Dawnswyr Nantgarw

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynolgrŵp dawnsio gwerin Edit this on Wikidata

Mae cwmni Dawnwyr Nantgarw yn gwmni dawnsio gwerin Cymreig o ardal Caerdydd. Maent yn cystadlu ac yn gwneud perfformiadau mewn digwyddiadau a gwyliau amrywiol.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Sefydlwyd Dawnswyr Nantgarw yn 1980 gan Eirlys Britton a fu'n aelod o Gwmni Dawns Werin Caerdydd,[1] gyda'r aelodau'n ymarfer yn Hen Ganolfan yr Urdd Caerdydd ar Heol Conwy, Pontcanna pan gofynodd Gari Samuel, athro yn Ysgol Heol y Celyn, Pontypridd a hyfforddwr gyda Chlwb Rygbi Caerdydd i Eirlys Britton ffurfio tîm dawnsio gwerin i berfformio yn un o gyngerddau'r ysgol. Ffurfiwyd y tîm a fedyddiwyd wedi hynny yn 'Ddawnswyr Nantgarw'. Rhieni ac athrawon Ysgol Heol y Celyn oedd yr aelodau gwreiddiol, ond nid dyna'r sefyllfa bellach.

Bwriad y cwmni oedd atgyfodi rhai o hen draddodiadau a dawnsfeydd Cwm Taf a Morgannwg, i'r safon uchaf posib ac i ddod a dawnsio gwerin a'r diwylliant gwerin Cymreig yn ôl i gymoedd y Rhondda a Dyffryn Taf. Maent yn ymarfer bellach yng nghlwb cyn-filwyr Ffynnon Taf.

Yr Enw[golygu | golygu cod y dudalen]

Enwir y cwmni dawns ar ôl pentref bychan Nantgarw, sydd, bellach, yn fwy adnabyddus efallai fel lleoliad stâd ddiwydiannol a mân-werthu sy'n cynnwys Coleg y Cymoedd a sinemâu oddi ar ochr orllewinnol ffordd yr A470 sydd rhwng Caerdydd a Phontypridd.

Bu ar un cyfnod yn bentref enwog oherwydd Crochendy Nantgarw oedd creu porslen rhagorol a ceir bellach amgueddfa [2] yno i gofnodi a dathlu'r ffaith. Rhedai Camlas Morgannwg wrth y gwaith porslen gan ei wneud yn gyfleus i fasnachu ac allforio o Gaerdydd.

Yn y 19g a dechrau'r 20g daeth gweithwyr i'r ardal i weithio yn y pyllau glo cyfagos a Chymraeg oedd iaith yr ardal a Chymreig oedd ei thraddododiadau. Ar droad yr 19g a'r 20g aeth merch ifanc o'r enw Catherine Margaretta Thomas gyda'i mamgu i ffeiriau cyfagos Caerffili a Thonglwynlais. Yno gwelodd ddawnswyr a wnaeth gryn argraff arni. Yn ystod y diwygiadau crefyddol a ddilynodd daeth terfyn ar y dawnsfeydd, ond oherwydd cof rhyfeddol Margaretta cofnodwyd nifer o ddawnsfeydd gan drosglwyddo i'r genedl gasgliad o ddawnsfeydd unigryw Nantagarw.[1]

Perfformio[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu'r cwmni yn perfformio mewn danwsfeydd neu ddigwyddiadau megis adeg y Nadolig, y Flwyddyn Newydd, Calan Mai, Gŵyl Ifan i'r Cynhaeaf a Chalan Gaea'. Mae'r cwmni yn cynnal twmpathau a chyngherddau yn gyson ar hyd a lled Cymru ac yn teithio dros glawdd Offa i arddangos eu dawnsio i gymdeithasau Cymraeg. Maent wedi ymddangos yn Neuadd Albert, Llundain sawl gwaith.

Anrhydeddau a Gwobrau[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r cwmni wedi ennill sawl gwobr ac anrhydedd.[3] Yn eu mysg mae:

1983 ac 1985; Gwobr gyntaf yn Gŵyl Pan Geltaidd Kilarne
1982, 1983 ac 1984 - Yr Ŵyl Gerdd Dant, llwyddwyd i ennill tair gwobr gyntaf a dwy ail allan o bum cystadleuaeth yn Eisteddfod Genedlaethol Abergwaun ym 1986 a'r brif gystadleuaeth eto'r flwyddyn ganlynol ym Mhorthmadog ym 1987.
1989 - Ennill y goron driphlig sef yr Wyl Gerdd Dant, Eisteddfod Gydwladol Llangollen a'r Eisteddfod Genedlaethol. Dychwelwyd i Langollen ym 1990 a 1992 a dod yn ail ddwy waith.

Wedi ei lwyddiant yng ngwledydd Prydain, gwahoddwyd y grwp i gystadlu ym mhencampwriaethau'r byd yn Palma, Mallorca ym 1991 ac yno llwyddwyd i ennill ail wobr yn y categori y grŵp gorau. Dilynodd y rhaglen deledu gylchgrawn 'Hel Straeon' y grwp i Mallorca a cynhyrchwyd rhaglen ddeugain munud ar y daith fuddugoliaethus. Mae'r cwmni hefyd wedi ymddangos yn rheolaidd ar y teledu.

Mae aelodau'r grwp yn enillwyr cenedlaethol hefyd, nid yn unig yn y cystadlaethau dawnsio a chlocsio unigol, ond hefyd yn y meysydd adrodd, cerdd-dant, canu gwerin a chanu'r delyn.

Eiryls Britton[golygu | golygu cod y dudalen]

Anrhydeddwyd Eirlys Britton â Gwobr Goffa T. H. Parry-Williams yn Eisteddfod Genedlaethol Bro Morgannwg yn 2012 am ei chyfraniad dros 30 mlynedd i fyd dawnsio gwerin Cymreig ac atgyfodi dawniau gwerin. Bu hi'n gyfrifol am greu a llunio'r ddawns a ddefnyddir i gyfarch y prif lenor yn yr Eisteddfod Genedlaethol.[4] Mae Eirlys yn briod â Cliff Jones sydd hefyd yn dawnsio gyda'r grŵp ac yn adnabyddus am ei waith yn hyrwyddo'r traddodiad dawnsio gwerin Cymreig ac urddwyd y ddau i'r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Eryri yn 2005. Bu Eirlys hefyd yn actio am flynyddoedd fel cymeriad Beth Leyshon yn yr opera sebon Pobol y Cwm a'i brawd y cyn-ddrymiwr y grŵp Edward H. Dafis, Charli Britton.

Dolenni[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]