Homo

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Homo
Penglog Homo ergaster
Homo erectus georgicus
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Animalia
Ffylwm: Chordata
Dosbarth: Mammalia
Urdd: Primates
Teulu: Hominidae
Is-deulu: Homininae
Llwyth: Hominini
Is-lwyth: Hominina
Genws: Homo
Linnaeus, 1758
Rhywogaethau
Homo sapiens
Homo erectus
Homo floresiensis
Homo habilis
Homo heidelbergensis
Homo naledi
Homo neanderthalensis

Homo yw'r rhywogaeth (genws) sy'n cynnwys dynolryw a'u perthnasau agosaf. Tybir fod y genws yn bodoli ers tua 1.5 i 2.5 miliwn o flynyddoedd. Mae pob rhywogaeth ac eithrio Homo sapiens wedi darfod o'r tir. Darfod fu hanes Homo neanderthalensis, y rhywogaeth olaf ac eithrio dyn, tua 30,000 o flynyddoedd yn ôl (ond yn ddiweddar ceir tystiolaeth sy'n awgrymu i Homo floresiensis fyw hyd at mor ddiweddar â 10,000 CC).

Mae'r rhan fwyaf o wyddonwyr yn meddwl fod y gwahaniaeth rhwng dyn a'r gorila a tsimpansî yn rhy fawr iddyn nhw fod yn rhan o'r un genws, er eu bod fel arall yn agos iawn i ni. Y genws agosaf i Homo yw Kenyanthropus platyops, sydd efallai'n genws hynafiad. Yn nesaf, trwy'r genws hwnnw, mae homo yn perthyn i'r genera Paranthropus ac Australopithecus, a adawsant stema'r egin-Homo tua 5 miliwn o flynyddoedd yn ôl.

Rhywogaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn 2015 roedd y rhywogaethau canlynol dan ystyriaeth: Australopithecus garhi, Australopithecus sediba, Australopithecus africanus, a Australopithecus afarensis ond heb eu cadarnhau.

Esblygu[golygu | golygu cod y dudalen]

Siart 'Stringer' o esblygiad sawl rhywogaeth o'r genws Homo dros ddwy filiwn o flynyddoedd cyn y presennol (CP). Mae'r cysyniad "Allan o Affrica" i'w weld ar frig y siart.

Gall hynafiad uniongyrchol llinach Homo fod yn un o sawl rhywogaeth gan gynnwys: Australopithecus garhi, Australopithecus sediba, Australopithecus africanus, ac Australopithecus afarensis.[1] Mae sawl nodwedd o forffoleg pob un o'r rhain yn debyg iddo, ond ceir anghytundeb pa un sydd agosaf. Esblygodd Homo'n gyntaf ar yr un pryd a dau ddigwyddiad: yn gyntaf y defnydd cyntaf o offer carreg, sef Hen Oes y Cerrig Isaf ac yn ail cychwyn y rhewlifiad cwaternaidd, sef cychwyn yr Oes iâ cyfredol.

Yn 2015 darganfuwyd asgwrn y gên 2.8 miliwn CP, a all fod y ddolen rhwng Australopithecus a Homo, yn Ardal Afar, Ethiopia.[2] Mae rhai anthropolegwyr yn mynnu i Homo ddechrau dros 3 miliwn CP drwy gynnwys y ffosil Kenyanthropus a ddyddiwyd i 3.2 -3.5 miliwn CP.[3]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Pickering, R.; Dirks, P. H.; Jinnah, Z.; De Ruiter, D. J.; Churchill, S. E.; Herries, A. I.; Berger, L. R. (2011). "Australopithecus sediba at 1.977 Ma and implications for the origins of the genus Homo". Science 333 (6048): 1421–1423. doi:10.1126/science.1203697.
  2. Erin N. DiMaggio EN, Campisano CJ, Rowan J, Dupont-Nivet G, Deino AL. "Late Pliocene fossiliferous sedimentary record and the environmental context of early Homo from Afar, Ethiopia". Science. doi:10.1126/science.aaa1415. http://www.sciencemag.org/content/early/2015/03/03/science.aaa1415. Gweler hefyd: "Oldest known member of human family found in Ethiopia". New Scientist. 4 Mawrth 2015. http://www.newscientist.com/article/dn27079-oldest-known-member-of-human-family-found-in-ethiopia.html#.VPrw7vmsXId. Adalwyd 7 Mawrth 2015., Ghosh, Pallab (4 March 2015). "'First human' discovered in Ethiopia". BBC News. http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-31718336. Adalwyd 5 Mawrth 2015.
  3. Cela-Conde and Ayala (2003) recognize five genera within Hominina: Ardipithecus, Australopithecus (including Paranthropus), Homo (including Kenyanthropus), Praeanthropus (including Orrorin), and Sahelanthropus. C. J. Cela-Conde and F. J. Ayala. 2003. "Genera of the human lineage". Proceedings of the National Academy of Sciences 100(13):7684-7689.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]


Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am Homo
yn Wiciadur.