Rasys Nos Galan
| Enghraifft o: | digwyddiad chwaraeon blynyddol  |
|---|---|
| Lleoliad | Aberpennar |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig |
| Gwefan | https://www.rctcbc.gov.uk/EN/Events/NosGalan/NosGalanRoadRace.aspx |
| Dynodwyr | |
Mae Rasys Nos Galan yn ddigwyddiad blynyddol ar gyfer ras pum-cilometr (3.1 milltir), a gynhelir ar Nos Galan yn Aberpennar, yng Nghwm Cynon.
Hanes
[golygu | golygu cod]Mae Rasys Nos Galan yn dathlu bywyd a chyflawniadau y rhedwr o Gymro, Guto Nyth Brân. Fe'i sefydlwyd ym 1958 gan y rhedwr lleol Bernard Baldwin, ac mae'n cael ei redeg dros 5 cilometr ar lwybr ras cystadleuol cyntaf Guto.
Ar ei anterth roedd yr achlysur yn cael sylw gan y BBC yn genedlaethol fel rhan o'i ddathliadau Nos Galan, ond daeth y rasys i ben ym 1973 yn dilyn pryderon gan Heddlu Morgannwg ynglŷn â'r oedi gormodol i draffig. Atgyfodwyd Rasys Nos Galan yn 1984, pan gostyngwyd nifer y rhedwyr i 14 a chynhaliwyd ras 1 cilometr. Roedd y ras hefyd yn torri gyda'r traddodiad, gyda thri rhedwr dirgel, yn cynrychioli presennol, gorffennol a dyfodol athletau, yn cario Ffagl Nos Galan.
Mae Rasys Nos Galan yn dal i ddenu rhedwyr o bob cwr o Brydain. Cystadlodd dros 800 o redwyr yn 2009, a daeth 10,000 o bobl i Aberpennar ar gyfer adloniant oedd yn rhan o'r noson.[1]
Llwybr a thraddodiadau
[golygu | golygu cod]Mae'r brif ras yn dechrau gyda gwasanaeth yn yr eglwys yn Llanwynno, ac yna torch o flodau yn cael ei osod ar fedd Guto Nyth Brân ym mynwent Llanwynno. Ar ôl cynnau ffagl, mae'n cael ei gario i'r dref gyfagos, Aberpennar, lle bydd y brif ras yn digwydd. Mae fformat y ras wedi newid sawl gwaith yn ystod ei hanes. Mae'r ras bresennol yn cynnwys tri cylched drwy ganol y dref, gan ddechrau yn Heol Henry ac yn dod i ben yn Heol Rhydychen, ger cerflun coffaol Guto.
Yn draddodiadol, amserwyd y ras i ddod i ben am hanner nos.[2] Ond yn ddiweddar cafodd ei ail-drefnu er cyfleustra adloniant teuluol, a nawr mae'n dod i ben tua 21:00.
Mae'r aildrefnu wedi arwain at dwf o ran maint a gradd, a nawr mae'n dechrau gyda phrynhawn o adloniant stryd, a rasys hwyl ar gyfer plant, gan ddiweddu gyda'r gwasanaeth yn yr eglwys, ras y rhedwyr proffesiynol a chyflwyniadau.[3]
Rhedwr dirgel
[golygu | golygu cod]Mae'r ras yn dechrau ac yn cael ei redeg gan redwr dirgel, fel arfer rhywun enwog ym myd rasio neu chwaraeon. Y rhedwr dirgel sy'n gosod y dorch flodau:[4]
- 1958 – Tom Richards
- 1959 – Ken Norris
- 1960 – Derek Ibbotson
- 1961 – John Merriman
- 1962 – Martin Hyman
- 1963 – Bruce Tulloh
- 1964 – Stan Eldon
- 1965 – Ann Packer
- 1966 – Mary Rand
- 1967 – Ron Jones
- 1968 – Lyn Davies
- 1969 – Lillian Board
- 1970 – John Whetton
- 1971 – David Bedford
- 1972 – David Hemery
- 1973 – Berwyn Price
- 1984 – Steve Jones, David Bedford, Lisa Hopkins
- 1985 – Dim Ras
- 1986 – Kirsty Wade
- 1987 – Tony Simmons
- 1988 – Tim Hutchings
- 1989 – Bernie Plain
- 1990 – Phillip Snoddy
- 1991 – Dennis Fowles
- 1992 – Guto Eames, Tremayne Rutherford
- 1993 – Simon Mugglestone
- 1994 – Steve Robinson
- 1995 – Neil Jenkins
- 1996 – Robbie Regan
- 1997 – Iwan Thomas
- 1998 – Jamie Baulch, Ron Jones
- 1999 – Garin Jenkins, Dai Young
- 2000 – Christian Malcolm
- 2001 – Darren Campbell
- 2002 – Matt Elias
- 2003 – Stephen Jones
- 2004 – Nicole Cooke
- 2005 – Gethin Jenkins, Martyn Williams, T. Rhys Thomas
- 2006 – Rhys Williams
- 2007 – Kevin Morgan
- 2008 – Linford Christie
- 2009 – James Hook, Jamie Roberts
- 2010 – John Hartson, Mark Taylor[5]
- 2011 – Shane Williams, Ian Evans[6]
- 2012 – Dai Greene, Samantha Bowen[7]
- 2013 – Alun Wyn Jones[8]
- 2014 – Adam Jones
- 2015 – Colin Jackson
- 2016 – Chris Coleman
- 2017 – Nathan Cleverly a Colin Charvis
- 2018 – David Bedford, Sam Warburton a Rhys Jones
- 2019 – Nigel Owens
- 2020 – Ras rithwir
- 2021 – Ras rithwir
- 2022 – George North
- 2023 – Gareth Thomas a Laura McAllister
- 2024 – Lauren Price a Ria Burrage-Male[9]
- 2025 – Jess Fishlock[10]
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "Wales stars help warm up Nos Galan runners". South Wales Echo. 2010-01-01. Cyrchwyd 2010-01-01.
- ↑ "Mountain Ash". Rhondda Cynon Taff. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-07-18. Cyrchwyd 2009-01-01.
- ↑ "Nos Galan". nosgalan.co.uk. Cyrchwyd 2010-01-01.
- ↑ "Roberts and Hook are Nos Galan mystery runners". BBC Wales. 2010-01-01. Cyrchwyd 2010-01-01.
- ↑ "John Hartson and Mark Taylor are Nos Galan runners". BBC Wales. 31 Rhagfyr 2010. Cyrchwyd 1 Tachwedd 2011.
- ↑ "Rugby legend Shane Williams joins Nos Galan races new year celebrations". walesonline.co.uk. 31 December 2011. Cyrchwyd 1 Ionawr 2013.
- ↑ "Dai Greene helps start Nos Galan run in Mountain Ash". BBC News. 1 January 2013. Cyrchwyd 1 Ionawr 2013.
- ↑ "Nos Galan: Record turnout with Alun Wyn Jones 'mystery' runner". BBC News. 31 December 2013. Cyrchwyd 6 Ionawr 2014.
- ↑ "Datgelu rhedwyr ras Nos Galan". BBC Cymru Fyw. 31 Rhagfyr 2025. Cyrchwyd 31 Rhagfyr 2025.
- ↑ "Jess Fishlock yw rhedwr cudd Ras Nos Galan 2025". BBC Cymru Fyw. 31 Rhagfyr 2025. Cyrchwyd 31 Rhagfyr 2025.
Dolenni allanol
[golygu | golygu cod]- Nos Galan Road Race (gwefan awdurdod Rhondda Cynon Taf)