Castell-nedd

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Cyfesurynnau: 51°40′N 3°49′W / 51.66°N 3.81°W / 51.66; -3.81

Castell-nedd
NeathCastleRemains.jpg
Castell y Nedd.
Castell-nedd is located in
Castell-nedd

 Castell-nedd yn: Castell-nedd Port Talbot
Poblogaeth 47,020 (2001)
Cyfeirnod grid yr AO SS745975
Prif ardal Castell-nedd Port Talbot
Sir seremonïol Gorllewin Morgannwg
Gwlad Cymru
Gwladwriaeth sofran Y Deyrnas Unedig
Tref bost NEATH
Rhanbarth cod post SA10-11
Cod deialu 01639
Yr Heddlu De Cymru
Tân Canolbarth a Gorllewin Cymru
Ambiwlans Cymru
Senedd yr Undeb Ewropeaidd Cymru
Senedd y DU Castell-nedd
Cynulliad Cymru Castell-nedd
Rhestr llefydd: y DU • Cymru • Castell-nedd Port Talbot
Gweler hefyd Castell-nedd (gwahaniaethu).

Tref ym Mwrdeisdref Sirol Castell-nedd Port Talbot, de Cymru, yw Castell-nedd, ac sy'n gorwedd ar lan orllewinol yr Afon Nedd. Roedd ganddi boblogaeth o 45,898 yn 2001.[1]

Cynnwys

Hanes [golygu]

Man croesi'r afon oedd Castell-nedd i ddechrau, ac ymsefydlodd pobl yma yng nghyfnod y Rhufeiniaid. Ond at dri lle yn unig yng Nghymru y mae'r llenor Rhufeinig Tacitus yn cyfeirio atynt yn ei Historiae (Hanes), ac mae Castell-nedd yn un ohonynt.

Ceir tystiolaeth am aneddiadau hynafol yn y bryniau sy'n amgylchynu'r dref, ac mae'n debyg mai aneddiadau Celtaidd ydynt ond nid ydynt wedi cael eu dyddio. Canfuwyd gweddillion dynol 25 km i ffwrdd yn Ogof Paviland[2] ar Benrhyn Gŵyr, yn dyddio o 24,000 CC, gan brofi bod pobl yn byw yn yr ardal yn ystod Oes yr Iâ ddiwethaf. Er y'i hadnabyddir fel "Arglwyddes Goch Paviland", gweddillion dyn nid menyw ydy.[3] Roedd Castell-nedd wedi ei leoli ar ymyl deheuol y cynfas o iâ, ac roedd Glyn Nedd yn ddyffryn rhewlifol. Daeth llystyfiant ac anifeiliaid i'r ardal yn dilyn enciliad y rhew tua 15,000 o flynyddoedd yn ôl.

Roedd trigolion Castell-nedd cyn dyfodiad y Rhufeniaid yn perthyn i lwyth Celtaidd y Silwriaid. Nidum yw'r enw ar y gaer Rufeinig a ganfuwyd yn agos i'r ystad dai, a adnabyddir fel Roman Way, ar lan orllewinol Afon Nedd. Roedd y gaer yn gorchuddio ardal eang sy'n gorwedd dan feysydd chwarae Ysgol Gyfun Dŵr-y-Felin heddiw.[4]

Mae adfeilion castell bychan Normanaidd, sef y Castell Nedd gwreiddiol, ger canol y dref.

Roedd yn dref farchnad, a chychwynodd diwydiant newydd yna yn ystod y 18fed ganrif, sef haearn, dur ac alcam. Mwyngloddid llawer o lo yn yr ardal, a daeth y dref yn ganolfan bwysig i gludiant ar reilffyrdd a chamlesi. Mwyngloddid hefyd silica. Adeiladwyd goethdŷ i betrol yn yr 20ed ganrif.

Roedd y dref yn borthladd hyd yn ddiweddar.

Heol Windsor yng Ngastell-nedd

Y dref heddiw [golygu]

Mae atyniadau i ymwelwyr yn cynnwys Abaty Nedd, Parc Y Gnoll, a'r farchnad.

Rhannau amlwg o'r dref yw Tonna i'r gogledd, Cimla i'r dwyrain, Bryncoch a Sgiwen i'r gorllewin a Llansawel i'r de.

Eisteddfod Genedlaethol [golygu]

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru yng Nghastell-nedd ym 1918, 1934 a 1994. Am wybodaeth bellach gweler:

Gefeilldrefi Castell-Nedd [golygu]

Gwlad Dinas
Flag of Spain.svg Sbaen Albacete
Flag of Germany.svg Yr Almaen Esslingen
Flag of Poland.svg Gwlad Pwyl Piotrkow Trybunalski
Flag of the Netherlands.svg Yr Iseldiroedd Schiedam
Flag of Italy.svg Yr Eidal Udine
Flag of Slovenia.svg Slofenia Velenje
Flag of France.svg Ffrainc Vienne

Cyfeiriadau [golygu]

Gweler hefyd [golygu]

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia gyfryngau sy'n berthnasol i:


WalesNeathPortTalbot.png Eginyn erthygl sydd uchod am Gastell-nedd Port Talbot. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato