R. Silyn Roberts
| R. Silyn Roberts | |
|---|---|
 | |
| Ffugenw | Silyn Roberts  |
| Ganwyd | 28 Mawrth 1871 Llanllyfni |
| Bu farw | 13 Awst 1930 Bangor |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| Alma mater | |
| Galwedigaeth | bardd |
| Priod | Mary Silyn Roberts |
| Perthnasau | Mathonwy Hughes |
| llofnod | |
 | |
Bardd, sosialydd, nofelydd, gweinidog a diwygiwr cymdeithasol o Gymru oedd Robert "Silyn" Roberts (28 Mawrth 1871 – 15 Awst 1930),[1] a aned ger Llanllyfni yn yr hen Sir Gaernarfon.[1] Daeth i'r amlwg yn gyntaf fel un o feirdd y 'dadeni' mewn llenyddiaeth Gymraeg ar droad yr 20g,[2] ond hwyrach mai fel addysgwr a gweinyddwr cyhoeddus y gwnaeth ei gyfraniad pwysicaf.[1][2]
Bywgraffiad
[golygu | golygu cod]Ganwyd ef yn Nyffryn Nantlle 28 Mawrth 1871; mae ei gartref gwreiddiol, Brynllydiart yng Nghwm Silyn, bellach yn adfail.[3] Ei rieni oedd Robert John Roberts ac Ellen Williams, trydydd gwraig John; roedd gan Silyn chwaer bach, Elen (Nel), a ddaeth yn ddiweddarach yn fam i'r prifardd Mathonwy Hughes, a phedwar o hanner-brodyr a chwiorydd oedd yn blant i gwraig gyntaf John Roberts.[4] Roedd ei rieni, yn ôl ei dystiolaeth ef ei hun, yn ddylanwad bwysig arno yn dysgu iddo am hanes a llenyddiaeth Cymru, gyda'i fam yn cyflwyno gwaith Ceiriog a Talhaiarn iddo; ni ddysgodd dim am y pethau hyn nac am y Gymraeg o gwbl yn yr ysgol yr aeth iddo, Ysgol Ramadeg Clynnog.[5]
Gadawodd yr ysgol yn 14 oed am y chwarel, gyda'i fryd ar ddod yn beirianydd.[5] Parhaodd ei ddiddordebau llenyddol i ddatblygu yno dan ddylanwad ei gyd-chwarelwyr, a ddysgodd iddo am Goronwy Owen a Dafydd ap Gwilym; darllennodd yn helaeth yn Saensneg hefyd dan ddylanwad ei weinidog, gyda Walter Scott, Shakespeare, William Makepeace Thackeray, Charles Dickens ac Alexandre Dumas (mewn cyfieithiadau Saesneg) ymhlith ei ddeunydd darllen.[6]
Ar ôl cyfnod o weithio fel chwarelwr aeth Silyn i astudio am ei radd yng Coleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor ac yna i astudio ar gyfer y weinidogaeth yng Ngholeg Diwinyddol Y Bala.
Pan oedd e'n byw yn Llundain yn y 1900au daeth Silyn yn gyfaill i Lenin.[7]
Treuliodd y cyfnod 1905 - 1912 yn weinidog yn Nhan-y-grisiau, ger Blaenau Ffestiniog.
Credai'n gryf mewn sosialaeth a chefnogai'r Blaid Lafur Annibynnol. Sefydlodd gangen Gogledd Cymru o Gymdeithas Addysg y Gweithwyr yn 1925.
Bu'n weithgar hefyd gyda Cylch Dewi - cymdeithas yn ymgyrchu dros defnydd o'r Gymraeg ym myd addysg a chymdeithas a'r radio.
Gwaith llenyddol
[golygu | golygu cod]
Gyda'i gyfaill W.J. Gruffydd, cymerodd ran flaenllaw yn y farddoniaeth delynegol newydd ar ddechrau'r 20g. Uchafbwynt eu cydweithrediad oedd cyhoeddi'r gyfrol Telynegion ar y cyd yn 1900. Enillodd Silyn y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1902 gyda phryddest ar y testun Trystan ac Esyllt.
Fel yn achos W.J. Gruffydd, nodweddir barddoniaeth Silyn gan ei delfrydiaeth a'i rhamantiaeth delynegol.
Bywyd personol
[golygu | golygu cod]Priododd Mary Parry.[8] Roedd Mary yn ymgyrchydd dros addysg gweithwyr, fel ei gŵr.[9]
Llyfryddiaeth
[golygu | golygu cod] |
Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon: |
Gwaith Silyn
[golygu | golygu cod]- (gyda W.J. Gruffydd), Telynegion (1900)
- Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill (1904)
- Y Blaid Lafur Anibynnol: ei hanes a'i hamcan (1908)
- Gwyntoedd Croesion (1924). Cyfieithiad.
- Bugail Geifr Lorraine (1925). Cyfieithiad o'r nofel Ffrangeg gan Émile Souvestre.[10]
- Cofarwydd (1930). Detholiad o'i gerddi a gyhoeddwyd wedi ei farwolaeth.
- Llio Plas y Nos (1945). Nofel a gyhoeddwyd yn wreiddiol dan ffugenw mewn cylchgrawn yn 1906, ond a ail-gyhoeddwyd fel cyfrol wedi ei farwolaeth.[11]
Ffynonellau
[golygu | golygu cod]- Thomas, David (1956). Silyn: Robert Silyn Roberts, 1871-1930. Gwasg y Brython.
Gweler hefyd
[golygu | golygu cod]Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ 1.0 1.1 1.2 "ROBERTS, ROBERT (SILYN) ('Rhosyr'; 1871 - 1930), bardd, pregethwr, diwygiwr cymdeithasol, ac athro". Y Bywgraffiadur Cymreig. Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
- ↑ 2.0 2.1 Thomas 1956 t1
- ↑ Thomas 1956 t2
- ↑ Thomas 1956 t3-4
- ↑ 5.0 5.1 Thomas 1956 tt.5-6
- ↑ Thomas 1956 tt.7-8
- ↑ Silyn (Robert Silyn Roberts) 1871-1930 gan David Thomas, Gwasg y Brython, 1956.
- ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/48308395
- ↑ "Mary Silyn, Syniad am Stori". Prifysgol Cymru. Cyrchwyd 21 Awst 2025.
- ↑ Roberts, R Silyn (1925). . Wrecsam: Hughes a'i Fab.
- ↑ Roberts, Robert Silyn (1945). . Dinbych: Thomas Gee.