Sir Fynwy
 | |
| Arwyddair | UTRIQUE FIDELIS  |
|---|---|
| Math | prif ardaloedd Cymru |
| Prifddinas | Brynbuga |
| Poblogaeth | 94,142 |
| Daearyddiaeth | |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 849.088 km² |
| Gerllaw | Afon Hafren, Afon Gwy |
| Yn ffinio gyda | Swydd Henffordd, Ardal Fforest y Ddena, Blaenau Gwent, De Swydd Gaerloyw, Casnewydd, Dinas Bryste, Swydd Gaerloyw, Powys, Torfaen |
| Cyfesurynnau | 51.78°N 2.87°W |
| Cod SYG | W06000021 |
| GB-MON | |
 | |
- Erthygl am y brif ardal gyfoes yw hon. Am y sir hanesyddol a ddiddymwyd yn 1974, gweler Sir Fynwy (hanesyddol).
Un o'r 22 prif ardal Cymru yw Sir Fynwy (Saesneg: Monmouthshire), sy'n sir yn ne-ddwyrain Cymru a grewyd ar 1 Ebrill 1996 wrth ad-drefnu llywodraeth leol. Llywodraethir y sir gan Gyngor Sir Fynwy, sydd â'i bencadlys yn nhref Brynbuga. Mae'n rhan o sir cadwedig Gwent, endid symbolaidd i raddau helaeth erbyn heddiw.
Mae'r Sir Fynwy gyfoes yn rhannu ei henw â'r hen Sir Fynwy hanesyddol a oedd yn un o'r tair sir ar ddeg yng Nghymru a ddilëwyd gan adrefnu llywodraeth leol yn 1974. Serch hynny, mae maint y sir gyfoes yn llai na'r sir hanesyddol; bellach mae ganddi ychydig dros hanner ei harwynebedd blaenorol.
- Sir Fynwy yng Nghymru
-
Sir Fynwy cyn 1974 -
Sir Fynwy heddiw
Hanes
[golygu | golygu cod]Yn yr Oesoedd Canol Cynnar bu'r diriogaeth yn rhan o deyrnas Gwent. O 1069 ymlaen syrthiodd rhan helaeth yr ardal i ddwylo'r Normaniaid a daeth yn rhan o dir Y Mers, er bod rhannau o'r ucheldir yn dal yn nwylo arglwyddi Cymreig lleol.
Crëwyd yr hen Sir Fynwy yn y flwyddyn 1542 allan o'r hen arglwyddiaethau yn yr ardal. Roedd yn cynnwys Casnewydd ac yn ffinio â Swydd Gaerloyw i'r dwyrain, Swydd Henffordd i'r gogledd-ddwyrain, Sir Frycheiniog i'r gogledd a Morgannwg i'r gorllewin.
Daeth yn rhan o sir Gwent yn 1974. Ffurfwyd y sir newydd yn 1996.
Oriel
[golygu | golygu cod]-
Logo y Cyngor -
Tarian Sir Benfro ers 1996 -
Darlun cynrychioladol o drefi yr hen Sir Fynwy; ysgythriad du a gwyn; 1800.
.jpg)
Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
[golygu | golygu cod]Rhennir y sir yn 33 o gymunedau:
Daearyddiaeth
[golygu | golygu cod]Trefi a phrif bentrefi
[golygu | golygu cod]Cestyll
[golygu | golygu cod]- Castell Cas-gwent
- Castell Cil-y-Coed
- Castell y Grysmwnt
- Y Castell Gwyn
- Castell Rhaglan
- Castell Ynysgynwraidd
- Castell y Fenni
- Castell Brynbuga
Trefi
Brynbuga · Cas-gwent · Cil-y-coed · Y Fenni · Trefynwy
Pentrefi
Aber-ffrwd · Abergwenffrwd · Betws Newydd · Bryngwyn · Caer-went · Castellnewydd · Cemais Comawndwr · Cilgwrrwg · Clydach · Coed Morgan · Coed-y-mynach · Cwmcarfan · Cwm-iou · Drenewydd Gelli-farch · Y Dyfawden · Yr Eglwys Newydd ar y Cefn · Gaer-lwyd · Gilwern · Glasgoed · Goetre · Gofilon · Y Grysmwnt · Gwehelog · Gwernesni · Gwndy · Hengastell · Little Mill · Llanarfan · Llan-arth · Llanbadog · Llancaeo · Llandegfedd · Llandeilo Bertholau · Llandeilo Gresynni · Llandenni · Llandidiwg · Llandogo · Llanddewi Nant Hodni · Llanddewi Rhydderch · Llanddewi Ysgyryd · Llanddingad · Llanddinol · Llanelen · Llanelli · Llanfable · Llanfaenor · Llanfair Cilgedin · Llanfair Is Coed · Llanfihangel Crucornau · Llanfihangel Gobion · Llanfihangel Tor-y-mynydd · Llanfihangel Troddi · Llanfihangel Ystum Llywern · Llanfocha · Llan-ffwyst · Llangatwg Feibion Afel · Llangatwg Lingoed · Llangiwa · Llangofen · Llan-gwm · Llangybi · Llanhenwg · Llanisien · Llanllywel · Llanofer · Llanoronwy · Llan-soe · Llantrisant · Llanwarw · Llanwenarth · Llanwynell · Llanwytherin · Y Maerdy · Magwyr · Mamheilad · Matharn · Mounton · Nant-y-deri · Newbridge-on-Usk · Y Pandy · Pen-allt · Penrhos · Pen-y-clawdd · Porth Sgiwed · Pwllmeurig · Rogiet · Rhaglan · Sudbrook · Tre'r-gaer · Tryleg · Tyndyrn · Ynysgynwraidd
| |||||||||||||
