Pierre Abélard

Pierre Abélard
Pierre Abélard
Ganwyd	Pierre Abélard ; 1079 ; Ar Palez
Bu farw	21 Ebrill 1142 ; Chalon-sur-Saône
Dinasyddiaeth	Teyrnas Ffrainc
Alma mater	École cathédrale de Paris ;
Galwedigaeth	diwinydd, athronydd, cyfansoddwr, ieithydd, bardd, hunangofiannydd, rhesymegwr, ysgrifennwr, athro, mynach
Swydd	Abbot of Rhuys
Adnabyddus am	Sic et Non, Dialectica, Hymnarius Paraclithensis, Historia Calamitatum, Collationes, Introductio ad theologiam, Theologia christiana, Planctus Israel super Samson, Expositio in Epistolam ad Romanos, Ethica, Expositio in Hexaemeron, Epistola de Dionysio Areopagita, Theologia summi boni, Sermons, Letters
Mudiad	y cyfnod Clasurol, ysgolaeth, enwoliaeth
Priod	Héloïse d’Argenteuil
Plant	Astralabius

Athronydd ysgolaidd, awdur yn yr iaith Ladin a chyfansoddwr o Lydaw oedd Pierre Abélard (Lladin: Petrus Abaelardus, 1079 – 21 Ebrill 1142). Daeth yn enwog ledled Ewrop yn yr Oesoedd Canol fel un o sefydlwyr diwinyddiaeth sgolastigiaeth ac oherwydd ei gariad at Héloïse.

Bywgraffiad

Ganed Abélard ger Nantes yn 1079. Astudiodd dan yr athronydd Enwoliaethol Roscellinus ac wedyn aeth i astudio ym Mharis dan Guillaume de Champeaux. Gwrthododd athroniaeth realaeth ei athro mewn cyfres o ddadleuon a enillodd fri iddo fel athronydd. Cafodd ei apwyntio yn athro a thrôdd at astudio diwinyddiaeth ; oherwydd ei ynglyniad wrth dulliau rhesymegol cafodd ei gyhuddo o hyrwyddo heresi.

Syrthiodd Abélard mewn cariad â lleian ifanc o'r enw Héloïse (1101 - 1164), nith Fulbert, un o ganoniaid Notre-Dame de Paris. Dysgai Abélard y ferch ifanc yn nhŷ Fulbert. Cawsant blentyn a phriodasant yn ddirgel. Ond pan ddaeth y carwriaeth anghyfreithlon i'r golwg dialodd Fulbert ar Abélard trwy logi band o droseddwyr i'w ddal a thorri ei geilliau. Erlidwyd Abélard gan yr awdurdodau eglwysig hefyd a bu rhaid iddo ffoi am loches o fynachlog i fynachlog, yn cynnwys Abaty Sant Gildas yn Llydaw (1128-1134). Roedd Sant Bernard yn arbennig o feirniadol o'i waith ac yn ei gyhuddo o fod yn heretig. Treuliodd ddau gyfnod yn y carchar a gorffenodd ei ddyddiau yn Abaty Cluny, lle cafodd nawdd ac amddiffyn gan yr abad caredig.

Fel llenor, mae Abélard yn enwog am y gyfres o lythyrau rhyngddo â Hélöise, a apwyntiwyd ganddo yn abades lleiandy Paraclete, a sefydlwyd ganddo ei hun.

Gwaith

Theologia (yn y llyfr hwn, Abelard yw'r cyntaf i ddefnyddio'r gair theologia (diwinyddiaeth)
Dialectica
Historia Calamitatum ('Hanes y Anffodau')
Six planctus (cerddoriaeth)
Ymddiddan rhwng athronydd, Iddew a Christion (1142)

Diwinyddiaeth

Tudalen o'r *Apologia Ne juxta Boethianum*

Theologia Summi Boni
Theologia Christiana
Theologia Scholarium
Sic Et Non
Ethica sive Scito te ipsum
Dialogus inter Philosophum, Christianum et Iudaeum
Soliloqium
Commentaria In Epistolam Pauli ad Romanos
Problemata Heloissae
Apologia Ne juxta Boethianum
Confessio fidei Universis
Confessio fidei ad Heloisam
Sermones - Epistola introductoria Abaelardi
Expositio Orationis Dominicae
Expositio Symboli Apostolorum
Expositio Symboli Athanasii
Expositio in Hexaemeron

Athroniaeth

Dialectica
De intellectibus
Glossae super Topica
Introductiones parvulorum
Logica Ingredientibus
Logica Nostrorum Petitioni
De generibus et speciebus
Sententie secundum Magistrum Petrum

Cyfeiriadau