Neithon

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Un o feibion Brychan oedd Neithon (hefyd: Noethon, Nwython; 5g) a ymgartrefodd fel llawer o'i frodyr yng ngogledd-ddwyrain Cernyw. Mae'n gysylltiedig a'r pentrefan 'Stoke' ger pentref Hartland, Dyfnaint. Nodir 468 fel ei ddyddiad geni a 17 Mehefin fel ei wylmabsant a'i ddyddiad marw - o bosib yn 510.

Mae'r cofnod cynharaf amdano'n dod o lawysgrif o'r enw Gotha MS a ganfuwyd yn 1937, sef Bywyd Meithon.[1][2]

Nodir yn y llawysgrif hwn iddo gael ei eni yn Iwerddon a hwylio i Hartland lle ymgartrefodd mewn dyffryn ffrwythlon, ger ffynnon a elwir hyd heddiw'n St Nectan's Well. Ceir eglwys yma hefyd mewn pentrefan o'r enw Stoke; yr enw ar y pentrefan hwn yn Llyfr Dydd y Farn yw 'Nistanestoc' ac yn 1189 cofnodir yr enw fel 'Nectanestoke'.

Ceir chwedl yn yn y Gotha MS fod ei frodyr a'i chwiorydd yn ymweld ag ef yn flynyddol ar Nos Galan. Roedd gan Neithon ddwy fuwch a dygwyd y ddwy gan ladron, yn ôl y chwedl. Wedi hir a hwyr canfyddodd y gwartheg yn 'Neweton' (y Stoke Newydd), ond trodd y lladron arno gan ei ladd a thorri ei ben - a hynny ar 17 Mehefin. Ond cododd Neithon ei ben o'r llawr a'i gario yn ei ddwylo at y ffynnon, ger ei gartref.

Ceir sawl Neithon yn y cynod hwn gan gynnwys Neithon ap Gwyddono, un o frenhinoedd Ystrad Clud, Neithon ap Senyllt, tad Rhun ac un o hynafiaid Merfyn Mawr Tywysog Ynys Manaw a Neithon ap Cathen.

Llefydd a enwyd ar ei ôl[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhestr Wicidata:


# Eglwys neu Gymuned Delwedd Cyfesurynnau Lleoliad Wicidata
1 Dyffryn Neithon
St Nectan's Glen - geograph.org.uk - 596320.jpg
50°39′53″N 4°43′09″W / 50.6648°N 4.7192°W / 50.6648; -4.7192 Tintagel Q7594902
2 Eglwys Sant Neithon, Hartland
Stnectan.jpg
50°59′42″N 4°30′59″W / 50.995°N 4.51639°W / 50.995; -4.51639
50°59′42″N 4°30′59″W / 50.9949°N 4.51649°W / 50.9949; -4.51649
Torridge Q7594900
3 Eglwys Sant Neithon, Welcombe
Welcombe, St Nectans church (geograph 4017114).jpg
50°56′17″N 4°31′24″W / 50.9381°N 4.52333°W / 50.9381; -4.52333 Torridge Q7594901
4 Eglwys y Plwyf, Sant Neithon
St Nectan's Church, Ashcombe, Devon.jpg
50°36′20″N 3°32′19″W / 50.6056°N 3.53862°W / 50.6056; -3.53862 Teignbridge Q17527373
5 Ffynnon Neithon 50°59′40″N 4°30′53″W / 50.994425°N 4.514682°W / 50.994425; -4.514682 Hartland Q26439806
6 Gat a rhan o wal Eglwys Sant Neithion 50°56′16″N 4°31′23″W / 50.93791°N 4.523126°W / 50.93791; -4.523126 Welcombe Q26595386
7 Rhaeadr Sant Neithon, Kieve
St Nectan's Kieve-8684.jpg
50°39′51″N 4°42′36″W / 50.664166666667°N 4.71°W / 50.664166666667; -4.71 Tintagel Q7594908
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Doble, G. H. (1970) The Saints of Cornwall, rhan 5. Truro: Dean and Chapter; tt.59-79
  2. Doble, G. H. (tr.) (1941) The Life of Saint Nectan, ail rifyn. (Ailargraffiad: Bideford, 1964)