Welsh Not

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Tamaid o bren neu lechen oedd y Welsh Not neu Welsh Note, neu Welsh Knot, yr ysgrifennid arno y llythrennau W.N., ac a roddwyd fel cosb i'r plant oedd yn siarad Cymraeg yn yr ysgolion yng Nghymru yn y 19eg ganrif.[1] Enw arall arno oedd y Welsh Stick.

Defnydd[golygu]

Bwriad defnyddio'r Welsh Not oedd cael y plant — a llawer ohonyn nhw'n dod o gefndir uniaith Gymraeg — i beidio siarad Cymraeg yn yr ysgol a dysgu siarad Saesneg yn ei lle. Arferid clymu'r darn pren ar linyn. Byddai plentyn a siaradodd Gymraeg yn yr ysgol yn cael y Welsh Not ac yn gorfod ei wisgo am ei wddw. I gael gwared â'r pren, roedd rhaid iddo/iddi glywed un o'r plant eraill yn siarad Cymraeg a dweud wrth yr athro. Wedyn byddai'r Welsh Not yn cael ei drosglwyddo i'r plentyn hwnnw. Ar ddiwedd y dydd byddai'r plentyn olaf gyda'r Welsh Not am ei wddw yn derbyn cosb gorfforol am ei "gamwedd".[2]

Dyfodiad[golygu]

Ym 1846 fe ofynnwyd cwestiynau yn San Steffan ynglŷn â'r gwrthryfel oedd yn digwydd yng Nghymru ar y pryd. Yn dilyn araith gan y Cymro ac aelod seneddol Coventry, William Williams, comisiynwyd adroddiad o le'r Gymraeg yn y system addysg. Daeth y defnydd o'r Welsh Not yn fwy cyffredin ar ôl cyhoeddi'r adroddiad yn 1847 a alwyd yn Llyfrau Gleision. Roedd yr adroddiad yn disgrifio'r Gymraeg a'i diwylliant fel anfantais i'r Cymry ac yn argymell cael pawb i siarad Saesneg. Roedd cryn ymryson a theimlwyd fod comisiynwyr wedi mynd tu hwnt i'r hyn y gofynnwyd mewn adrannau, gan sylwadau am foesau'r Cymry.[1]

Mae tystiolaeth gadarn o ddefnydd y Welsh Not yng Ngheredigion, Meirionnydd a Chaerfyrddin cyn yr 1870au. Mae'n annhebyg yr oedd hwn yn bolisi swyddogol, gan mai mewn ysgolion gwirfoddol yn bennaf mae'r dystiolaeth i'w chael.[1] Mae Owen Morgan Edwards yn disgrifio ei brofiad o'r Welsh Not yn ysgol Llanuwchllyn yn ei gyfrol Clych Atgof.

Darllen pellach[golygu]

  • E. G. Millward, 'Yr Hen Gyfundrefn Felltigedig', Barn, Ebrill-Mai, 1980.

Cyfeiriadau[golygu]

  1. 1.0 1.1 1.2  Yr Iaith ac Addysg: 19eg ganrif. BBC.
  2.  Dwy enghraifft o'r 'Welsh Not'. Llyfrgell Genedlaethol Cymru: Casglu'r Tlysau.


Baner CymruEicon awrwydr   Eginyn erthygl sydd uchod am hanes Cymru. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.