Dyfodoliaeth

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynol symudiad celf, literary movement Edit this on Wikidata
Dechreuwyd 1909 Edit this on Wikidata
Dynodwyr
Freebase /M/01hl64 edit this on wikidata
Thesawrws y BNCF 5573&Nbsp;edit this on wikidata
Quora Futurism edit this on wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia
Egni y Beiciwr (1913) gan Umberto Boccioni

Roedd Dyfodoliaeth (Saesneg: Futurism, Eidaleg Futurismo) yn fudiad celfyddydol a diwylliannol yn yr Eidal ar ddechrau’r 20g a geisiai ddisodli ffurfiau traddodiadol a chyfleu yn eu lle, symudiad, grym ac egni prosesau mecanyddol.[1]

Er yn ffenomen Eidalaidd yn bennaf, bu symudiadau tebyg yn Rwsia, Ffrainc a nifer o wledydd eraill.

Archwiliodd y Dyfodolwyr amrywiaeth fawr o gyfryngau, o beintio i gerflunio, llenyddiaeth, barddoniaeth, theatr, cerddoriaeth, pensaernïaeth, dawns, ffotograffiaeth, ffilm a hyd yn oed gastronomeg.

Maniffesto Marinetti[golygu | golygu cod y dudalen]

Y maniffesto Futurismo ar dudalen flaen papur newydd Le Figaro, Paris, 20 Chwefror 1909

Prif sylfaenydd mudiad y Futuristi oedd y bardd Filippo Tommaso Marinetti a ysgrifennodd am 'harddwch cyflymdra' ac am 'chwalu amgueddfeydd a llyfrgelloedd' am iddyn nhw fod yn perthyn i ddiwylliant traddodiadol. Roedd am weld celfyddyd yn datblygu'n barhaus i'r dyfodol. Y newydd sbon disodli'r diweddaraf yn am iddi fod yn sych a statig a pherthyn i'r gorffennol yn barod.

Cyhoeddodd ei Manifesto del Futurismo ym 1908 a ymddangosodd yn gyntaf mewn cyfrol o farddoniaeth a gyhoeddwyd ym Milan ym ac wedyn mewn papur newydd Eidalaidd Gazzetta dell'Emilia. Ail-gyhoeddwyd y maniffesto yn Ffrangeg ar dudalen flaen Le Figaro, un o brif bapurau newydd Ffrainc, ar 20 Chwefror, 1909.

Y Maniffesto Syflaenu Prif pwyntiau Manifesto del Futurismo, gan Filippo Tommaso Marinetti, 1908-9 [2]

  1. Bwriadwn ganu am gariad at berygl, yr arferiad o egni a dewrder.
  2. Arwriaeth, beiddgarwch a gwrthryfel bydd elfennau hanfodol ein barddoniaeth.
  3. Hyd yma mae llenyddiaeth wedi addoli'r meddylfryd llonydd, ecstasi a chwsg. Bwriadwn gymell gweithredoedd ymosodol, anhunedd cynddeiriog, troed y rhedwr, y naid angheuol, y pwniad a'r bonclust.
  4. Cadarnhawn bydd ysblennydd y byd yn fwy cyfoethog gyda harddwch newydd; harddwch cyflymdra. Car rasio ei foned wedi addurno gyda phibellau mawrion, fel seirff anadl ffrwydrol - mae car taranog fel marchog ar saeth yn fwy hyfryd na Buddugoliaeth Samothrace.
  5. Dymunwn emyn i ddyn wrth yr olwyn llyw, sydd yn taflu gwaywffon ei enaid ar draws y ddaear, ar hyd cylch y blaned.
  6. Rhaid i'r bardd ei dreulio ei hun gyda thân, ysblennydd a haelioni i chwyddo awydd brwd yr elfennau cyntefig.
  7. Heb frwydr, nid oes harddwch fwy. Nid oes modd i waith heb gymeriad ymosodol fod yn waith-feistr. Rhaid creu barddoniaeth fel ymosodiad treisgar ar rymoedd anwybodus, i'w lleihau a'u llorio o flaen dyn.
  8. Safwn ar benrhyn olaf y canrifoedd! Paham y dylem edrych yn ôl, pan rydan ni am dorri lawr drysau dirgel yr amhosib? Bu farw amser a lle ddoe. Rydan ni'n byw'n barod yn y diamod, gan ein bod wedi creu cyflymdra tragwyddol, hollalluog.
  9. Bydden ni'n clodfori rhyfel – unig hylendid i'r byd – milwriaeth, gwladgarwch, arwydd dinistriol yr ymladdwyr rhyddid, syniadau hyfryd gwerth marw drostynt, a dirmyg i ferched.
  10. Rydan ni am ddinistrio amgueddfeydd, llyfrgelloedd, academïau o bob math, ymladdwn foesoldeb, ffeministiaeth, pob llyfrdra oportiwnistiaeth ac iwtilitariaeth.
  11. Canwn o dorfeydd mawrion, wedi'u cyffroi gan waith, gan bleser a'r terfysg; canwn am y llanw aml-liw, polyffonig o chwyldro mewn prif ddinasoedd modern; canwn i'r awydd nwyfus pob nos o ffatrïoedd arfau ac iardiau llongau'n llosgi gyda lleuadau trydanol treisgar; gorsafoedd rheilffordd drachwantus sydd yn bwyta seirff pluan fwg; ffatrïoedd yn hongian ar gymylau oddi ar eu llinellau o fwg troellog; pontydd sydd yn troedio'r afonydd fel cewri o fabolgampwyr, fflachio yn yr haul gyda disgleirdeb cyllyll, llongau stêm anturiaethus sydd yn gwyntio'r gorwel; trenau brestiau cyhyrog a'i holwynion yn sathru'r traciau fel carnau ceffylau enfawr wedi'u ffrwyno gan bibellau; a hediad llyfn awyrennau sydd a'i propelers yn clebran yn y gwynt fel baneri ac yn ein cymeradwyo fel torf frwdfrydig.

Mabwysiadwyd yn frwdfrydig syniadau Marinetti gan grŵp o arlunwyr ifanc ym Milan - Umberto Boccioni, Luigi Russolo a Carlo Carrà a datblygodd ei syniadaeth yn eu peintiadau a gyhoeddodd Manifesto dei pittori futuristi (mainiffesto peintwyr y dyfodol) ym 1910 gan ddatgan:

Rydan ni am ymladd yn ffyrnig yn erbyn crefydd eithafol, anymwybodol a snobyddlyd y gorffennol, sydd yn cael ei fwydo gan ddylanwad anfad amgueddfeydd. Rydan ni'n rebelio yn erbyn edmygedd diymadferth o hen gynfasau, hen gerfluniau a hen bethau, ac yn erbyn y brwdfrydedd dros bob dim sydd wedi'u pydru, yn fudur ac wedi'u rhydu gan amser; credwn fod y dirmyg cyffredin o bopeth ifanc, newydd a chalonogol mewn bywyd yn anghyfiawn ac yn drosedd. [3][4]

Cyfleu symudiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Y Ddinas yn Codi, Umberto Boccioni, 1910
Ffotograff o aderyn yn symud gan Étienne-Jules Marey, tua 1882
Egni y trên, cwch, awyr, Giulio D'Anna, 1929

Gyda dyfodiad yr oes fecanyddol ac ymddangosiad trenau, ceir ac awyrennau a oedd yn gallu cyrraedd cyflymderau nad oedd wedi'u gweld o'r blaen roedd y Futuristi am gyfleu cyffro a symudiad yr oes newydd yn eu celf ac yn disodli gwaith statig, traddodiadol.

Roedd diddordeb arbennig ganddynt yng ngwaith y ffotograffydd 19g Étienne-Jules Marey, a datblygodd gwaith crono-ffotogrffeg a oedd yn dangos am y tro cyntaf sut oedd symudiad mecanyddol pobl ac anifeilaidd.  [5]

Roedd gwaith Marey'n arbennig o ddylanwadol i weithiau Futuristi fel Umberto Boccioni a'i gynfas Egni y Bieciwr (1913) sy'n cyfleu symudiad a bywiogrwydd biec a Giacomo Balla a'i waith enwog Egni Ci ar Dennyn sy'n dangos symudiad ci, tennyn a choesau perchnnog y ci wthi iddynt fynd am dro.

Cafodd waith y Futuristi Eidaleg ddylanwad dros fudiadau celfyddydol arloesol eraill, yn arbennig celf haniaethol (abstract), Ciwbiaeth, Suprematism, Lluniadaeth (Constructivism) a Dada.

Yn Rwsia ysbrydolwyd arlunwyr fel Kazimir Malevich a llenorion fel Vladimir Mayakovsky gan y mudiad Eidalaidd a chredwyd mudiad Dyfodoliaeth Rwsieg arloesol.

Rhyfel a Ffasgiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Pensaerniaeth arloesol y Dyfodolwyr – Ffactri ceir Fiat,Turin,1928 – gyda thrac rasio ar y to

Tra roedd llawer o fudiadau celfyddydol ac arlunwyr yr 20g yn gwrthwynebu rhyfel ac yn cyfleu ei erchyllterau. Roedd y Dyfodolwyr, ar y llaw arall, yn frwdfrydig dros ryfel a gwladgarwch ac o blaid i'r Eidal cymryd rhan yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

Pwynt rhif 9 ym maniffesto Marinetti 1909 oedd Bydden ni'n clodfori rhyfel – unig hylendid i'r byd – milwriaeth, gwladgarwch, yr arwydd dinistriol ymladdwyr rhyddid, syniadau hyfryd gwerth marw drostynt, a dirmyg i ferched.

Lladdwyd sawl arlunydd y mudiad yn y rhyfel yn cynnwys Umberto Boccioni a'r pensaer Antonio Sant’Elia, dau o'r prif enwau. Gyda'r rhyfel ddaeth cyfnod wrth-sefydliadol a mwyaf arloesol Dyfodoliaeth i'w ben.

Yn dilyn y rhyfel cefnogodd llawer o Futuristi syniadaeth Ffasgiaeth a'r unben Benito Mussolini a ddaeth i rym yn y 1920au ac arweiniodd yr Eidal i drychineb yn Ail Ryfel Byd.

Fel y Ffasgwyr roedd llawer o'r Futuristi Eidalaidd yn wladgarwyr ac edmygwyr grym a thrais ac am weld moderneiddio ardaloedd gwledig de'r wlad. Ffurfiodd Marinetti blaid wleidyddol dyfodoliaeth (Partito Politico Futurista) ym 1918 a unodd gyda phlaid Ffasgaidd Mussolini y flwyddyn ganlynol.

Cydnabyddwyd a chefnogwyd Futurismo gan lywodraeth y Ffasgwyr wedi i Mussolini'n dod i rym ym 1922. Adeiladwyd nifer o adeiladu a cherfluniaeth yn steil Futurismo i glodfori'r gyfundrefn newydd.

Ymdrechodd Marinetti i wneud Futurismo unig arddull swyddogol yr Eidal ond gefnogodd Mussolini nifer o wahanol arddulliau celfyddydol, yn arbennig copïau o gelf oes Rhufeinig, er mwyn cadw'r arlunwyr a chyhoedd ar ei ochr.

Er i Futurismo cael ei gysylltu'n gryf gyda Ffasgiaeth, roedd ganddo gefnogwyr ac arlunwyr a oedd yn wrthwynebwyr y ffasgwyr. Ond ym 1924 gadawodd y Sosialwyr, Comiwnyddion ac Anarchwyr gynhadledd y Futuristi ym Milan er ni ddistewid yn llwyr lleisiau gwrth-ffasgaeth o fewn Dyfodolaeth yr Eidal tan y 1930au.[6]. Bu un o brif feddylwyr neo-ffasgwyr cyfoes, Julius Evola yn aelod o'r Futuristi am gyfnod.

Luigi Russolo a'i intonarumori

Futuristi (Dyfodolwyr)[golygu | golygu cod y dudalen]

Yr Eidal

  • Filippo Tommaso Marinetti
  • Benito Mussolini
  • Enrico Allimandi
  • Adone Asinari
  • Franco Asinari
  • Antonio Asturi
  • Fedele Azari
  • Giacomo Balla
  • Enzo Benedetto
  • Umberto Boccioni
  • Vittorio Bodini
  • Uberto Bonetti
  • BOT (Osvaldo Barbieri)
  • Anton Giulio Bragaglia
  • Paolo Buzzi
  • Francesco Cangiullo
  • Benedetta Cappa
  • Mario Carli
  • Enrico Carmassi
  • Sebastiano Carta
  • Carlo Carrà
  • Gianni Carramusa
  • Giuseppe Caselli
  • Enrico Cavacchioli
  • Primo Conti
  • Bruno Corra (Bruno Ginanni Corradini)
  • Tullio Crali
  • Auro D'Alba (Umberto Bottone)
  • Giulio D'Anna
  • Luigi De Giudici
  • Mino Delle Site
  • Fortunato Depero
  • Gerardo Dottori
  • Carlo Erba
  • Julius Evola
  • Farfa (Vittorio Osvaldo Tommasini)
  • Fillia (Luigi Enrico Colombo)
  • Luciano Folgore
  • Gesualdo Manzella Frontini
  • Achille Funi
  • Ivanhoe Gambini
  • Giacomo Giardina
  • Arnaldo Ginna (Arnaldo Ginanni Corradini)
  • Corrado Govoni
  • Guglielmo Jannelli
  • Giovanni Korompay
  • Mimì Maria Lazzaro
  • Michele Leskovic
  • Osvaldo Licini
  • Gian Pietro Lucini
  • Alberto Magnelli
  • Vincenzo Mai
  • Enzo Mainardi
  • Giorgio Michetti
  • Antonio Marasco
  • Emma Marpillero, Corradi
  • Pino Masnata
  • Silvio Mix
  • Sante Monachesi
  • Marisa Mori
  • Bruno Munari
  • Emilio Notte
  • Novo (Nello Voltolina)
  • Pippo Oriani
  • Nino Oxilia
  • Ivo Pannaggi
  • Giovanni Papini
  • Vittorio Piscopo
  • Enrico Prampolini
  • Francesco Balilla Pratella
  • Giuseppe Preziosi
  • Salvatore Quasimodo
  • Riccardo Ricas Castagnedi
  • Romolo Romani
  • Ottone Rosai
  • Pippo Rizzo
  • Mino Rosso
  • Luigi Russolo
  • Bruno Giordano Sanzin
  • Alberto Sartoris
  • Antonio Sant'Elia
  • Gino Severini
  • Ardengo Soffici
  • Fides Stagni
  • Tato (Guglielmo Sansoni)
  • Bruno Giordano Sanzin
  • Fides Stagni
  • Joseph Stella
  • Mario Sturani
  • Thayaht (Ernesto Michahelles)
  • Wladimiro Tulli
  • Vann'Antò
  • Ruggero Vasari
  • Lucio Venna, (Giuseppe Landsmann)
  • Mario Mirko Vucetich

Pensaeri

  • Mario Chiattone
  • Manlio Costa
  • Virgilio Marchi
  • Antonio Sant'Elia

Rwsia

Tsiec

  • Rougena Zatkova

Ffrainc

Hwngari

  • Béla Kádár
  • Lajos Kassák
  • Hugo Scheiber


Portiwgal

  • Fernando Pessoa

Catalonia

  • Joan Salvat-Papasseit

Brasil

  • Oswald de Andrade

Yr Ariannin

  • Alberto Hidalgo
  • Emilio Pettoruti

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. http://www.gweiadur.com
  2. http://www.italianfuturism.org/manifestos/foundingmanifesto/
  3. http://www.wiw.net/pages.php?CDpath=3_5_252_298
  4. http://www.theartstory.org/movement-futurism.htm
  5. https://www.khanacademy.org/humanities/art-1010/wwI-dada/art-great-war/a/italian-futurism-an-introduction
  6. Art, Nationalism and War: Political Futurism inItaly (1909–1944) Dr Daniele Conversi, University of Lincoln, 2009 The Author Sociology Compass 3/1 (2009): 92–117, 10.1111/j.1751-9020.2008.00185.xJournal Compilation © 2009 Blackwell Publishing Ltd