Brychan

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
 Rhybudd! Broom icon.png Mae angen cywiro iaith yr erthygl hon.
Beth am fynd ati i'w chywiro?

Dyma restr o erthyglau i'w cywiro: Tudalennau â phroblemau ieithyddol.

Brychan ar ffenestr yn y Gadeirlan, Aberhonddu.
Erthygl am y sant yw hon. Am y bardd o'r 19eg ganrif gweler John Davies (Brychan).

Pennaeth a sant oedd Brychan (fl. 5g),a rhoddodd ei enw i Frycheiniog (yn ne-ddwyrain canolbarth Cymru) Fel sant dydd ei ŵyl yw 5 Ebrill.

Bywgraffiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Priododd Marchell ach Tewdrig pennaeth Llanfaes[1] â Anlach ap Coronac mab i bennaeth Gwyddelig ar yr amod y byddai eu plant yn cael eu magu ar ei thir hi. Marchell oedd yn perchen Garth Madryn. Cwrddodd rhieni Brychan yn Iwerddon ar ôl i'w fam fynd yno i dianc rhag gaeaf arbennig o oer. Ganwyd Brychan, eu hunig plentyn yng Ngarthmadrun, Ar ol i Marchell farw etifeddodd Brychan ei thiroedd i'w drosglwyddo i'w ferched.

Etifeddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd Brychan yn dad i bedwar ar hugain o ferched a tua 11 o feibion yn ôl y Cognatio de Brychan a ysgrifennwyd yn y 10fed canrif [1]ond wedi seilio ar dogfennau hyn sydd ymhellach ar goll [1].Yn y 'Cognatio' enwir ei ferched fel Arianwen, Rhiangar, Gwladys, Gwawr, Gwrgon, Nefydd, Lleian, Marchell, Meleri, Nefyn, Tutglid, Belyau, Ceinwen, Cynheiddon, Ceindrych, Clydai, Dwynwen, Eiluned, Goleudydd, Gwen, Ilud, Tybie, Tudful a Tangwystl. Tyfai'r rhan fwyaf ohonyn nhw i fyny i fod yn seintiau gan sefydlu llannau yn ne a ddwyrain Cymru yn bennaf. Cyfeirir at deulu ("llwyth") Brychan yn y Trioedd fel un o "dri llwyth seintiau Cymru" (ynghyd â theuluoedd Caw neu Coel a Chunedda.)

Enwir nifer o eglwysi, yn y de a'r canolbarth yn bennaf, ar ôl Brychan a'i ddisgynyddion; Bu Brycheiniog yn pwysig yn datblygiad Cristnogaeth Celtaidd [2]. Disgrifiodd John Davies de-dwyrain Cymru fel "meithrinfa'r Eglwys Geltaidd a chroth gweithgarwch a adfywiodd Ewrop." [2]

Ffurfwyd Brycheiniog fel cyngrhair rhwng rhai o feibion Brychan ar ôl ei farwolaeth er mwyn amddiffyn eu hunan rhag llwythau eraill.[1]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 Jones, TT, 1977, The daughters of Brychan, Brycheiniog Cyf.XVII
  2. 2.0 2.1 Davies J, 1990 Hanes Cymru, Penguin