Castell-nedd

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Cyfesurynnau: 51°40′N 3°49′W / 51.66°N 3.81°W / 51.66; -3.81

Castell-nedd
NeathCastleRemains.jpg
Castell y Nedd.
Castell-nedd is located in
Castell-nedd

Castell-nedd Castell-nedd Port Talbot
Poblogaeth 47,020 (2001)
Cyfeirnod grid yr AO SS745975
Sir Castell-nedd Port Talbot
Sir seremonïol Gorllewin Morgannwg
Gwlad Cymru
Gwladwriaeth sofran Y Deyrnas Unedig
Tref bost NEATH
Rhanbarth cod post SA10-11
Cod deialu 01639
Yr Heddlu De Cymru
Tân Canolbarth a Gorllewin Cymru
Ambiwlans Cymru
Senedd yr Undeb Ewropeaidd Cymru
Senedd y DU Castell-nedd
Cynulliad Cymru Castell-nedd
Rhestr llefydd: y DU • Cymru • Castell-nedd Port Talbot
Gweler hefyd Castell-nedd (gwahaniaethu).

Tref ym Mwrdeisdref Sirol Castell-nedd Port Talbot, de Cymru, yw Castell-nedd, ac sy'n gorwedd ar lan orllewinol yr Afon Nedd. Roedd ganddi boblogaeth o 45,898 yn 2001.[1]

Hanes[golygu]

Man croesi'r afon oedd Castell-nedd i ddechrau, ac ymsefydlodd pobl yma yng nghyfnod y Rhufeiniaid. Ond at dri lle yn unig yng Nghymru y mae'r llenor Rhufeinig Tacitus yn cyfeirio atynt yn ei Historiae (Hanes), ac mae Castell-nedd yn un ohonynt.

Ceir tystiolaeth am aneddiadau hynafol yn y bryniau sy'n amgylchynu'r dref, ac mae'n debyg mai aneddiadau Celtaidd ydynt ond nid ydynt wedi cael eu dyddio. Canfuwyd gweddillion dynol 25 km i ffwrdd yn Ogof Paviland[2] ar Benrhyn Gŵyr, yn dyddio o 24,000 CC, gan brofi bod pobl yn byw yn yr ardal yn ystod Oes yr Iâ ddiwethaf. Er y'i hadnabyddir fel "Arglwyddes Goch Paviland", gweddillion dyn nid menyw ydy.[3] Roedd Castell-nedd wedi ei leoli ar ymyl deheuol y cynfas o iâ, ac roedd Glyn Nedd yn ddyffryn rhewlifol. Daeth llystyfiant ac anifeiliaid i'r ardal yn dilyn enciliad y rhew tua 15,000 o flynyddoedd yn ôl.

Roedd trigolion Castell-nedd cyn dyfodiad y Rhufeniaid yn perthyn i lwyth Celtaidd y Silwriaid. Nidum yw'r enw ar y gaer Rufeinig a ganfuwyd yn agos i'r ystad dai, a adnabyddir fel Roman Way, ar lan orllewinol Afon Nedd. Roedd y gaer yn gorchuddio ardal eang sy'n gorwedd dan feysydd chwarae Ysgol Gyfun Dŵr-y-Felin heddiw.[4]

Mae adfeilion castell bychan Normanaidd, sef y Castell Nedd gwreiddiol, ger canol y dref.

Roedd yn dref farchnad, a chychwynodd diwydiant newydd yna yn ystod y 18fed ganrif, sef haearn, dur ac alcam. Mwyngloddid llawer o lo yn yr ardal, a daeth y dref yn ganolfan bwysig i gludiant ar reilffyrdd a chamlesi. Mwyngloddid hefyd silica. Adeiladwyd goethdŷ i betrol yn yr 20ed ganrif.

Roedd y dref yn borthladd hyd yn ddiweddar.

Heol Windsor yng Ngastell-nedd

Y dref heddiw[golygu]

Mae atyniadau i ymwelwyr yn cynnwys Abaty Nedd, Parc Y Gnoll, a'r farchnad.

Rhannau amlwg o'r dref yw Tonna i'r gogledd, Cimla i'r dwyrain, Bryncoch a Sgiwen i'r gorllewin a Llansawel i'r de.

Cyfrifiad 2011[golygu]

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:[5][6][7][8]


Cyfrifiad 2011
Poblogaeth cymuned Castell-nedd (pob oed) (19,258)
  
100%
Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Castell-nedd) (1,666)
  
9%
:Y ganran drwy Gymru
  
19%
Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Castell-nedd) (16895)
  
87.7%
:Y ganran drwy Gymru
  
73%
Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Castell-nedd) (3,718)
  
43.2%
:Y ganran drwy Gymru
  
67.1%

Cyfeiriadau[golygu]

  1.  Cyfrifiad y DU 2001.
  2. Explore Gower:Paviland Cave - Goat's Hole
  3.  Paviland Cave.
  4.  History Department.
  5. "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/cyfrifiad-2011/ystadegau-allweddol-ar-gyfer-awdurdodau-unedol-yng-nghymru/stb-2011-key-statistics-for-wales---welsh.html. Adalwyd 2012-12-12. . Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
  6. Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
  7. Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
  8. Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.; adalwyd 31 Mai 2013

Eisteddfod Genedlaethol[golygu]

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru yng Nghastell-nedd ym 1918, 1934 a 1994. Am wybodaeth bellach gweler:

Gefeilldrefi Castell-Nedd[golygu]

Gwlad Dinas
Flag of Spain.svg Sbaen Albacete
Flag of Germany.svg Yr Almaen Esslingen
Flag of Poland.svg Gwlad Pwyl Piotrkow Trybunalski
Flag of the Netherlands.svg Yr Iseldiroedd Schiedam
Flag of Italy.svg Yr Eidal Udine
Flag of Slovenia.svg Slofenia Velenje
Flag of France.svg Ffrainc Vienne

Gweler hefyd[golygu]

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia gyfryngau sy'n berthnasol i:

Cyfeiriadau[golygu]