Hormon

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
1 Yr hormon sy'n sbarduno blew i dyfu
2 Hormon Lwtin
3 Progesteron
4 Estrogen
5 Hypothalamws
6 Chwarren bitwidol
7 Ofari
8 Beichiogrwydd
9 Testosteron
10 Ceilliau
11 Argymhelliad
12 Prolactin

Cemegolion sy'n cael eu cynhyrchu a'u gollwng gan gelloedd mewn rhannau eraill o'r corff yw hormon (a ddaw o'r gair Groeg ὁρμή - sef 'sbarduno'). Mae nhw'n cael eu hastudio gan y byd meddygol fel rhan o anatomeg ddynol. Mymryn lleiaf erioed sydd ei angen i newid metaboledd cell. Negesydd cemegol ydyw mewn gwirionedd, sy'n cludo negesau o gell i gell.

Mae pob anifail, yn wir, mae pob organeb byw sydd â mwy nag un gell yn cynhyrchu ac yn defnyddio hormonau, sy'n rhan o'r System endocrinaidd. Mewn anifail, mae'r negeswyr hyn yn cael eu cludo o gwmpas y corff drwy gylchrediad y gwaed. Gall y gell ymateb i un math arbennig o hormon pan fo gan y gell hwnnw 'dderbynnydd' pwrpasol. Mae'r hormon yn clymu ei hun i brotin y derbynnydd sy'n sbarduno rhyw weithgaredd neu'i gilydd yn y gell.

Mae moleciwlau o'r hormon endocrin yn cael eu chwysu (neu eu 'secretu') i'r gwaed; mae ecsocrin (neu 'ectohormones') yn cael ei ollwng yn uniongyrchol i'r ddwythell ('duct') ac oddi yno i'r gwaed; weithiau mae nhw'n llifo o gell i gell drwy drylediad ('diffusion') mewn proses a elwir yn 'negesu paracrin'.