Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Ffiji
| |||
| Cwpan y Byd | |||
|---|---|---|---|
| Ymddangosiadau | 7 | ||
Mae tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Ffiji yn cynrychioli cenedl wladwriaeth Ffiji sydd casgliad o ynysoedd yn y Môr Tawel. Mae'r tîm wedi cystadlu ym mhob Cwpan Rygbi'r Byd ers sefydlu'r twrnament yn 1987 (heblaw 1995 yn Ne Affrica). Bu iddynt drechu Cymru yng cwpan Rygbi'r Byd 2007 a hefyd Ariannin yn 1987. Mae Ffiji hefyd yn chwarae gemau prawf yn rheolaidd yn ystod cyfnodau prawf Mehefin a Thachwedd ac yn chystadleuaeth Cwpan Cenhedloedd y Môr Tawel - gan ennill y Bencampwriaethau Tair Gwlad y Môr Tawel mwyaf o'r tri thîm arall sy'n cymryd rhan.
Ffiji yw un o'r ychydig wledydd lle rygbi'r undeb yw'r brif gamp. Mae tua 80,000 o chwaraewyr cofrestredig o gyfanswm poblogaeth o oddeutu 950,000. Un o'r problemau i Ffiji yn syml yw cael eu chwaraewyr rygbi i chwarae i Ffiji fel gwlad, gan fod gan lawer gontractau yn Ewrop neu gyda thimau Super Rugby lle mae'r arian yn llawer mwy gwerth chweil. Mae cyflogau dychwelyd ei sêr tramor wedi dod yn rhan bwysig o rai economïau lleol.
Nodweddion hynod
[golygu | golygu cod]Llysenw'r tîm yw'r Flying Fijians oherwydd natur ei chwarae agored ac anturus.
Perfformir y ddawns ryfel cibi (ynganner ˈðimbi) gan dîm rygbi Ffiji cyn pob gêm Brawf - hawns ryfel debyg i'r haka o Seland Newydd. Fe'i defnyddiwyd ar y cae rygbi er 1939, er bod ei darddiad yn dyddio'n ôl i amseroedd rhyfelgar y wlad gyda'i chymdogion Môr Tawel.
Yn ogystal â rygbi pymtheg dyn, mae Ffiji yn enwog am ei champau fel tîm rygbi saith bob ochr, ac yn rhagori yn y maes honno. Ceir hefyd tîm rygbi'r gynghrair.
Hanes
[golygu | golygu cod]
Blynyddoedd cynnar
[golygu | golygu cod]Chwaraewyd y rygbi gyntaf yn Ffiji ym 1884, gan filwyr Ewropeaidd a Ffijïaidd yr Native Constabulary yn Ba, Viti Levu.[1] Dechreuodd ddenu sylw'r cyfryngau ac ymgartrefu yn y wlad yn gynnar yn 1890.[1] Ar y dechrau roedd y rhan fwyaf o'r chwaraewyr yn dramorwyr, ond trefnwyd cystadleuaeth gyda thimau lleol mor gynnar â 1904. Sefydlwyd y clwb rygbi go iawn cyntaf, y "Pacific Club", ym 1913 gan P.J. Sheehan, a oedd gyda'i weithwyr o Seland Newydd ac Awstralia, eisiau gwneud iawn am ddiffyg clybiau chwaraeon a chystadlaethau 2. Roedd gan y clwb cyntaf hwn ddeugain aelod.
Daeth y gemau hyn yn boblogaidd ymhlith trigolion lleol ac Ewropeaidd eraill yn Ffiji. Cysylltwyd â Sheehan i ffurfio sefydliad rygbi, a dyna sut y ffurfiwyd Undeb Rygbi Ffiji ("Fiji Rugby Football Union"). Sefydlwyd dau glwb arall, y Cadets Club a'r United Services Club, bryd hynny. Fe roddodd Syr Ernest Bickham Sweet-Escott, llywodraethwr y Wladfa, Darian Escott fel tlws ar gyfer cystadleuaeth rygbi. Enillodd clwb y Môr Tawel y tlws am y tro cyntaf.
Ym mis Rhagfyr 1913, roedd y Crysau Duon, a oedd wedi bod ar daith llwyddiannus yng Nghaliffornia, ar eu ffordd yn ôl i Seland Newydd. Trefnodd Sheehan ar ran Undeb Rygbi Ffiji gêm gyda nhw ym Mharc Albert, y gêm gynrychioliadol gyntaf i gael ei chwarae yn y diriogaeth Brydeinig. Ewropeaid oedd tîm Ffiji. Enillodd y Crysau Duon 67–3; daeth pwyntiau Fiji o gais a sgoriwyd gan eu capten a’u hyfforddwr, PJ Sheehan.[2] Erbyn 1914 cychwynwyd 'cystadleuaeth frodorol' ac ym 1915 dechreuwyd Undeb Brodorol Ffiji a daeth yn gysylltiedig ag RFU Ffiji.
Cyfnod rhwng dau Ryfel Byd
[golygu | golygu cod]Chwaraeodd tîm Ffiji eu gêm brawf gyntaf ar 18 Awst 1924 gan chwarae yn erbyn tîm Samoa. Chwaraewyd y gêm hon am saith y bore fel y gallai'r Ffijiaid barhau â'u taith i Tonga wedi'r gêm (roedd y gêm gynnar hefyd yn caniatáu i'r Samoiaid wneud eu diwrnod o waith ar ôl Gêm!).[3] Enillodd Fiji yr ornest o 6-0 ac yna parhau â'u taith naw gêm yn Tonga. Bryd hynny roedd y Ffijiaid yn chwarae gyda crys du. Ym 1926, mabwysiadodd y Ffijiaid eu lliwiau traddodiadol, crys gwyn a siorts du, gan eu gwisgo am y tro cyntaf ar achlysur ymweliad Prifysgol Auckland a thîm Tonga.
Dechreuodd cystadlaethau ysgolion ym 1928. Ym 1939, gwnaeth tîm Ffiji eu taith gyntaf yn Seland Newydd, a oedd yn llwyddiant mawr gyda saith buddugoliaeth ac un gêm gyfartal. Gwnaeth y Ffijian argraff ar eu gwesteiwyr, gan chwarae eu gêm agored, gynhyrfus sydd wedi dod i'w nodweddu.[1]
Cyfnod Wedi'r Ail ryfel Byd
[golygu | golygu cod]Aeth tîm Ffiji ar daith newydd yn Seland Newydd ym 1951, a oedd hefyd yn llwyddiant gydag wyth buddugoliaeth, pum colled a dwy gêm gyfartal.[1] Y flwyddyn ganlynol, aethon nhw ar daith o amgylch Awstralia pan enillodd Ffiji y gêm brawf gyntaf a cholli'r ail yn erbyn tîm Awstralia. Denodd y daith hon lawer o wylwyr, roedd y ddwy flynedd ganlynol hyd yn oed yn fwy llwyddiannus gyda'r cyhoedd a hefyd arwain at glymu buddugoliaethau rhwng y ddau dîm.[1]
Yn 1963, newidiwyd yr enw swyddogol o'r Fiji Rygbu Football Union i'r enw symlach, Fiji Rugy Union (FRU).[1]
Gwnaeth tîm Ffiji eu taith Ewropeaidd gyntaf ym 1964.[4] Roedd eu gêm gyntaf yn erbyn tîm Ffrainc ym Mharis a gwelwyd trechu'r Ffijiaid erbyn 21-3. Fe wnaethant hefyd chwarae pum gêm arall yn erbyn timau Ffrainc. Yna fe wnaethant chwarae yn erbyn tîm Cymru yng Nghaerdydd (gan golli'n agos i'r Cymry o 28 i 22) a thri thîm arall o Gymru.
Cyflwynwyd Twrnamaint Saith-bob-ochr Hong Cong yn 1976. Enillodd y Ffijiaid ail gyfres y twrnamaint hwn ym 1977 ac ennill eto ym 1978, 1980 a 1984. Enillodd tîm Fiji y twrnamaint Hong Cong bum gwaith yn y 1990au, gan wneud rygbi saith-bob-ochr yn arbenigedd Ffijiaidd.
Oes fodern
[golygu | golygu cod]Roedd y cyfnod 1982 - 1984 yn gadarnhaol iawn i dîm Fiji, gyda chyfres o bymtheg buddugoliaeth yn olynol. Gwahoddwyd y Ffijiaid i gymryd rhan yng Nghwpan y Byd 1987. Fe guron nhw’r Ariannin o 28 i 9 a’r Eidal o 18 i 15, ond fe’u trechwyd gan y Crysau Duon (74-13). Fe'u derbyniwyd i'r ail rownd a'u colli i Ffrainc yn rownd yr wyth olaf erbyn 31-16.
Chwaraeodd y tîm yn erbyn Cymru ym mis Tachwedd 2010 gan gynnal sgôr gyfartal, 16-16 yn Stadiwm Genedlaethol (y Stadiwm y Principality bellach), diolch i giciau cosb Seremaia Bai.
Cwpan Rygbi'r Byd
[golygu | golygu cod].jpg)
- 1987 - Bu i Ffiji gystadlu yng Nghwpan y Byd 1991 ond cawsant ei ddileu yn y rownd gyntaf ar ôl colli'r tair gêm. Buont yng Nghwpan Rygbi'r Byd 1991 hefyd, ond ni lwyddon nhw fynd i Gwpan Rygbi'r Byd 1995.[5]
- 1999 - cymhwysodd Ffiji eto ar gyfer ail rownd Cwpan y Byd a cawsant ei ddileu yn y chwarae ail gyfle (gan gymhwyso ar gyfer rownd yr wyth olaf) wrth golli i Lloegr o 45-24.
- 2003 - yng Nghwpan 2003, enillodd Ffiji ddwy gêm ond colli dwy gêm arall (yn erbyn Ffrainc a'r yr Alban), ac ni allai symud ymlaen i'r rowndiau terfynol.
- 2007 - mae Fiji yn creu’r teimlad trwy gymhwyso ar gyfer rownd yr wyth olaf yng Nghwpan y Byd ar ôl buddugoliaeth ddramatig yn erbyn Cymru 38-34 yn y gêm ddiwethaf y grŵp.[6] Yn rownd yr wyth olaf, collodd y Ffijiaid i Dde Affrica 20-37 er iddynt sgorio dau gais mewn dau funud gydag un chwaraewr yn llai ar y cae.[7]
- 2011 - siomedig bu record Ffiji yng Nghwpan y Byd 2011 (yn wahanol i 2007). Collodd y tîm tair gêm yn y rownd gyntaf - yn erbyn De Affrica (49-3), Samoa (27-7) a Chymru (66-0). Gorffennodd y Ffijiaid 4ydd yn y grŵp gan iddynt guro Namibia 49-25.
Ystadegau Chwaraewyr
[golygu | golygu cod]Mae 600 clwb cofrestriedig yn y wlad, gydag 14 talaith, 80 000 o chwarewyr trwyddiedig (60,000 oedolyn, 20,000 plentyn). rygbi yw gêm genedlaethol y wlad, boed yn rygbi'r undeb, rygbi'r gynghrair neu rygbi saith bob ochr.[8].
Record Chwarae
[golygu | golygu cod]| 30 safle uchaf ar 17 Chwefror 2025[9] | |||
| Safle | Newid* | Tîm | Pwyntiau |
| 1 |  |  De Affrica | 92.78 |
| 2 | |  Iwerddon | 91.36 |
| 3 | |  Seland Newydd | 90.36 |
| 4 | |  Ffrainc | 87.19 |
| 5 | |  Yr Ariannin | 84.97 |
| 6 | |  Lloegr | 83.63 |
| 7 | |  Yr Alban | 82.99 |
| 8 | |  Awstralia | 81.52 |
| 9 | |  Ffiji | 80.07 |
| 10 | |  Yr Eidal | 78.67 |
| 11 | |  Georgia | 74.69 |
| 12 | |  Cymru | 73.75 |
| 13 | |  Japan | 72.95 |
| 14 | |  Samoa | 72.68 |
| 15 |  1 |  Portiwgal | 70.04 |
| 16 |  1 |  Unol Daleithiau America | 70.02 |
| 17 | |  Wrwgwai | 67.06 |
| 18 | |  Sbaen | 65.60 |
| 19 | |  Tonga | 65.46 |
| 20 | |  Rwmania | 62.76 |
| 21 | |  Tsile | 61.72 |
| 22 | |  Hong Cong | 59.49 |
| 23 | |  Canada | 59.18 |
| 24 | |  Yr Iseldiroedd | 59.16 |
| 25 | |  Namibia | 57.87 |
| 26 | |  Simbabwe | 57.16 |
| 27 | 2 |  Gwlad Belg | 57.10 |
| 28 | 1 |  Brasil | 56.53 |
| 29 | 2 |  Y Swistir | 54.98 |
| 30 | |  Sweden | 54.10 |
| *Newid o'r wythnos flaenorol | |||
| Safleoedd blaenorol Fiji | |||
 | |||
| Ffynhonnell: World Rugby - Diweddarwyd y graff i 17 Chwefror 2025[9] | |||
Mae'r tabl isod yn record o'r gemau cystadleuol prawf mae tîm cenedlaethol Ffiji wedi chwarae hyd at 16 Awst 2019.[10]
| Gwrthwynebwyr | Chwarae | Ennill | Colli | Cyfartal | % Ennill | O blaid | Yn erbyn | Gwahaniaeth |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Yr Ariannin | 4 | 1 | 3 | 0 | 25.0% | 96 | 130 | −34 |
 Awstralia | 21 | 2 | 18 | 1 | 9.5% | 248 | 611 | −363 |
| Y Barbariaid | 2 | 0 | 2 | 0 | 0.0% | 26 | 83 | −57 |
| Gwlad Belg | 1 | 1 | 0 | 0 | 100.0% | 76 | 0 | +76 |
 Y Llewod | 1 | 1 | 0 | 0 | 100.0% | 25 | 21 | +4 |
 Canada | 12 | 9 | 3 | 0 | 75.0% | 409 | 221 | +188 |
| Canada XV | 1 | 1 | 0 | 0 | 100.0% | 13 | 3 | +10 |
| Tsile | 1 | 1 | 0 | 0 | 100.0% | 41 | 16 | +25 |
| Y Crysau Duon Clasurol | 1 | 1 | 0 | 0 | 100.0% | 33 | 14 | +19 |
 Ynysoedd Cook | 2 | 2 | 0 | 0 | 100.0% | 161 | 13 | +148 |
 Lloegr | 7 | 0 | 7 | 0 | 0.0% | 109 | 303 | −194 |
| England XV | 3 | 0 | 3 | 0 | 0.0% | 38 | 92 | −54 |
 Ffrainc | 10 | 1 | 9 | 0 | 10.0% | 132 | 371 | −239 |
| France XV | 1 | 0 | 1 | 0 | 0.0% | 4 | 13 | −9 |
 Georgia | 3 | 2 | 1 | 0 | 66.67% | 64 | 48 | +16 |
| Hong Cong | 3 | 3 | 0 | 0 | 100.0% | 155 | 33 | +122 |
 Iwerddon | 4 | 0 | 4 | 0 | 0.0% | 51 | 172 | −121 |
| Ireland XV | 2 | 0 | 2 | 0 | 0.0% | 15 | 24 | −9 |
 Yr Eidal | 12 | 6 | 6 | 0 | 50.0% | 275 | 282 | −7 |
 Japan | 18 | 14 | 4 | 0 | 77.8% | 488 | 346 | +142 |
 Namibia | 2 | 2 | 0 | 0 | 100.0 | 116 | 43 | +73 |
 Māori'r Crysau Duon | 29 | 7 | 20 | 2 | 24.1% | 383 | 517 | −134 |
| Seland Newydd | 5 | 0 | 5 | 0 | 0.00% | 50 | 364 | −314 |
| New Zealand XV | 5 | 0 | 5 | 0 | 0.00% | 25 | 155 | −130 |
 Niue | 1 | 1 | 0 | 0 | 100.0% | 120 | 4 | +116 |
 Papua Gini Newydd | 3 | 3 | 0 | 0 | 100.0% | 253 | 3 | +250 |
 Portiwgal | 2 | 2 | 0 | 0 | 100.0% | 62 | 30 | +32 |
| Rwmania | 3 | 2 | 1 | 0 | 66.7% | 70 | 42 | +28 |
 Samoa | 53 | 30 | 20 | 3 | 59.4% | 1049 | 921 | +128 |
 Yr Alban | 8 | 2 | 6 | 0 | 25.0% | 189 | 258 | −69 |
| Scotland XV | 2 | 0 | 2 | 0 | 0.0% | 22 | 53 | −31 |
 Ynysoedd Solomon | 2 | 2 | 0 | 0 | 100.0% | 199 | 13 | +186 |
| De Affrica | 3 | 0 | 3 | 0 | 0.0% | 41 | 129 | −88 |
 Sbaen | 1 | 1 | 0 | 0 | 100.0% | 39 | 20 | +19 |
 Tonga | 91 | 61 | 27 | 3 | 67.0% | 1780 | 1218 | +562 |
 Unol Daleithiau America | 6 | 5 | 1 | 0 | 83.3% | 143 | 97 | +46 |
 Wrwgwái | 3 | 3 | 0 | 0 | 100.0% | 154 | 46 | +108 |
 Cymru | 11 | 1 | 9 | 1 | 9.1% | 145 | 329 | −184 |
| Wales XV | 3 | 0 | 3 | 0 | 0.0% | 33 | 67 | −34 |
| Total | 341 | 167 | 164 | 10 | 48.97% | 7332 | 7099 | +233 |
Record Cwpan y Byd
[golygu | golygu cod]| Record Cwpan y Byd | Record Gemau rhagbrofol Cwpan y Byd | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Blwyddyn | Cymal | P | W | D | L | F | A | P | W | D | L | F | A | |
| 1987 | Cymal Gogynderfynol | 4 | 1 | 0 | 3 | 72 | 132 | Automatically qualified | ||||||
 1991 | Cymal y Grwpiau | 3 | 0 | 0 | 3 | 27 | 63 | |||||||
| 1995 | Heb gymwyso | 2 | 1 | 0 | 1 | 26 | 34 | |||||||
| 1999 | Play-off | 4 | 2 | 0 | 2 | 148 | 113 | 2 | 2 | 0 | 0 | 73 | 17 | |
| 2003 | Pool Stage | 4 | 2 | 0 | 2 | 98 | 114 | 4 | 3 | 0 | 1 | 123 | 80 | |
| 2007 | Cymal Gogynderfynol | 5 | 3 | 0 | 2 | 134 | 173 | 4 | 3 | 0 | 1 | 74 | 83 | |
| 2011 | Pool Stage | 4 | 1 | 0 | 3 | 59 | 167 | Automatically qualified | ||||||
| 2015 | Pool stage | 4 | 1 | 0 | 3 | 84 | 101 | 1 | 1 | 0 | 0 | 108 | 6 | |
| 2019 | Wedi Cwymwyso | 4 | 4 | 0 | 0 | 101 | 60 | |||||||
| 2023 | I'w gadarnhau | I'w gadarnhau | ||||||||||||
| Cyfanswm | 8/9 | 28 | 10 | 0 | 18 | 622 | 863 | 17 | 14 | 0 | 3 | 505 | 280 | |
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- 1 2 3 4 5 6 "www.teivovo.com". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-04-30. Cyrchwyd 2019-08-20.
- ↑ "www.teivovo.com". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-11-02. Cyrchwyd 2019-08-20.
- ↑ "www.lexpress.fr". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-10-14. Cyrchwyd 2019-08-20.
- ↑ fr.rugbyworldcup.com[dolen farw]
- ↑ "www.france2007.fr". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-03. Cyrchwyd 2019-08-20.
- ↑ fr.rugbyworldcup.com[dolen farw]
- ↑ "fr.rugbyworldcup.com". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-10-12. Cyrchwyd 2019-08-20.
- ↑ "www.teivovo.com". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-09-27. Cyrchwyd 2019-08-20.
- 1 2 "Men's World Rankings". World Rugby. Cyrchwyd 18 Chwefror 2025.
- ↑ "Fiji rugby statistics". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-06-12. Cyrchwyd 2019-08-20.
