Dante Alighieri

Dante Alighieri
Dante Alighieri
	Portread o Dante gan Sandro Botticelli
Ganwyd	Dante da Alaghiero degli Alaghieri ; c. 1265 ; Fflorens
Bu farw	14 Medi 1321 ; o malaria ; Ravenna
Man preswyl	Fflorens, Rhufain, Ravenna, Bologna, Verona, Arezzo, Forlì, Treviso, Lucca, Paris, Milan, Genova
Dinasyddiaeth	Gweriniaeth Fflorens
Galwedigaeth	bardd, ysgrifennwr, rhyddieithwr, gwleidydd, athronydd, damcaniaethwr gwleidyddol, deallusyn, ieithydd, diwinydd
Adnabyddus am	Divina Commedia, Convivio, De Monarchia, De vulgari eloquentia, Vita Nuova, Questio de situ et formae aque et terre, Le Rime, Epistles, Eclogues, L'oracion che fe Danti a la morte
Arddull	cerdd hir, traethawd
Prif ddylanwad	Aristoteles, Fyrsil, Ofydd, Boethius, Ptolemi, Homeros, Tomos o Acwin
Mudiad	Dolce Stil Novo
Tad	Alighiero Di Bellincione
Mam	Bella Degli Abati
Priod	Gemma Donati
Plant	Jacopo Alighieri, Pietro Alighieri, Antonia Alighieri
Perthnasau	Sperello di Serego Alighieri
Llinach	Alighieri

Bardd a llenor o Eidalwr yn yr ieithoedd Eidaleg a Lladin oedd Dante Alighieri (Mai 1265 – 14 Medi 1321, a aned yn Fflorens. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei gerdd epig La Divina Commedia^[1], ond roedd yn llenor dawnus yn yr iaith Ladin yn ogystal ag edmygid yn ystod ei oes am ei draethodau ysgolheigaidd ar farddoniaeth Ladin glasurol yn bennaf.

Hanes

Roedd Dante yn fab i gyfreithiwr yn Fflorens. Yn 1289 gwasanaethodd ym myddin Fflorens ac yn 1300 roedd yn farnwr yn y ddinas honno. Roedd wedi priodi Gemma Donati yn 1292 a chafodd bedwar plentyn ganddi. Yn 1301 cafodd ei anfon ar neges i weld y pab ond collodd ei blaid rym a chafodd ei alltudio o Fflorens. Bu farw yn Ravenna ar 14 Medi, 1321 a chafodd ei gladdu yno. Trwy gydol ei oes breuddwydiai am weld ymerodraeth Gristnogol newydd a fyddai'n dod â heddwch ac undeb i'r Eidal a gwledydd Cred. Pan yn blentyn, ac unwaith neu ddwy ar ôl hynny, cyfarfu â merch o'r enw Beatrice; ni phriodasant ond daeth hi i ymgorffori'r Awen a Chariad iddo (mae rhai ysgolheigion yn amau ei bodolaeth). Bu farw yn Ravenna, yn 56 oed.^[2]

Gwaith llenyddol

Treuliodd Dante tua deunaw mlynedd o'i oes yn ysgrifennu ei gampwaith, La Commedia (a adnabyddir heddiw fel La Divina Commedia - 'Y Ddrama Ddwyfol' - ar ôl teitl argraffiad pwysig a gyhoeddwyd 250 mlynedd yn ddiweddarach). Mae'n disgrifio pererindod ysbrydol enaid ddynol a arweinir gan Fferyllt (sy'n cynrychioli athroniaeth naturiol) a Beatrice (sy'n cynrychioli crefydd ddatguddiedig) trwy dair rhan Uffern a saith teras neu gylch Purdan i'r Baradwys ddaearol. Yna mae Fferyllt yn eu gadael ac mae Dante a Beatrice yn esgyn i gylchoedd y Nef ei hun. Mae'r Vita Nuova yn disgrifio cariad Dante at y ferch gig a gwaed Beatrice.

Llyfryddiaeth

Il Fiore (1283–7), barddoniaeth Eidaleg briodolir i Dante
Detto d'Amore (1283–7), barddoniaeth Eidaleg briodolir i Dante
La Vita Nuova (1294), barddoniaeth a rhyddiaith Eidaleg
De vulgari eloquentia (1302–5), traethawd Lladin
Convivio (1307), barddoniaeth a rhyddiaith Eidaleg
De Monarchia (1313), traethawd Lladin
Divina Commedia (1320), barddoniaeth Eidaleg
Eclogae (1320), dwy gerdd Ladin
Quaestio de aqua et terra (1320), traethawd Lladin
Le Rime, barddoniaeth Eidaleg a gasglwyd ar ôl ei farwolaeth

Società Dante Alighieri

Yn 1889 sefydlwyd Società Dante Alighieri sef cymdeithas er cof am Dante ar gyfer amddiffyn ac hyrwyddo iaith a diwylliant yr iaith Eidaleg.

Cymdeithasau Dante

La Società Dante Alighieri Archifwyd 2009-12-30 yn y Peiriant Wayback
Gwefannau ar Dante - cyfeiriadur^{[dolen farw]})
Association Dante Alighieri, Comité de Paris Archifwyd 2008-01-06 yn y Peiriant Wayback
Società Dante Alighieri, Comitato di Vienna
Società Dante Alighieri, Comitato di Berlino^{[dolen farw]}
Cymdeithas Dante America

Cyfeiriadau

↑ "Divine Comedy Study Guide". Cummings Study Guides (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-07-03. Cyrchwyd 15 Medi 2026.
↑ "Italy Magazine, Dante's Tomb". Italy Magazine (yn Saesneg). October 31, 2017. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 22 Gorffennaf 2019. Cyrchwyd 22 Gorffennaf 2019.

Dolenni allanol

Cyfeiriadau

[1] "Divine Comedy Study Guide". Cummings Study Guides (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-07-03. Cyrchwyd 15 Medi 2026.

[2] "Italy Magazine, Dante's Tomb". Italy Magazine (yn Saesneg). October 31, 2017. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 22 Gorffennaf 2019. Cyrchwyd 22 Gorffennaf 2019.

[1]

[2]