Lithwania

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Lietuvos Respublika
Gweriniaeth Lithwania
Baner Lithwania Arfbais Lithwania
Baner Arfbais
Arwyddair: Vienybė težydi  (Lithwaneg)
"Gadewch i undod ffynnu"
Anthem: Tautiška giesmė
Lleoliad Lithwania
Prifddinas Vilnius
Dinas fwyaf Vilnius
Iaith / Ieithoedd swyddogol Lithwaneg
Llywodraeth Democratiaeth seneddol
- Arlywydd Dalia Grybauskaitė
- Prif Weinidog Andrius Kubilius
Annibyniaeth

- Datganwyd

- Datganwyd
- Cydnabuwyd
O'r Ymerodraeth Rwsaidd
16 Chwefror, 1918
O'r Undeb Sofietaidd
11 Mawrth, 1990
6 Medi, 1991
Esgyniad i'r UE 1 Mai 2004
Arwynebedd
 - Cyfanswm
 - Dŵr (%)
 
65 300 km² (123fed)
dibwys
Poblogaeth
 - Amcangyfrif 1996
 - Dwysedd
 
3 392 000 (131fed)
53/km² (144fed)
CMC (PGP)
 - Cyfanswm
 - Y pen
Amcangyfrif 2005
$49.49 biliwn (75ain)
$14 158 (49ain)
Indecs Datblygiad Dynol (2004) 0.857 (39ain) – uchel
Arian cyfred Litas (Lt) (LTL)
Cylchfa amser
 - Haf
EET (UTC+2)
EEST (UTC+3)
Côd ISO y wlad .lt
Côd ffôn +370

Gweriniaeth yng ngogledd-ddwyrain Ewrop yw Lithwania (hefyd weithiau Lithuania, yn swyddogol Gweriniaeth Lithwania; ceir y ffurf Llethaw mewn un geiriadur Cymraeg[1]). Saif ar lan y Môr Baltig. Un o'r Gwledydd Baltig yw Lithwania, ynghyd ag Estonia a Latfia. Mae Lithwania yn ffinio â Latfia i'r gogledd, â Belarws i'r de-ddwyrain, ac â Gwlad Pwyl a Kaliningrad Oblast, sy'n ran o Rwsia, i'r de-orllewin. Daeth Lithwania yn aelod o'r Undeb Ewropeaidd ar 1 Mai 2004.

Hanes Lithwania[golygu]

Prif-bwyntiau Hanes Lithwania

10 Ganrif -Llywthau Lithwnaiad-Prwsiaid paganaid

980au-Cristnogaeth yn dod i gymdogion y Lithwaniaid-Prwsiaid

997-Merthyrdod St Adalbert ym Mrwsia

1007-Son cyntaf am Lithwania mewn dogfen

1147-Croesgad cyntaf yn erbyn paganiaid Baltaidd - tranc y Prwsiaid

1200-Ail groesgad yn erbyn y Lithwaniaid

1215Esgob cyntaf y Lithwaniaid ond y wlad yn bagan o hyd

1219Mindaugas -Brenin cyntaf y Lithwaniaid 1219-63

1236Lithwaniaid yn gorfygu y croesgadwyr ym mrwydr Siaulai

1315Gediminas yn arwain Lithwania 1315-41

1385 Jogaila yn cael ei bedyddio, Lithwania yn troi yn Gristnogol a ffurfio Brenhiniaeth Lithwania-Pwyl

1410Lithwania-Pwyl yn trechu'r Almaenwyr ym mrwydr Grunwald. Ffyniant y wlad.

1569Lithwania-Pwyl yn ffurfio "Cymanwlad"

16CTwf Rwsia a Sweden yn raddol dileu tiroedd y Lithwaniaid, mae'r wlad yn cael ei rhannu dro ar ol tro dros y dair canrif wedyn. Adnabyddir y cyfnod yn well fel "rhaniad triphlyg Pwyl"

19CLithwania dan Ymerodraeth Rwsia, mudiad am annibynniaeth yn egino

1918- 1939-Ar 16/02/1918 mae'r Lithwaniaid yn datgan annibynniaeth, ond y Pwyliaid yn cymryd Vilnius ym 1919. Cawnas yn Brifddinas. Cyfnod annibynnol yn symud at unbenaeth

1940- Meddianu Lithwania gan y Rwsiaid (Sofietaidd)

1940-44- Meddianu Lithwania gan y Natsiaid

1944-89Meddianu Lithwania gan y Rwsiaid (Sofietaidd) fel Gweriniaeth Sofiet gyda Vilnius yn brifddinas

1990Ar 11/03 1990 mae'r Lithwaniaid yn datgan annibynniaeth.

2004Ymuno a NATO 2004 a'r Undeb Ewropeaidd

2007Ymuno a Chytundeb Schengen

Hanes Fodern[golygu]

Mae hanes fodern Lithiwania ynglwm wrth hanes y cenhedloedd mawr yn yr Ugeinfed ganrif. Gyda chwymp ymerodraeth yr Almaen ym 1918 daeth hi, a'i chymdogion Estonia a Latfia, yn rhydd ac yn genhedloedd annibynnol. Daeth hyn i ben dan y gytundeb rhwng Rwsia a'r Almaen ym 1939. Yn ystod y rhyfel meddiannwyd y wlad gan y Natsiaid a bu farw 190,000 o ddinasyddion Iddewig Lithwania. Wedi'r rhyfel aeth y wlad i fewn i'r Undeb Sofietaidd tan 1991. O 1944 tan 1952 roedd byddin cudd gwrth-Sofiet yn y wlad a charcharwyd miloedd o Lithwaniaid yn y Gwlagau. Ers ei hannibyniaeth symudodd y wlad tuag at Ewrop, ymunodd a'r UE a NATO a bu ffyniant economaidd. Ond gydag agor y drysau i allfudo gadawodd miloedd o bobl ifainc am Brydain ac yr Almaen.

Ethnigrwydd[golygu]

Mae poblogaeth Lithwania yn amrywio (mae'r ffigyrau swyddogol yn cynnwys pobl sy'n byw tramor) ond honnir bod 3,349,900, 84.0% o'r rhain yn Lithwaniaid ethnig sy'n siarad yr iaith Lithwaneg sef unig iaith swyddogol y wlad. Mae lleiafrifoedd eraill yn cynnwys Pwyliaid (6.1%), Rwsiaid (4.9%) a Belarwsiaid (1.1%), yn ôl "Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania".[2]

Ffigyrau 2010 yn dangos:

  • Lithwaniaid – 83.1% (2,765,600)
  • Pwyliaid – 6.0% (201,500)
  • Rwsiaid – 4.8% (161,700)
  • Belarwsiaid – 1.1% (35,900)
  • Ukrainiaid – 0.6% (19,700)
  • Almaenwyr – 0.1% (3,200)
  • Iddewon – 0.1% (3,200)
  • Tatariaid – 0.1% (2,800)
  • Latfiaid – 0.1% (2,300)
  • Roma – 0.1% (2,400)
  • Eraill – 0.2% (8,200)
  • Heb ddweud – 3.7% (122,500)

Cyfeiriadau[golygu]

  1. The Pocket Modern Welsh Dictionary
  2. Yr etholiadau
  • "The Northern Crusades". Eric Christiansen. Penguin. 1997. (Hanes y Gwledydd Baltaidd)
  • "Pe Bai Cymru'n Rhydd". Gwynfor Evans. Y Lolfa. 1989. Pennod ar y Gwledydd Baltaidd.
  • "Lithuania". Encyclopedia Britannica. darllenwyd 9 Hydref 2010.
  • "Population by ethnicity 2009 year". DB1.stat.gov.lt. Statistics Lithuania. darllenwyd 20 Ionawr 2010.
  • Statistics Lithuania

Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am Lithwania
yn Wiciadur.


Flag of Lithuania.svg Eginyn erthygl sydd uchod am Lithwania. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.