1 R. Tomos, "Merched Brychain", Benywdod a Duw (1996) (cylchgrawn)
  3. 3.0 3.1 Ray Spencer, A Guide to the Saints of Wales and the West Country (Llanerch, 1991)
  4. T. D. Breverton, A Book of Welsh Saints (Cyhoeddiadau Glyndwr, 2000)
  5. Gwefan Cadw; Archifwyd 2014-05-29 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 28 Mawrth 2015
  6. Gwefan Coflein; Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 28 Mawrth 2015

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]