Simbabwe

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Zimbabwe
Coat of arms of Zimbabwe.svg
Arwyddair Unity, Freedom, Work Edit this on Wikidata
Math gweriniaeth, gwladwriaeth sofran, gwlad dirgaeedig, gwlad Edit this on Wikidata
Enwyd ar ôl Simbabwe Fawr Edit this on Wikidata
LL-Q7026 (cat)-Millars-Zimbàbue.wav, Lb-Simbabwe.ogg Edit this on Wikidata
Prifddinas Harare Edit this on Wikidata
Poblogaeth 16,529,904 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 18 Ebrill 1980 Edit this on Wikidata
Anthem National Anthem of Zimbabwe Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Emmerson Mnangagwa Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+2 Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Saesneg, Shona, Northern Ndebele, Chichewa, Barwe, Kalanga, Tshwa, Ndau, Tsonga, Zimbabwe Sign Language, Sesotho, Tonga, Tswana, Venda, Xhosa Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol De Affrica, Dwyrain Affrica Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Simbabwe Simbabwe
Arwynebedd 390,757 km² Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Sambia, Mosambic, De Affrica, Botswana Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 19°S 30°E Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff deddfwriaethol Parliament of Zimbabwe Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
President of Zimbabwe Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaeth Emmerson Mnangagwa Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
President of Zimbabwe Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Emmerson Mnangagwa Edit this on Wikidata
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP) $17,846 million Edit this on Wikidata
CMC y pen $1,333 Edit this on Wikidata
Arian doler yr Unol Daleithiau Edit this on Wikidata
Canran y diwaith 5 ±1 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant 3.923 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol 0.535 Edit this on Wikidata

Gwlad yn Affrica Ddeheuol yw Gweriniaeth Simbabwe neu Simbabwe (hefyd Zimbabwe). Lleolir y wlad rhwng afonydd Zambezi a Limpopo. Mae'n ffinio â De Affrica i'r de, â Botswana i'r gorllewin, â Sambia i'r gogledd ac â Mosambic i'r dwyrain ac nid oes ganddi fynediad i'r môr. Harare yw prifddinas y wlad. Cyn annibyniaeth roedd Simbabwe (Rhodesia) yn wladfa Brydeinig.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhan o furiau Simbabwe Fawr
Searchtool.svg
Prif erthygl: Hanes Simbabwe

Roedd Simbabwe yn ganolfan i ymerodraeth frodorol yn ne Affrica a'i phrifddinas yn Simbabwe Fawr. Mashona oedd y trigolion. Cawsant eu gorchfygu gan y Matabele. Cipiwyd tir y Matabele a'r Mashona gan yr anturiaethwr imperialaidd o Sais Cecil Rhodes a'r Cwmni Prydeinig De Affrica yn 1895 a chafodd ei henwi'n Rhodesia ar ei ôl.

Datganodd Ian Smith, prif weinidog gwyn y wlad, annibyniaeth unochrog (UDI) oddi ar Brydain yn 1965 a datganwyd gweriniaeth yno yn 1970.

Ar ôl rhyfel herwfilwrol hir daeth Robert Mugabe, arweinydd ZANU (PF), yn arlywydd y wlad (gweler isod), yn 1980.

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Daearyddiaeth Simbabwe

Mae'r rhan fwyaf o'r wlad yn gorwedd ar wastatir uchel, dros 3,300' (1000m) i fyny ar gyfartaledd. Mae llawer o'r tir yn safana.

Gwleidyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Gwleidyddiaeth Simbabwe

Rhaniadau gweinyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhennir Simbabwe yn wyth talaith a dwy ddinas â statws taleithiol. Is-rennir y taleithiau hynny yn 59 ardal a 1,200 ardal ddinesig.

Taleithiau ac ardaloedd Simbabwe

Mae'r taleithiau'n cynnwys:

Ardaloedd: gweler Ardaloedd Simbabwe

Ardaloedd dinesig: gweler Ardaloedd dinesig Simbabwe

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Economi Simbabwe

Demograffeg[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Demograffeg Simbabwe

Mae mwyafrif helaeth y bologaeth yn bobl Bantŵ. Ceir yn ogystal lleiafrif o bobl o dras Ewropeaidd ac Asiaidd, ond mae eu nifer wedi gostwng yn sylweddol mewn canlyniad i'r sefyllfa gwleidyddol diweddar.

Yn ôl cyfansoddiad 2013, mae gan Simbabwe 16 iaith swyddogol: Saesneg, iaith arwyddion a 14 iaith Affricanaidd; y pwysicaf ohonynt yw Ndebele a Shona.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]