Henry Richard

Y cerflun o Henry Richard yn Nhregaron.

Gweinidog gyda'r Annibynwyr a gwleidydd o Gymro oedd y Parch. Henry Richard AS (3 Ebrill 1812 – 20 Awst 1888), a adwaenid yng Nghymru fel "Yr Apostl Heddwch." Bu'n Aelod Seneddol o 1868 hyd 1888. Cofir Henry Richard yn bennaf fel hyrwyddwr achos heddwch a chyd-ddealltwriaeth ryngwladol ac fel ysgrifenydd y Gymdeithas Heddwch am ddeugain mlynedd (1848-84). Cyfranodd yn fawr at y mudiad yn erbyn caethwasaeth ac achosion eraill hefyd.

Dadorchuddio cofeb Henry Richard yn 1885. Ffotograff gan John Thomas (ffotograffydd).

Ganed Richard yn Nhregaron, Ceredigion yn 1812, yn fab i'r Parch. Ebenezer Richard (1781-1837), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd.

Roedd yn ffigwr blaenllaw yn rhengoedd y Rhyddfrydwyr Cymreig ac yn gyfaill i'r diwygiwr radicalaidd Seisnig Richard Cobden. Fe'i etholwyd yn AS Merthyr Tudful yn 1868.

Cyhoeddodd nifer o bamffledi a thraethodau, yn Gymraeg a Saesneg, ar bynciau mawr ei gyfnod, yn cynnwys Addysg yng Nghymru, safle'r iaith Gymraeg, Diwygio'r Tir, a Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru.

Cyhoeddiadau (detholiad)

• Defensive War (1846, 1890),
• The Recent Progress of International Arbitration (1884)
• Memoirs of Joseph Sturge (1864)
• Letters on the Social and Political Condition of Wales (1866, 1884)

Darllen pellach

• Charles S. Miall, Henry Richard M.P. (1889)
• Eleazar Roberts, Bywyd a Gwaith y diweddar Henry Richards (1907)

Eginyn erthygl sydd uchod am Gymro neu Gymraes. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.