Uwch Gynghrair Gweriniaeth Iwerddon

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Uwch Gynghrair Gweriniaeth Iwerddon
140px-League of Ireland logo.png
Gwlad Gweriniaeth Iwerddon
Clwb/clybiau eraill o Gogledd Iwerddon
Cydffederasiwn UEFA
Sefydlwyd 1985 (yn ffurf bresennol)
Nifer o dimau 10
Lefel ar byramid 1
Disgyn i League of Ireland First Division
Cwpanau FAI Cup
President's Cup
Cwpanau cynghrair Cwpan Cynghrair Iwerddon
Cwpanau rhyngwladol Cynghrair y Pencampwyr UEFA
Cynghrair Europa UEFA
UEFA Europa Conference League
Mwyaf o bencampwriaethau Dundalk (8)
Partner teledu RTÉ2 (Gw. Iwerddon)
Eir Sport (Gw. Iwerddon)
Premier Sports (DU)
FreeSports (DU)[1][2]
Gwefan SSEAirtricityLeague.ie
2020

Uwch Adran Cynghrair Iwerddon (Saesneg: League of Ireland Premier Division; Gwyddeleg: Cymroinn Sraith na hÉireann) yw rheng uchaf pêl-droed ar lefel clwb yng Ngweriniaeth Iwerddon. Mae'n cynnwys deg clwb ac mae'r tymor yn dechrau ym mis Mawrth ac yn gorffen ym mis Hydref, gyda phob clwb yn chwarae 36 gêm (pedair gwaith yn erbyn phob tîm arall). Fe’i cynhelir yn ystod misoedd yr haf er mwyn peidio â chyd-daro ag Uwch Gynghrair Lloegr, cystadleuaeth sy’n denu sylw cefnogwyr yn Iwerddon. Mae enillwyr yr Uwch Adran yn chwarae yn rownd rhagbrofol Cynghrair y Pencampwyr UEFA, tra bod y tîm ar waelod y adran yn disgyn i Adran Gyntaf Cymdeithas Bêl-droed Gweriniaeth Iwerddon, sef yr ail reng. Ar hyn o bryd mae'r Uwch Adran yn cael ei noddi gan Airtricity, a dyna pam mae'r twrnamaint hefyd yn cael ei alw'n Airtricity Premier Division. Fe'i gelwid yn flaenorol yn Eircom Premier Division, rhwng 2000 a 2008.

Er 1921, mae 19 clwb wedi cael eu coroni’n bencampwyr Cynghrair Pêl-droed Iwerddon. Clwb Pêl-droed Derry City yw'r unig glwb sydd wedi lleoli y tu allan i ffiniau Gweriniaeth Iwerddon.

Crëwyd y gystadleuaeth ym 1921 fel cynghrair o wyth tîm, ond dros amser mae wedi ehangu i bencampwriaeth o 20 clwb wedi'i rannu'n ddau gategori: 10 tîm yn yr Uwch Adran a 10 yn yr Adran Gyntaf.

Ers 2006 Cymdeithas Bêl-droed Gweriniaeth Iwerddon sydd wedi bod yn gyfrifol am y sefydliad. Yn flaenorol y clybiau a gymerodd ran oedd â gofal am y gystadleuaeth, ond gorfododd problemau ariannol timau i'r Gymdeithas gymryd rheolaeth drosti. Ym mis Medi 2020, roedd yr Uwch Adran yn y 40fed safle ymhlith y 55 cynghrair genedlaethol sy'n rhan o UEFA.

Y tîm sydd wedi ennill gynghrair y nifer fwyaf o weithiau yw Shamrock Rovers F.C., gyda 17 tlws, a'r unig glwb sydd wedi cymryd rhan ym mhob tymor yw Bohemians FC. Yn ogystal â thimau o'r Weriniaeth mae'r twrnamaint yn cynnwys clwb o Ogledd Iwerddon, Derry City FC, a ddaeth i mewn i system y gynghrair ym 1985.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Brandon Miele o Shamrock Rovers, tîm fwyaf llwyddiannus y Gynghrair, 2016

Sefydlwyd Cynghrair Iwerddon ym 1921 fel "Cynghrair y Wladwriaeth Rydd". Erbyn hynny roedd y bencampwriaeth yn cynnwys wyth tîm o Ddulyn, a'r pencampwr cyntaf oedd St James's Gate FC. Dros y blynyddoedd ehangodd y bencampwriaeth i gynnwys clybiau eraill yn nhiriogaeth Iwerddon, a chafodd ei dominyddu gan dri thîm o Ddulyn: Shamrock Rovers FC, Bohemian FC a Shelbourne FC. Y tîm cyntaf a enillodd y gynghrair ac nad oedd o'r brifddinas oedd Dundalk FC, yn nhymor 1932-33.

Yn y degawdau diweddarach enillodd y twrnamaint boblogrwydd gyda chefnogwyr, gyda llwyddiannau clybiau fel St Patrick's Athletic FC, Cork United FC a Waterford United FC yn y 1960au. Arweiniodd ehangu timau newydd at greu ail adran ym 1985, a ffurfiwyd gan glybiau â chyllideb lawer llai. Hefyd cafwyd mynediad dadleuol Derry City FC, tîm o Ogledd Iwerddon, i bencampwriaeth Iwerddon gyda chymorth UEFA a Chymdeithas Bêl-droed Gogledd Iwerddon.[3] Yn yr 1980au, enillodd Shamrock Rovers FC bedair pencampwriaeth gynghrair yn olynol tan 1987 a daeth yn bwerdy mwyaf mewn pêl-droed cenedlaethol.

Yn y 1990au, rhoddwyd y gynghrair yn y cysgod gan lwyddiant Uwch Gynghrair yr Alban ac Uwch Gynghrair Lloegr oedd newydd eu creu gan arwain at ostyngiad yn nifer y gwylwyr. Er mwyn peidio â chyd-daro â thwrnameintiau cryfach, mabwysiadodd y clybiau galendr newydd a newidiodd y tymhorau i'r haf, rhwng misoedd Mawrth a Thachwedd. Yn eu tro, fe wnaethant ddewis mwy o broffesiynoldeb ym mhob tîm.

Daeth gwariant clybiau yn ormodol a daeth llawer yn amhroffidiol, gan ysgogi cytundeb rhwng y Gynghrair a Ffederasiwn Iwerddon i redeg y twrnamaint o 2006 ymlaen.[4] O dan y rheolaeth newydd, roedd yn rhaid i dimau fodloni'r gofynion sylfaenol i warantu eu parhad neu eu dyrchafiad i Uwch Gynghrair Iwerddon a'r bencampwriaeth broffesiynol gyfan, rhywbeth a achosodd symudiadau dadleuol: yn 2006 cafodd Shelbourne FC ei israddio yn weinyddol am ddiffygion er gwaethaf ennill y gynghrair y flwyddyn honno.[5] o'r un peth felly diflannodd Cork City FC a chafodd ei drosglwyddo i Derry City FC yn 2010 am gyflwyno dogfennaeth ffug.[6][7]

Yn raddol, mae'r bencampwriaeth wedi ennill pwysigrwydd a difrifoldeb ymhlith y cynghreiriau cysylltiedig i UEFA, ac mae Iwerddon wedi symud o safle 41 yn 2000 i 30 yn 2009.[8]

Fformat[golygu | golygu cod y dudalen]

Mynedfa stadiwm Dalymount, cartref clwb Bohemians

Cynhelir tymor Cynghrair Iwerddon yn ystod misoedd y gwanwyn a'r haf, ac fe'i cynhelir rhwng mis Mawrth a mis Tachwedd. Mae'r fformat cyfredol yn cyfateb i system tair rownd rhwng y 12 tîm sy'n rhan o'r bencampwriaeth. Ar ben hynny, sefydlir y sgôr ar sail rheolau UEFA gyda 3 phwynt i'r tîm buddugol, 0 i'r collwr ac 1 pe bai gêm gyfartal.

Mae'r tîm sy'n gorffen yn ei safle cyntaf yn yr Uwch Adran yn cael ei gyhoeddi'n bencampwr y gynghrair, tra bod yr un olaf yn disgyn yn uniongyrchol i'r Adran Gyntaf, yn cael ei ddisodli gan bencampwr y gystadleuaeth honno. O'i ran, mae'r unfed ar ddeg a ddosberthir yn First yn wynebu enillydd gêm ail gyfle rhwng yr ail a'r trydydd o Ail yn y drefn honno, mewn gêm ail gyfle ar gyfer sefydlogrwydd. Rhaid i bwy bynnag sy'n gorffen ddiwethaf yn yr Adran Gyntaf ennill mewn gêm yn erbyn pencampwr y Bencampwriaeth A, pencampwriaeth nad yw'n broffesiynol, er mwyn osgoi colli'r categori.

Yn flaenorol, chwaraewyd y tymhorau yn ystod misoedd y gaeaf gyda rowndiau taith rownd sengl ac ehangu tîm amrywiol. Hyd at 1985 nid oedd ail adran, a ostyngodd nifer y clybiau i 12 ac yn ddiweddarach i 10 yn y categori uchaf. Mae hyfforddwyr a chlybiau yn gwrthwynebu'r system bresennol, ond nid yw Ffederasiwn Iwerddon yn cynnig ei newid.[9]

Cystadlaethau Ewropeaidd[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae pencampwr y gynghrair yn gymwys ar gyfer Cynghrair y Pencampwyr UEFA, ac yn dechrau o ail gam y rownd ragbrofol. Mae'r ail a'r trydydd safle yn chwarae Cynghrair Ewropeaidd UEFA gan ddechrau o'r rownd ragbrofol gyntaf. Hefyd, mae gan bencampwr Cwpan Iwerddon le yn y gystadleuaeth honno.

Pencampwyr fesul blwyddyn i Brif Adran Iwerddon Annibynnol[golygu | golygu cod y dudalen]

1921/22 · St. James's Gate
1922/23 · Shamrock Rovers
1923/24 · Bohemians Dublin
1924/25 · Shamrock Rovers
1925/26 · Shelbourne
1926/27 · Shamrock Rovers
1927/28 · Bohemians Dublin
1928/29 · Shelbourne
1929/30 · Bohemians Dublin
1930/31 · Shelbourne
1931/32 · Shamrock Rovers
1932/33 · Dundalk
1933/34 · Bohemians Dublin
1934/35 · Dolphin
1935/36 · Bohemians Dublin
1936/37 · Sligo Rovers
1937/38 · Shamrock Rovers
1938/39 · Shamrock Rovers
1939/40 · St. James's Gate
1940/41 · Cork United
1941/42 · Cork United
1942/43 · Cork United
1943/44 · Shelbourne
1944/45 · Cork United

1945/46 · Cork United
1946/47 · Shelbourne
1947/48 · Drumcondra
1948/49 · Drumcondra
1949/50 · Cork Athletic
1950/51 · Cork Athletic
1951/52 · St. Patrick's Athletic
1952/53 · Shelbourne
1953/54 · Shamrock Rovers
1954/55 · St. Patrick's Athletic
1955/56 · St. Patrick's Athletic
1956/57 · Shamrock Rovers
1957/58 · Drumcondra
1958/59 · Shamrock Rovers
1959/60 · Limerick
1960/61 · Drumcondra
1961/62 · Shelbourne
1962/63 · Dundalk
1963/64 · Shamrock Rovers
1964/65 · Drumcondra
1965/66 · Waterford United
1966/67 · Dundalk
1967/68 · Waterford United
1968/69 · Waterford United

1969/70 · Waterford United
1970/71 · Cork Hibernians
1971/72 · Waterford United
1972/73 · Waterford United
1973/74 · Cork City
1974/75 · Bohemians Dublin
1975/76 · Dundalk
1976/77 · Sligo Rovers
1977/78 · Bohemians Dublin
1978/79 · Dundalk
1979/80 · Limerick United
1980/81 · Athlone Town
1981/82 · Dundalk
1982/83 · Athlone Town
1983/84 · Shamrock Rovers
1984/85 · Shamrock Rovers
1985/86 · Shamrock Rovers
1986/87 · Shamrock Rovers
1987/88 · Dundalk FC
1988/89 · Derry City
1989/90 · St. Patrick's Athletic
1990/91 · Dundalk
1991/92 · Shelbourne
1992/93 · Cork City

1993/94 · Shamrock Rovers
1994/95 · Dundalk
1995/96 · St. Patrick's Athletic
1996/97 · Derry City
1997/98 · St. Patrick's Athletic
1998/99 · St. Patrick's Athletic
1999/00 · Shelbourne
2000/01 · Bohemians Dublin
2001/02 · Shelbourne
2002/03 · Bohemians Dublin
2003 · Shelbourne
2004 · Shelbourne
2005 · Cork City
2006 · Shelbourne
2007 · Drogheda United
2008 · Bohemians Dublin
2009 · Bohemians Dublin
2010 · Shamrock Rovers
2011 · Shamrock Rovers
2012 · Sligo Rovers
2013 · St. Patrick's Athletic
2014 · Dundalk
2015 · Dundalk
2016 · Dundalk

2017 · Cork City
2018 · Dundalk
2019 · Dundalk

Enillwyr y Gynghrair (hen fformat a fformat newydd, 1922-2019)[golygu | golygu cod y dudalen]

Clwb Pencampwyr Clwb Pencampwyr
Shamrock Rovers 17 Cork City 3
Dundalk 14 Athlone Town 2
Shelbourne 13 St. James's Gate 2
Bohemians 11 Derry City 2
St. Patrick's Athletic 8 Limerick
Limerick United
1
1
Cork United
Cork Athletic
5
2
Dolphin 1
Waterford United 6 Cork Hibernians 1
Drumcondra 5 Cork Celtic 1
Sligo Rovers 3 Drogheda United 1

Clybiau[golygu | golygu cod y dudalen]

Clybiau.

Premier Division 2020[golygu | golygu cod y dudalen]

Clwb Tref Stadiwm Capasiti
Bohemians Dulyn Dalymount Park 7,000
Cork City Corc Turners Cross 7,600
Derry City Derry (Gogledd Iwerddon) Brandywell 7,500
Dundalk Dundalk Oriel Park 5,500
Finn Harps Ballybofey Finn Park 6,000
Shamrock Rovers Dulyn Tallaght Stadium 8,600[10]
Sligo Rovers Sligo The Showgrounds 5,500
Shelbourne Dulyn (Drumcondra) Tolka Park 3,600
St Patrick's Athletic Dulyn Richmond Park 5340
Waterford Waterford Waterford Regional Sports Centre 5,500

Dolenni[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "About FreeSports". FreeSports. 28 August 2017. Cyrchwyd 28 August 2017.
  2. "FreeSports Football". FreeSports. 25 August 2017. Cyrchwyd 28 August 2017.
  3. Derry City FC - Una historia concisa. CityWeb, 2006. Consultado el 30 de abril de 2007.
  4. http://www.rte.ie/sport/soccer/features/elfshane4.html
  5. http://www.tribune.ie/archive/article/2007/feb/25/delighted-shels-are-back-from-the-brink/
  6. http://www.allbusiness.com/company-activities-management/company-structures-ownership/13667399-1.html
  7. http://www.irishtimes.com/sports/soccer/2010/0223/1224265050795.html
  8. http://www.xs4all.nl/~kassiesa/bert/uefa/data/method4/crank2010.html
  9. http://www.independent.ie/sport/soccer/league-of-ireland/fai-reject-change-to-league-format-1962311.html
  10. http://www.irishtimes.com/newspaper/sport/2011/0909/1224303758625.html

Nodyn:Iwerddon

Soccer stub.svg Eginyn erthygl sydd uchod am bêl-droed. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.