Owain Owain

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Owain Owain
Owain Owain Traeth Coch circa 1966 01.jpg
Ganwyd 11 Rhagfyr 1929 Edit this on Wikidata
Pwllheli Edit this on Wikidata
Bu farw Rhagfyr 1993 Edit this on Wikidata (63 oed)
Caernarfon Edit this on Wikidata
Cenedl Baner Cymru Cymru
Alma mater
Galwedigaeth gwyddonydd niwclear, addysgwr, awdur, bardd Edit this on Wikidata
Gwaith nodedig Y Dydd Olaf, Amryw Ddarnau Edit this on Wikidata
Arddull Ffuglen wyddonol Edit this on Wikidata
Plant Robin Llwyd ab Owain Edit this on Wikidata

Roedd Owain Owain (11 Rhagfyr 192919 Rhagfyr 1993)[1] yn llenor toreithiog, gwleidydd, gwyddonydd niwclear a darlithydd Cymreig ac yn sefydlydd a golygydd cyntaf Tafod y Ddraig ac un o sefydlwyr Cymdeithas yr Iaith. Ef, yn fwy na neb arall, a 'osododd seiliau Cymdeithas gan ei chreu'n fudiad ymgyrchu effeithiol' yn ôl Dafydd Iwan yn ei gyfrol Pobl Dafydd Iwan.[2] Seiliwyd albwm Gwenno Saunders Y Dydd Olaf (albwm) ar nofel wyddonias, brffwydol o'r un enw gan Owain Owain.

Bywgraffiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganed Owain Owain yn fab i Richard Alfred Owen (chwarelwr) a Mary Jones ar 11 Rhagfyr 1929 yn Ffordd Caernarfon, Pwllheli.[3] Daeth yn sefydlydd a golygydd cyntaf Tafod y Ddraig. Ym Mangor, sefydlodd y syniad o “gelloedd” drwy sefydlu cell cyntaf y Gymdeithas, ac ef oedd ei hysgrifennydd cyntaf. Dywed Dafydd Iwan i Owain “roi'r frwydr mewn cyd-destun byd-eang”. Creodd yn y Gymraeg y cysyniadau o 'Gyfoeth yr Amrywiaeth' ac ysgrifennodd yn helaeth yn erbyn 'y llwydni llwyd' a'r 'Ddelwedd Fawr'.

Rhoddodd ffurf a siâp i frwydrau Cymdeithas yr Iaith drwy ei ysgrifau a'i lythyrau. Mae'n awdur i 14 o lyfrau gan gynnwys erthyglau, nofelau, storïau byrion, cerddi ac yn y blaen, megis Y Dydd Olaf, Amryw Ddarnau a Bara Brith; mae dwy o'i gyfrolau wedi eu gosod ar y we fyd-eang ers 2000 ar "owainowain.net". Enillodd ei gyfrol Mical, sef cofiant dychmygol o'r Parchedig M. Roberts, wobr Llyfr y Flwyddyn ym 1977.

Datblygodd syniadau a thermau arloesol megis 'Y Fro Gymraeg': 'Oni enillir y Fro Gymraeg, nid Cymru a enillir...,' meddai ar y 12 Tachwedd 1964 yn Y Cymro. Flynyddoedd yn ddiweddarach, datblygwyd y syniadau hyn ymhellach gan bobl megis yr Athro J. R. Jones ac Emyr Llewelyn.

Gwyddonydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd yn wyddonydd niwclear yn y 50au, a bathodd nifer o dermau gwyddonol megis 'Gwennol y Gofod', a chysyniadau a bathiadau gwleidyddol eraill megis 'Gwledydd Prydain' yn hytrach na 'Phrydain'. Roedd yn golofnydd 'Nodion Gwyddonol' Y Cymro am flynyddoedd gan ysgrifennu'n helaeth yn erbyn gorsafoedd niwclear. Yng Ngorffennaf 1969, fe ysgrifennodd yn Y Cymro: Yn syml, mae'r [cyfrifiadur] yn ei gwneud hi'n bosibl cofnodi'r cyfan o wybodaeth yr hil ddynol drwy'r oesau mewn un lle, mewn modd sy'n galluogi unrhyw unigolyn - o'i gartref ei hun er enghraifft - archebu a derbyn unrhyw ran o'r wybodaeth honno... 'Beth fydd effaith hyn i gyd ar fyd addysg, dyweder yn 2000 O.C.? Yn gyntaf, fe fydd addysgu'r dechneg o ddefnyddio cyfundrefn o gyfrifyddion yn bwysicach - yn llawer pwysicach - na chael plant i gofio rhestri di-bendraw o ffeithiau; y cyfrifydd bellach fydd y "cof". Yn ail, fe welir doethineb y gogwydd diweddaraf i wneud addysg yn rhywbeth sy'n codi o brofiad, gyda'r disgybl, yn hytrach na'r athro yn bwynt canolig. Ac yn drydydd fe fydd athrawon y flwyddyn 2000 yn cael eu dyrchafu o fod yn gyflenwyr ffeithiau i fod yn dywyswyr - yn tywys y disgyblion i gyfeiriad y profiadau gwerthfawr a chyfoethog hynny sy'n gyfystyr a gwir addysg.[4]

Mynegodd Dafydd Iwan yn ei gyfrol Pobol Dafydd Iwan, Gwasg y Lolfa (2015) (tudalen 125) Roedd hefyd yn un o'r addysgwyr cyntaf i weld pwysigrwydd y cyfrifiadur, a rhagwelai yn niwedd y 60au y byddai'r cyfrifiadur yn ffynhonnell ddihysbydd o wybodaeth yn y dyfodol, ac yn offeryn canolog ym myd addysg, gyda'r athro'n 'dywysydd' a'r plentyn yn gwneud ei ymchwil ei hun.' Hyd at y 2000au, cofio ffeithiau oedd yr offeryn canolog a ddefnyddiwyd ers canrifoedd.

Gwaith[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu'n ddarlithydd ym Mangor ac ym Mhrifysgol Aberystwyth, yn bennaeth llawn amser cyntaf Gwersyll Glan-llyn ac yn Ddirprwy Gyfarwyddwr Addysg Gwynedd.

Dyfyniadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  • "Nid oedd yn ffigwr cyhoeddus ar lwyfannau gwleidyddol oedd un o'r rhai pennaf i osod seiliau Cymdeithas yr Iaith. Cawr o ddyn."
  • "Proffwyd tanbaid y deffroad iaith yng Nghymru." Emyr Llewelyn, Y Faner Newydd, Rhif 35, Rhagfyr 2005.
  • "Daeth yn sbardun ac yn ysgogwr i nghenhedlaeth i, a does dim dwywaith nad oedd yn gyfrifol am osod sylfeini cadarn i'r Gymdeithas... Gwelai Owain frwydr y Gymraeg mewn cyd-destun rhyngwladol, a gwelai ein diwylliant fel caleidosgop amryliw gyda'r iaith fel canolbwynt. Dafydd Iwan[5]
  • "Ni welwyd dim byd tebyg i'r llyfr hwn (Y Dydd Olaf) yn ein hiaith o'r blaen, na dim byd hollol debyg mewn unrhyw iaith. Llawenhewn fod y math yma o ddisgleirdeb yn bosibl yn y Gymraeg." Pennar Davies, Broliant 'Y Dydd Olaf' 1976.
  • "... un o'n llenorion mwyaf amryddawn..." Llais Llyfrau 12, (Cyngor Llyfrau Cymru).
  • "Edmygaf yr egnïo rydych yn ei wneud dros yr iaith..." Saunders Lewis, 1963.
  • "Ym Mangor, gan Owen Owen (Owain wedyn, fel yr hysbysodd, wedi Calan 1965) a'i gefnogwyr yr oedd yr unig gangen go-iawn. Wedi magu profiad yn herio'r coleg gwrthnysig, aeth ati fel mudiad ynddo'i hun." 1989, Gwilym Tudur, Wyt ti'n Cofio?, (Gwasg Y Lolfa).
  • "Bathwyd y term 'Y Fro Gymraeg' gan Owain Owain, cadeirydd cangen Bangor o'r Gymdeithas yn rhifyn Ionawr 1964 o Tafod y Ddraig, pan gyhoeddodd fap yn dangos dosbarthiad y siaradwyr Cymraeg ledled Cymru. Mewn sawl erthygl yn y wasg yn yr un flwyddyn pwysleisiodd bwysigrwydd achub yr iaith yn Y Fro Gymraeg: 'enillwn y Fro Gymraeg ac fe enillir Cymru.' (Tudalen 146)... Cydiodd syniad Y Fro Gymraeg yn nychymyg nifer o genedlaetholwyr." Trwy Ddulliau Chwyldro ... ?, Dylan Phillips, 1998.
  • "Arloesol yw'r gair i ddisgrifio Owain. Sylweddolodd rym y pethau bychain, a'u rhoi ar waith. Cyn bod sôn am Gymdeithas yr Iaith galwodd y gyfres o bamffledi yn Tafod y Ddraig..." Maldwyn Lewis, Wir yr!, 2006.

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Teitl Cyhoeddwr Dyddiad cyhoeddi Sylwadau
Amryw Ddarnau Cyhoeddiadau Modern 23 Chwefror 1969 Storiau Byrion, Ysgrifau, Erthyglau, Tafod y Ddraig
Bara Brith Cyhoeddiadau Modern Storïau Byrion 31 Awst 1971 Llythyrau J H, Cerddi, Posau, Ysgrifau'r Iaith. Gwobr Goffa Griffith John Williams, Yr Academi Gymreig, Medi 1972
Hei Ho! Dryw (Cyd-bwyllgor Addysg Cymru) 23 Mawrth 1972 Llyfr gwyddonol i blant. Gwobr Gyntaf Cystadleuaeth Llyfrau Pwyllgor Addysg Meirionnydd.
Y Byd A'i Bethau Christopher Davies 28 Rhagfyr 1972 Ad-argraffiad o 'Nodion Gwyddonol' Y Cymro o 23 Ebrill 1969 ymlaen. Oedolion
Y Peiriant Pigmi Gwasg Gomer Awst 1973 Casgliad o Straeon Byrion, rhai wedi bod yn fuddugol mewn cystadlaethau yn yr Eisteddfod Genedlaethol.
Y Byd O'n Cwmpas Cyhoeddiadau'r BBC 1974 – 1976 Llyfrau i ddisgyblion yn cyd-fynd â'r gyfres radio.
Rho Gynnig! Christopher Davies; Cyd-bwyllgor Addysg Cymru Mawrth 1974 Posau gwyddonol / gofod ayb i blant
Yr Ymlusgiaid Cyhoeddiadau Modern; Argraffwyd gan Wasg Corfina, Bwdapest Tachwedd 1974 Llyfr Swoleg i blant. Addasiad o'r llyfr Hwngareg.
Cyfoeth y Creigiau Gwasg Dyfed; Cyd-bwyllgor Addysg Cymru Rhagfyr 1975 Addasiad o'r Saesneg
Bwrw Haul Gwasg Gomer Rhagfyr 1975 Erthyglau ac ysgrifau gwyddonol a gwleidyddol
A-Bi-Ec y Gwyddonydd Yr Urdd (argraffwyd gan y Cambrian News, Aberystwyth) Mehefin 1976 Erthyglau Gwyddonol i blant. Ad-argraffiad o'r gyfres yn Cymru'r Plant.
Mical Gwasg Gomer Tachwedd 1976 Cofiant dychmygus Y Parch M. Roberts, Pwllheli. Gwobr Cyngor Celfyddydau Cymru (300 punt, Ebrill 1977)
Y Dydd Olaf Christopher Davies Rhagfyr, 1976 Nofel ffug-wyddonol i oedolion. Rhagair gan Pennar Davies.
Cerddi Ddoe a Fory Gwasg Gomer Pasg 1977 Casgliad o gerddi i blant

Gwobrau ac anrhydeddau[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Mynegai Marwolaethau Lloegr a Chymru, Owain Owain, Rhagfyr 1993, Dyddiad Geni: 11 Rhagfyr 1929, Ardal Cofrestru: Caernarfon, Rhif Cofrestr: 40, Rhif Cofnod: 46
  2. Pobol Dafydd Iwan, Gwasg y Lolfa (2015) (tudalen 125)
  3. Gwefan Owain Owain
  4. owainowain.net; adalwyd 14 Rhagfyr 2011.
  5. Dafydd Iwan ar wefan O.O

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]