Santes Canna

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Santes Canna
Canna (santez) Santes Canna Llangan disc-headed cross slab (cropped).PNG
Croes Santes Canna yn Llan-gan, Bro Morgannwg.
Ganwyd 6G Edit this on Wikidata
Cymru Edit this on Wikidata
Bu farw 6G Edit this on Wikidata (0 oed)
Man preswyl Llaneilian Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Baner Cymru Cymru
Galwedigaeth lleian, arweinydd crefyddol Edit this on Wikidata
Blodeuodd 550 Edit this on Wikidata
Dydd gŵyl 25 Hydref Edit this on Wikidata
Tad Tewdwr Mawr Edit this on Wikidata
Priod Sadwrn Edit this on Wikidata
Plant Crallo, Eilian Edit this on Wikidata

Merch i Tewdwr ap Emyr Llydaw oedd Canna.[1]

Cymysgu gyda Santesau eraill[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae yn anodd bod yn sicr fod unrhyw llan wedi'i chysegru â hi, yn benodol, gan ei bod hi'n cael ei chymysgu gydag o leiaf tair santes arall: Ceinwen, Ceindrych a Chenhedlon - tair o ferched Brychan.

Dianc o Lydaw[golygu | golygu cod y dudalen]

Dihangodd ei theulu o Lydaw ar ôl i Hoel gipio grym yno tua 546. Priododd â Sadwrn oedd yn berthynas iddi; (roedd yntau a'i deulu hefyd wedi dianc o Lydaw) a chawsant fab, Crallo. Buont yn byw am gyfnod yn ne Cymru ble sefydlasant Llansadwrn ger Llanymddyfri cyn ymgartrefu ym Môn a sefydlu Llansadwrn arall. Ar ôl marwolaeth Sadwrn prioddodd Canna eto, gydag Alltu Redegog a chawsant ddau o blant Eilian a Thegfan.[1]

Mae Canna yn cael ei chysylltu gyda nifer o eglwysi ond gan fod y mwyafrif yn ne Cymru mae'n debyg y dylent cael ei chysylltu gyda rhai o ferched Brychan.

Yn eglwys Biwmares mae cerfluniau o Canna a Sadwrn a wnaethpwyd yn y 15g.[2] Mae cerflun Canna yn dangos llyfr yn ei law, arwydd ei bod hi wedi addysu eraill, a ffon yn y llaw arall, sy'n ail-ddechrau tyfu brigau a dail.[3]

Bu ei mab Eilian hefyd yn sant; cysylltir ef gyda Llaneilian ar Ynys Môn a Llaneilian-yn-Rhos ger Bae Colwyn.

Nid oes sôn amdani yn y traethodyn achyddol Bonedd y Saint (12g) nac ychwaith yn y Calendrau Cymreig .[4]

Dethlir ei gŵyl ar 25 Hydref.[5][6]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 Brereton T.D. 2000, The Book of Welsh Saints, Glyndwr publishing
  2. Spencer, R, 1991 Saints of Wales and the West Country, Llanerch
  3. Bryce, E (Ed)1990, Lives of the British Saints, Llanerch
  4. A Welsh Classical Dictionary; gol: Peter Clement Bartrum; Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
  5. BBC. "Reading the Ruins". History Wales. BBC. Cyrchwyd 2006-10-26.
  6. catholicsaints.info; adalwyd 5 Mawrth 2017.