Y Lan Orllewinol

y Lan Orllewinol
Math	rhanbarth
Enwyd ar ôl	Afon Iorddonen, gorllewin, shore, Jwdea, Samaria
	LL-Q55633582 (ajp)-Khalil.rantissi-الضفّة الغربيّة.wav
Prifddinas	Ramallah, Dwyrain Caersalem
Poblogaeth	2,881,687
Sefydlwyd	1949 (1949 Armistice Agreements) ;
Cylchfa amser	UTC+2, UTC+03:00
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol	Gwladwriaeth Palesteina, Y Dwyrain Canol, Palesteina, Tiriogaethau Palesteinaidd, tiriogaethau Palesteinaidd a feddianwyd gan Israel
Lleoliad	De Lefant
Sir	Gwladwriaeth Palesteina, Judea and Samaria Area
Gwlad	Gwladwriaeth Palesteina, Israel, Gwlad Iorddonen
Arwynebedd	5,860 km²
Gerllaw	Môr Marw, Afon Iorddonen, Môr Galilea
Yn ffinio gyda	Israel, Gwlad Iorddonen
Cyfesurynnau	32°N 35.35°E
	WBK
Arian	Sicl newydd Israel
	Ffeiliau perthnasol ar Comin
	[golygwch ar Wicidata]

Y Lan Orllewinol yw'r enw ar un o Diriogaethau Palesteinaidd yn y Dwyrain Canol ar lan orllewinol Afon Iorddonen, rhwng Israel yn y gorllewin a Gwlad Iorddonen yn y dwyrain. Un o'r symbolau yn erbyn Israel yw merch ifanc o'r enw Ahed Tamimi, a garcharwyd heb dreial yn 2017 am herio plismyn arfog.

Daearyddiaeth

Mae'n cynnwys bryniau Judaea a Samaria a rhan o ddinas Jeriwsalem. Mae prif ddinasoedd a threfi'r Lan Orllewinol yn cynnwys Jenin, Nablus, dwyrain Jeriwsalem, Bethlehem, Ramallah, Hebron a Jericho. Ceir hefyd ddinas newydd Rawabi.

Hanes

Yn rhan o Balesteina yn sgîl yr Ail Ryfel Byd, daeth i feddiant Gwlad Iorddonen ar ôl cadoediad 1949 a sefydlu gwladwriaeth Israel. Cafodd ei meddiannu eto gan Israel yn y Rhyfel Chwe Diwrnod Israel-Arabiaidd (1967).

Gweinyddiad

Newidiodd polisïau gweinyddiad y Lan Orllewinol yn sgil arwyddo cytundeb Oslo II ym 1995 gan Yasir Arafat a Yitzak Rabin. Rhannwyd y tir yn dri chategori gweinyddol ardaloedd A, B ac C (nid yw'r ardaloedd yn ddi-dor), ac 11 dalgylch. Ar hyn o bryd, mae ardaloedd A, B ac C yn cynrychioli 17%, 24% a 59% o'r arwynebedd yn ôl eu trefn. Mae awdurdod sifil llawn gan yr Awdurdod Cenedlaethol Palesteina yn ardal A, gweinyddir ardal B ar y cyd rhwng yr Awdurdod ac Israel, tra bod ardal C dan reolaeth Israelaidd llawn. Mae'n debyg fod 98% o boblogaeth Palesteina yn byw yn ardaloedd A a B. Erys nifer o drefedigaethau Israelaidd ar y tir mwyaf ffrwythlon yn y gorllewin. Mae Israel yn dal ei gafael ar y rhan fwyaf o'r trefedigaethau, nifer o'r ardaloedd gwledig, y ffyrdd, y cyflenwad dŵr, yr awyr uwch y Lan gyfan, a'r ardaloedd ar y ffiniau.

Mae Israel wedi codi mur rhyngddi a'r Lan Orllewinol.

Map o'r trefedigaethau a chaedigaethau ers Ionawr 2006. Yr ardaloedd melyn yw'r prif drefi Palesteinaidd. Ardaloedd milwrol caedig, ar ffin y trefedigaethau, neu ardaloedd a ynysir gan Fur Israelaidd y Lan Orllewinol yw'r ardaloedd pinc golau. Gwladychiadau Israelaidd, allbyst a chanolfannau milwrol yw'r ardaloedd pinc tywyll. Dengys y lein du llwybr y Mur.

Gweler hefyd

Dolenni allanol

(Corëaeg) Fideo: "Israel Soldier - Palestinian Girl" Heddyches Americanaidd o dras Balesteinaidd yn ceisio atal milwyr IDF rhag saethu ar brotestwyr Palesteinaidd yn y Lan Orllewinol.