Philadelphia

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Gweler hefyd Philadelphia (gwahaniaethu).
Philadelphia
Philly skyline.jpg
Map of USA PA.svg
Lleoliad o fewn Pennsylvania
Gwlad Unol Daleithiau America
Ardal [[../]]
Llywodraeth
Awdurdod Rhanbarthol Awdurdod Dinas Philadelphia
Maer Michael Nutter
Pencadlys New York City Hall
Daearyddiaeth
Arwynebedd 349.6 km²
Uchder 39 troedfedd (12 medr) m
Demograffeg
Poblogaeth Cyfrifiad 1,447,395 (Cyfrifiad 2008)
Dwysedd Poblogaeth 4,140.1 /km2
Metro 5,838,471
Gwybodaeth Bellach
Cylchfa Amser EST (UTC-5)
Cod Post 215, 267
Gwefan http://www.phila.gov
Y ddinas o orsaf reilffordd 30 Stryd gyda'r nos
Philadelphia03LB.jpg

Dinas Philadelphia yw dinas fwyaf Pennsylvania a'r chweched mwyaf o ran poblogaeth yn Unol Daleithiau America. Mae'n gorwedd yn Swydd Philadelphia, ac yn gwasanaethu fel sedd llywodraeth y swydd honno. Ei enw ar lafar yw "Dinas Brawdgarwch" (Saesneg: "the City of Brotherly Love") (Groeg: Φιλαδέλφεια, philadelphia, "brawdgarwch," o'r gair philos "cariad" ac adelphos "brawd").

Yn 2005 roedd ganddi boblogaeth o 1.4 million. Mae Philadelphia yn un o ganolfannau masnach, addysg, a diwylliant pwysicaf yr Unol Daleithiau. Yn 2006 amcangyfrifwyd fod gan ardal ddinesig Philadelphia boblogaeth o 5.8 miliwn, y bumed fwyaf yn UDA.

Yn y 18g, roedd Philadelphia y ddinas fwyaf poblog yn y wlad[1]. Mae'n debyg iddi fod yr ail fwyaf poblog, ar ôl Llundain, yn yr Ymerodraeth Brydeinig. Y pryd hynny roedd yn bwysicach na dinasoedd Boston a Dinas Efrog Newydd yn nhermau dylanwad gwleidyddol a chymdeithasol, gyda Benjamin Franklin yn chwarae rhan bwysig yn ei goruchafiaeth. Philadelphia oedd canolbwynt cymdeithasol a daearyddol yr 13 gwladfa Americanaidd gwreiddol. Yno yn anad unlle arall y ganwyd y Chwyldro Americanaidd a arweiniodd at greu'r Unol Daleithiau.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Daeth y bobl gyntaf i gyrradd o Ewrop o Swede a'r Iseldiroedd]]yn ystod yr ail ganrif ar bymtheg. Cyrhaeddodd William Penn ar 24 Hydref 1682, ac arwyddodd gytundeb efo'r llwyth brodorol. Sefydlwyd addoldy i'r Crynwyr ym 1698. Crewyd y ddinas ar 2 Chwefror 1854 gan uno nifer o anneddiadau bychain.[2]

Diwylliant[golygu | golygu cod y dudalen]

Cerflyniau ynghanol y ddinas

Mae gan Philadelphia nifer o safleoedd hanesyddol sy'n ymwneud â sefydlu'r Unol Daleithiau. Parc Hanesyddol Annibynniaeth Cenedlaethol sy'n ganolbwynt i'r mannau hanesyddol hyn. Y Neuadd Annibyniaeth (yn Saesneg "Independence Hall"), lle arwyddwyd y Datganiad o Annibynniaeth a'r Gloch Rhyddid (yn Saesneg "Liberty Bell") yw atyniadau enwocaf y ddinas. Mae safleoedd hanesyddol eraill yn cynnwys cartrefi Edgar Allan Poe, Betsy Ross, a Thaddeus Kosciuszko, adeiladau'r llywodraeth gwreiddiol, megis Y Banc Cyntaf ac Ail Fanc yr Unol Daleithiau, Ffort Mifflin, a'r Gloria Dei (Old Swedes') Safle Hanesyddol yr Eglwys Genedlaethol.

Yr amgueddfa Arforol

Mae prif amgueddfeydd gwyddonol Philadelphia'n cynnwys y Franklin Institute, sy'n cynnwys Cofeb Cenedlaethol Benjamin Franklin, yr Academi o Wyddorau Naturiol ac Amgueddfa Archeoleg ac Athropoleg Prifysgol Pennsylvania. Ymysg yr amgueddfeydd hanesyddol, ceir y Ganolfan Cyfansoddiad Cenedlaethol, Amgueddfa Atwater Kent o Hanes Philadelphia, Cymdeithas Hanesyddol Philadelphia, yr Amgueddfa Cenedlaethol am Hanes Iddewig, Amgueddfa Arforol, Amgueddfa Americaniaid Affricanaidd yn Philadelphia, Y Gyfrinfa Fawr Seiri Rhyddion a Dethol Talaith Pennsylvania ac Amgueddfa'r Seiri Rhyddion. Yn Philadelphia y ceir sŵ ac ysbyty cyntaf yr Unol Daleithiau.

Enwogion[golygu | golygu cod y dudalen]

Louisa May Alcott Isaac Asimov James A. Michener Frankie Avalon Pearl Bailey Ethel Barrymore John Barrymore Lionel Barrymore Cindy Birdsong Guion Bluford Solomon Burke Dick Clark John Coltrane Pete Conrad Bill Cosby Jim Croce Chubby Checker Noam Chomsky James Darren Christopher Ferguson Sheila Ferguson W. C. Fields Eddie Fisher Larry Fine Benjamin Franklin Joe Frazier Richard Gere Stan Getz Solomon R. Guggenheim Alexander Haig Grace Kelly Michael Landon Mario Lanza Sonny Liston David Lynch Al Martino Margaret Mead Teddy Pendergrass Paul Robeson Todd Rundgren Bobby Rydell Vic Seixas Gene Shay Y Stylistics Taylor Swift Tammi Terrell

Cludiant[golygu | golygu cod y dudalen]

Gorsaf reilffordd Maestrefol
Arwydd elegtronig, gorsaf reilffordd 30fed Stryd

Gwasanaethir y ddinas a maestrefi gan SEPTA, ( Southeastern Pennsylvania Transportation Authority) sydd yn cynnig bysiau, trenau a thramiau ledled yr ardal ac yn estyn heibio ffiniau Pennsylvania i Jersey Newydd a Delaware.[3] Mae [[Gorsaf reilffordd 30fed Stryd, Philadelphia| Gorsaf reilffordd 30fed Stryd yn un brysur ar [[Coridor y Gogledd Dwyrain Amtrack, defnyddir gan drenau Amtrak, SEPTA, a New Jersey Transit.[4][5][6]

Mae gan y ddinas faes awyr rhyngwladol. Côd y maes awyr yw PHL.[7]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Canol Philadelphia