Geneteg

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Bioleg
Glöyn byw

Anatomeg
Biocemeg
Bioleg cell
Bioleg ddynol
Bioleg esblygiadol
Bioleg foleciwlaidd
Bioleg forol
Botaneg
Ecoleg
Estronfioleg
Ffisioleg
Geneteg
Microfioleg
Paleontoleg
Sŵoleg
Tacsonomeg
Tarddiad bywyd


Disgyblaeth fiolegol ydyw geneteg, sef yr wyddor o etifeddiaeth ac amrywiaeth mewn organebau byw. Daw'r gair 'genyn' o'r gair Hen Roeg (γενετικός genetikos, “genidol” a hwnnw allan o'r gair γένεσις genesis, “creu”); yr un gair â 'geni' mewn gwirionedd. Ers oesoedd cynhanes, er mwyn gwella'r cnydau ac anifeiliaid fe ddefnyddiwyd y wybodaeth fod pethau byw yn etifeddu nodweddion eu rhieni. Drwy fridio yn ddethol a gofalus, roedd yr hen ffermwyr, fel ffermwyr heddiw, hefyd yn gwella eu stoc a'u planhigion.

Ond mae geneteg fodern yn cychwyn gyda gwaith un gwyddonydd, sef Gregor Mendel (1822 - 1884) a sylweddolodd fod nodweddion a etifeddwyd yn dilyn rheolau llym; erbyn heddiw gelwir y rheolau hyn yn Rheolau Mendel. Ond yn yr 20ed Ganrif y sylweddolwyd pwysigrwydd ei waith. Arweiniodd hyn at yr hyn a wyddom ni heddiw am geneteg. Rydym ni heddiw'n galw celloedd sy'n cario'r nodweddion hyn yn genynnau.

DNA, etifeddiaeth drwy drefn foleciwlar. Mae pob edefyn o DNA yn gadwyn o niwcleotidau, yn cydweddu a'i gilydd yn y canol i ffurfio grisiau neu stepiau ar ysgol nadreddog.
Butterfly template.svg Eginyn erthygl sydd uchod am fioleg. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.