Bonedd y Saint

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Data cyffredinol
Teitl '''''
Iaith Cymraeg Edit this on Wikidata
Dyddiad cyhoeddi 12G Edit this on Wikidata
Prif bwnc achyddiaeth Edit this on Wikidata
Dynodwyr

Mae Bonedd y Saint yn draethodyn achyddol sy'n manylu yr achau seintiau a brenhinoedd Brythoneg cynnar. Mae'n cyfeirio at amryw o lawysgrifau gwahanol ar gael yn dyddio o'r 12g, er bod y deunydd yn llawer hŷn; gwelir hyn er enghraifft yn enwau'r seintiau: enwau mewn Hen Gymraeg ydynt.

Mae'n bosib mai yng Ngheredigion y sgwennwyd y llawysgrif hynaf a geir heddiw, a gellir ei dyddio i 1140 oherwydd pwysigrwydd Dewi Sant drwy'r llawysgrif, a gwyddys fod Dewi erbyn y dyddiad hwn o statws arwr cenedlaethol a nawddsant uchel ei barch. Roedd Esgobaeth Tyddewi i'r Tywysogion Cymreig yn bwysicach na phrifddinas fetropolitan.

Roedd gan y rhan fwyaf o seintiau'r 6ed a'r 7g gysylltiad uniongyrchol â'r brenhinoedd Cymreig. Ceir sawl fersiwn o'r achau hyn, sy'n awgrymu'n gryf eu bod yn cael eu cyfri'n bwysig iawn yn eu dydd. Y pryd hwn hefyd dylid cofio fod crefydd ac addysg yn un: ni cheid y naill heb y llall. Ceir cysylltiad hynod bwysig ynddynt rhwng Cymru ac Iwerddon. Ymddengys mai copiau yw Bonedd y Saint o gynnyrch llawer cynt, sydd bellach ar goll. Mae'r llawysgrifau sydd wedi goroesi'n taflu golau ar gymdeithas a gweleidyddiaeth yr oes ac o werth aruthrol i haneswyr ac academyddion eraill.

Copiau sydd wedi goroesi[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Peniarth 16), 53v-54v ('Bonhed y Seint'), 13eg cynnar, anorffenedig
  2. (Peniarth 45), tt. 286-291 ('Bonhed Seint Kymry'), 13g hwyr, gorffenedig ond gyda rhannau ar goll
  3. (Peniarth 12), fo. 25r-v ('Boned y Seint'), 14g cynnar, fersiwn crynno, syn perthyn i Peniarth 4 ('Llyfr Gwyn Rhydderch', c. 1320).
  4. (Hafod 2), 209v-212r ('Bonheyd Seynt'), ail hanner y 14g; fe'i gelwir weiuthiau'n 'Llannerch'.
  5. (Hafod 16), tt. 110-112 (dim teitl), c. 1400, anorffenedig. hefyd: Peniarth 50 ('Y Cwtta Cyfarwydd', 1415-1456), a chopi yng Nghaerdydd 25 (Hb), tt. 108-110.
  6. (Llanstephan 28), tt. 69-75, c.1475, a gymerwyd o'r Hengwrt MSS 33 coll.
  7. (Peniarth 27), part 2, tt. 67-70, c. 1475-1500.
  8. (Peniarth 127), tt. 43-49, c. 1510.
  9. (Peniarth 182), tt. 63-74, c. 1514.
  10. (Peniarth 137), 199-204, c. 1541.
  11. (Peniarth 177), tt. 262-267, 269. Hefyd Peniarth 178, rhan 1, tt. 19-20 a Pheniarth 132, tt. 119-121, c. 1544-1577.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Gwefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru
Baner CymruEicon awrwydr   Eginyn erthygl sydd uchod am hanes Cymru. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.