Aberafan

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Mae'r erthygl hon am y dref. Am ystyron eraill, gwelwch Aberafan (gwahaniaethu).

Cyfesurynnau: 51°35′58″N 3°48′07″W / 51.59943°N 3.80194°W / 51.59943; -3.80194

Aberafan
Aberafon is located in
Aberafon

Aberafon Castell-nedd Port Talbot
Poblogaeth 5,452 (Cyfrifiad 2011)[1]
Cyfeirnod grid yr AO SS752904
Sir Castell-nedd Port Talbot
Sir seremonïol Gorllewin Morgannwg
Gwlad Cymru
Gwladwriaeth sofran Y Deyrnas Unedig
Tref bost PORT TALBOT
Rhanbarth cod post SA12
Cod deialu 01639
Yr Heddlu De Cymru
Tân Canolbarth a Gorllewin Cymru
Ambiwlans Cymru
Senedd yr Undeb Ewropeaidd Cymru
Senedd y DU Aberafon
Cynulliad Cymru Aberafon
Rhestr llefydd: y DU • Cymru • Castell-nedd Port Talbot

Tref a chymuned yng Nghastell-nedd Port Talbot yw Aberafan (Saesneg Aberavon), yng nghanol Port Talbot ar lan orllewinol Afon Afan. Roedd 5,452 o bobl yn byw yng nghymuned Aberafan yn 2011, 7.9% ohonynt yn siarad Cymraeg (Cyfrifiad 2001). Arwynebedd y gymuned yw 563 hectar. Saif y dref o fewn cymunedau Aberafan ei hun, Gorllewin Traethmelyn a Dwyrain Traethmelyn.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Tyfodd Aberafan o amgylch castell pren a adeiladwyd ar ddechrau'r 12fed ganrif gan Garadog ap Iestyn, un o Arglwyddi Afan tua 1100 O.C ar ochor orllewinol afon Afan. Llosgwyd y castell i lawr ym 1153 ac adeiladwyd y castell o garreg gan Morgan ap Caradoc. Erbyn 1373 roedd y dre yn nwylo Arglwydd Morgannwg, Edward Le Despenser. [2] Daeth yn un o wyth bwrdeisdref seneddol Sir Forgannwg, ond ychydig iawn y tyfodd wedi hynny.

O ddiwedd y 18fed ganrif ymlaen ddechreuodd diwydiant ddatblygu yn yr ardal - yn cynnwys gweithio tun a chopr. Ym 1840 agorodd y teulu Talbot o Hampshire ddociau yn agos a'u enwi'n "Port Talbot". Yn 1850 cyrhaeddodd y rheilffordd. Mae'r ardal yn dal yn adnabyddus am weithio dur. Dros amser tyfodd Aberafan a'r pentrefi cyfagos (yn cynnwys Baglan, Taibach a Margam) yn un, gan greu'r dref gyfoes Port Talbot.

Cyfrifiad 2011[golygu | golygu cod y dudalen]

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:[3][4][5][6]


Cyfrifiad 2011
Poblogaeth cymuned Aberafan (pob oed) (5,452)
  
100%
Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Aberafan) (411)
  
7.9%
:Y ganran drwy Gymru
  
19%
Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Aberafan) (4713)
  
86.4%
:Y ganran drwy Gymru
  
73%
Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed (Aberafan) (1,052)
  
42.8%
:Y ganran drwy Gymru
  
67.1%

Eisteddfod Genedlaethol[golygu | golygu cod y dudalen]

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol yn Aberafan ym 1932 a 1966. Am wybodaeth bellach gweler:

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. ONS: Ystadegau am Gyfrifiad 2001
  2. The History of Port Talbot, S R Jones 1991
  3. "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/cyfrifiad-2011/ystadegau-allweddol-ar-gyfer-awdurdodau-unedol-yng-nghymru/stb-2011-key-statistics-for-wales---welsh.html. Adalwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
  4. Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
  5. Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
  6. Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.; adalwyd 31 Mai 2013