Mynydd Du (Mynwy)

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Y Mynydd Du)
Jump to navigation Jump to search
Golygfa o Grug Hywel ar gwm Grwyne Fechan yn y Mynydd Du
Am y Mynydd Du yn Sir Gaerfyrddin, gweler Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin).

Mae'r Mynydd Du (weithiau 'Y Mynyddoedd Duon') yn gadwyn o fryniau yn ne-ddwyrain Cymru; gorwedd y rhan fwyaf o'r bryniau ym Mhowys a gogledd Sir Fynwy, ond mae rhan yn gorwedd yn Swydd Henffordd yn ogystal. Ffurfiant y mwyaf dwyreiniol o'r tri grŵp o fryniau sy'n rhan o Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog; ni ddylid eu cymysgu â'r grŵp mwyaf gorllewinol a elwir yn Fynydd Du na'r copa o'r enw Twyn Llech a elwir yn 'Black Mountain' yn Saesneg. Gellir eu diffinio fel y bryniau sy'n gorwedd i'r gogledd o'r Fenni, i'r de o'r Gelli Gandryll, i'r dwyrain o lôn yr A479 (cwm Rhiangoll) ac i'r gorllewin o'r ffin â Lloegr. Ymlwybra Llwybr Clawdd Offa ar hyd y ffin ar eu hymyl dwyreiniol.

Enw[golygu | golygu cod y dudalen]

'Mynydd-dir' yw ystyr 'mynydd' yn yr enw 'Mynydd Du'.[1] Gwelir weithiau y ffurf 'Mynyddoedd Duon' (gan gynnwys ar fapiau'r Arolwg Ordnans). Ond cyfieithiad yw hynny o'r enw Saesneg 'Black Mountains' ac nid oes iddo sail hanesyddol.[2]

Copaon[golygu | golygu cod y dudalen]

Waun Fach (811 m) yw'r mynydd uchaf; mae bryniau eraill yn cynnwys Pen y Gadair Fawr, Pen-y-fâl, Ysgyryd Fawr, Mynydd Troed, Craig Syfyrddin, Allt yr Esgair, Myarth, Mynydd Llangors, Bryn Arw, Penybegwn, a Thwyn Llech.

Pentrefi[golygu | golygu cod y dudalen]

Ychydig iawn o bentrefi a geir yn yr ardal fynyddig hon. Roedd hostel ieuenctid adnabyddus yng Nghapel-y-ffin, ond mae bellach wedi cau.

Hynafiaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r hynafiaethau yn cynnwys Priordy Llanddewi Nant Hodni, castell Tretŵr, y bryngaer o Oes yr Haearn ar Grug Hywel, a Castell Dinas (11g - 13g).

Ffuglen[golygu | golygu cod y dudalen]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Geiriadur Prifysgol Cymru d.g. 'mynydd'.
  2. Hywel Wyn Owen a Richard Morgan, Dictionary of the Place-names of Wales. University of Wales Press, 2007, ISBN 1-84323-901-9, t. 34.