Edeirnion

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Edeyrnion)
Jump to navigation Jump to search
Edeirnion
Math gwlad, ar un adeg, Cwmwd Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Gwlad Baner Cymru Cymru
Yn ffinio gyda Penllyn, Dinmael, Dyffryn Clwyd, Iâl Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 52.947°N 3.417°W Edit this on Wikidata
Teyrnasoedd Cymru 400-800
(y map gwreiddiol gan William Rees 1959
Atgynhyrchwyd yn 'Hanes Cymru' gan John Davies)

Cwmwd a bro yng ngogledd Cymru a fu'n rhan o Bowys ac wedyn o Wynedd yn yr Oesoedd Canol yw Edeirnion (ceir y ffurf hynafiaethol Edeyrnion weithiau hefyd). Yn ôl traddodiad fe sefydlwyd gan Edern, un o feibion Cunedda, a roddodd iddo ei enw.

Lleoliad Edeirnion ar fap braslun o brif israniadau Powys

Ffiniai'r cwmwd â chantref Penllyn ac arglwyddiaeth Dinmael i'r gorllewin, cymydau Colion a Llannerch (cantref Dyffryn Clwyd) a Iâl i'r gogledd, cymydau Nanheudwy a Cynllaith (Swydd y Waun) i'r dwyrain, a chantref Mochnant i'r de.

Dominyddir yr ardal gan Ddyffryn Edeirnion ac Afon Dyfrdwy. Yma y ceid y tir ffwrythlonaf, rhwng y bryniau i'r gogledd, i gyfeiriad Dinmael, a mynyddoedd Y Berwyn i'r de. Corwen oedd canolfan bwysicaf y cwmwd.

Am y rhan fwyaf o'r Oesoedd Canol bu Edeirnion yn rhan o deyrnas Powys, ond daeth i feddiant Gwynedd ar ddechrau'r 13g. Yn ddiweddarach daeth yn rhan o'r Sir Feirionnydd newydd a grewyd mewn canlyniad i Statud Rhuddlan yn 1282. Roedd yn un o gadarnleoedd Owain Glyndŵr ar ddechrau'r 15g. Erbyn heddiw mae'r rhan fwyaf o diriogaeth yr hen gwmwd yn gorwedd yn Sir Ddinbych.

Cofnodir y plwyfi canlynol yn yr ardal yn 1293:[1]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Keith Williams-Jones (gol.), The Merioneth Lay Subsidy Roll 1292-3 (Caerdydd, 1976), tud. lxxix.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Baner CymruEicon awrwydr   Eginyn erthygl sydd uchod am hanes Cymru. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.