Adeileddiaeth

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynolsymudiad celf, mudiad athronyddol, style, arddull pensaernïol Edit this on Wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia
'Tŷ Diwylliant' a enwyd ar ôl SM Zueva
Cartell constructivista de Maiakowski

Roedd Adeileddiaeth (Saesneg: Constructivism) yn athroniaeth gelfyddydol a phensaernïol a ddechreuwyd yn Rwsia gan Vladimir Tatlin yn 1913. Roedd yr athroniaeth yn ymwrthod â'r syniad o gelf fel gweithred arwahân ac hunangynhwysol ac bod iddo, yn hytrach, rôl mewn llunio cymdeithasol. Roedd y mudiad o blaid celf fel gweithred at bwrpas cymdeithasol. Roedd yn fudiad avant-garde a gafodd ddylanwad fawr ar fudiadau celf y 20g, gan ddylanwadu symudiadau fel Bauhaus a De Stijl. Roedd ei ddylanwad yn eang, gydag effaith dwys ym maes pensaernïaeth, cerflunio, dylunio graffig, dylunio diwydiannol, theatr, ffilm, dawns, ffasiwn ac, i ryw raddau, cerddoriaeth.

Dylanwadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Ysbrydolwyd y mudiad gan Giwbiaeth Pablo Picasso a'r artist Vladimir Tatlin a ddechreuodd gyda creu tri-dimensiwn i'w gelf yn 1910. Roedd Tatlin yn lafar dros ddefnyddio deunydd cymdeithas megis gwyr, pren a metal yn ei waith. Roedd hefyd yn rhoi pwys mawr ar hunan-gynhaliaeth ei waith gan bwysleisio pob rhan fel uned arwahân.

Daeth y mudiad i'r amlwg yn Rwsia ac fe ddaeth yn arbennig o bresennol ar ôl Chwyldro Hydref 1917. Nid oedd yn esgus bod yn arddull artistig ond yn hytrach fynegiant o argyhoeddiad gwleidyddol, Marcsiaeth at wasanaeth y chwyldro a'r bobl. Honwyd y dylid dileu'r gwahaniaeth rhwng y celfyddydau a chreu estheteg oedd yn adlewyrchiad o amser mecanyddol. Daeth arlunio a cherflunio yn ran o'r un broses o greu a'u gweld fel adeiladwaith nid cynrychiolaeth o rhywbeth yn yr modd ag yr oedd adeiladu gan ddefnyddio'r un broses a phensaernïaeth. Derbyniodd y mudiad pob fath o dechnegau a deunydd diwydiannol. Defnyddir y term hyd heddiw yn aml wrth ddisgrifio celf fodern ac i wahaniaethu rhwng celf bur a chelf a ddefnyddir at bwrpas cymdeithasol. Defnyddiwyd y term 'celf lluniadol' (construction art) gyntaf gan Kasimir Malevich wrth ddisgrifio gwaith Alexander Rodchenko yn 1917.

Y mudiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Ymddengys y term adeileddiaeth fel term gadarnhaol am y tro cyntaf ym Maniffesto Realistig Naum Gabo, ym 1920. Defnyddiodd Alexei Gan y gair fel teitl ei lyfr Adectivism, a argraffwyd yn 1922.

Rhoddwyd sylfaen addysgu ar gyfer y mudiad newydd gan Gymdeithas y Bobl dros Addysg (neu Narkompros) y llywodraeth Bolsieficaidd, dan arweiniad Gweinyddiaeth Diwylliant ac Addysg dan arweiniad Anatoli Lunacharski, ac wedi cau hen academi Celfyddydau Cain Petrograd ac Ysgol Arlunio, Cerflunwaith a Phensaernïaeth Moscfa yn 1918.

Bu'r swyddfa gelf curadurol yn gweithio yn ystod Rhyfel Cartref Rwsia, a gynhaliwyd yn bennaf gan Ddyfodolwyr, a chyhoeddwyd papur newydd Arte de la Comuna. Yn 1919 sefydwyd VKhUTEMAS yng nghanol Mosgo: yr ysgol ar gyfer celf a dylunio. Yn ddiweddarach dywedodd Gabo fod yr addysgu yn yr ysgol yn fwy tueddol tuag at drafodaeth wleidyddol ac ideolegol nag tuag at greu creadigol.

Tatlin, celf adeiladol a chynhyrchiant[golygu | golygu cod y dudalen]

Model ar gyfer Tŵr Tatlin (1919)

Gwaith canonyddol Adeileddiaeth oedd cynnig Vladimir Tatlin ar gyfer Cofeb i'r Drydedd Ryngwladiaeth (neu'r Comintern), 1919, a gyfunodd estheteg peiriant gyda chydrannau deinamig yn ddathlu technoleg gyda defnydd o lifoleadau a thaflunio. Beirniadodd Gabo gynllun Tatlin yn gyhoeddus trwy ddweud: "Gellir creu unai tai a phontydd ffwythiannol neu gelf pur ar gyfer celf, ond nid y ddau".

Arweiniodd y ffaith hon at adran bwysig yn y grŵp Moscfa ym 1920, pan gadarnhaodd Maniffesto Realistig Gabo ac Antoine Pevsner fodolaeth craidd ysbrydol ar gyfer y symudiad. Roedd hyn yn gwrthwynebu'r fersiwn o Adeileddiaeth hyblyg a defnyddiol a gynhaliodd Tatlin a Rodchenko. Roedd gwaith Tatlin yn canmol ar unwaith gan artistiaid Almaenig fel chwyldro ym maes celf: mae darlun o 1920 yn dangos George Grosz a John Heartfield yn dal baner yn dweud "Mae celfyddyd yn farw – Hir oes i gelf peiriant newydd Tatlin", a chyhoeddwyd y dyluniadau ar gyfer y tŵr yn y cylchgrawn gan Bruno Taut Fruhlicht.

Celf wrth wasanaeth y chwyldro[golygu | golygu cod y dudalen]

El Lissitzky, Curwch y gwynion gyda'r lletem goch (1920)

Yn union fel y cawsant eu hamgylchynu gan waith dylunio diwydiannol, roedd yr adeiladwyr yn gweithio mewn gwyliau cyhoeddus a dyluniadau posteri stryd ar gyfer llywodraeth y chwyldro Bolsieficaidd. Efallai y mwyaf enwog o'r rhain i Vítsiebsk. Y mwyaf adnabyddus oedd y poster gan El Lissitzky: Curwch y gwynion gyda'r lletem goch (1919).

Wedi'i ysbrydoli gan y datganiad gan Vladimir Maiakovsky "y strydoedd yw ein brwsys, ein paledi," cymerodd artistiaid a dylunwyr rhan ym mywyd cyhoeddus yn ystod Rhyfel Cartref Rwsia. Un enghraifft feirniadol oedd yr ŵyl a gynigiwyd ar gyfer y Gyngres Komintern yn 1921 gan Alexander Feixin a Lyubov Popova. I grynhoi, roedd rhai o'r adeiladwyr yn ymwneud yn gryf â ffenestr ROSTA, ymgyrch gwybodaeth gyhoeddus Bolsiefic o amgylch y 1920au. Y rhai mwyaf enwog o'r ymgyrch hon oedd yr arlunydd a'r bardd Vladimir Maiakovsky a Vladimir Lebedev.

Adeileddiaeth Ryngwladol[golygu | golygu cod y dudalen]

Datblygodd Adeileddiaeth Ryngwladol yn ystod yr 1920au, a sefydlwyd gan El Lissitzky, Theo van Doesburg a Hans Richter mewn cynhadledd yn Düsseldorf in 1922.[1] Berlin oedd canolfan y mudiad ar adeg pan allau'r Dwyrain a'r Gorllewin gwrdd.[1]

Roedd Adeileddiaeth Ryngwladol yn ganlyniad y mudiad Sofietaidd a'r mudiadau blaenorol Ewropeaidd. Dau o'i ddylanwadau mwyaf oedd Dada gyda'i gwrthddweud o gysyniadau traddodiadol o gelf a'r mudiad Bauhaus newydd oedd yn tyfu'n sydyn dan arweiniad Walter Gropius ers 1919.

Roedd Adeileddiaeth Ryngwladol arwahân i'r ddelfryd Sofietaidd ac yn fwy ysbrydol a llai gwleidyddol. Daeth yn ddylanwadol ar fudiad De Stijl a sefydlwyd gan Theo van Doesburg a Piet Mondrian yn 1917. Lledaenwyd nifer o synaidau Adeileddiaeth drwy gylchgrawn De Stijl.

Oriel[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]