Faro

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Faro
Faro aerial view.jpg
Faroarms.svg
Mathbwrdeistref Portiwgal, dinas Portiwgal Edit this on Wikidata
Pt-pt Faro FF.ogg Edit this on Wikidata
Poblogaeth64,560 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1266 Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraethRogério Bacalhau Edit this on Wikidata
Cylchfa amserUTC±00:00 Edit this on Wikidata
Gefeilldref/i
Daearyddiaeth
SirFaro Edit this on Wikidata
GwladBaner Portiwgal Portiwgal
Arwynebedd202.57 ±0.01 km² Edit this on Wikidata
Uwch y môr10 metr Edit this on Wikidata
Yn ffinio gydaLoulé, Olhão, São Brás de Alportel Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau37.0161°N 7.935°W Edit this on Wikidata
Cod post8000 Edit this on Wikidata
Pennaeth y LlywodraethRogério Bacalhau Edit this on Wikidata
Arco da Vila, Cyn balas llywodraeth yr ardal
Praia de Faro a Parque Natural Ria Formosa

Dinas yn yr Algarve ym Mhortiwgal yw Faro.[1] Poblogaeth Faro yn 2019 oedd 60,995.[2] Maint Faro yw 202.57 cilomedr sgwâr.[3]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Eglwys Cadeiriol Faro
Parc Manuel Bívar park, canolbwynt i'r dref

Denodd Ria Formosa pobl o’r Oes Balaeolithig hyd at ddiwedd cynhanes, a ffurfiwyd pentrefi o’r bedwaredd ganrif ymlaen, pan daeth y Ffonisiaid i orllewin Môr y canoldir. Ar y pryd,Ossonoba oedd enw’r ardal, y rhan bwysicaf De Bortiwgal, a phorthladd ar gyfer pysgod, nwyddau amaethyddol a mwynau.[4]

Roedd Faro o dan reolaith Rhufain rhwng yr ail ac wythfed ganrifoedd, wedyn yr Ymerodraeth Bysantiwm, wedyn y Fisigothiaid, ac y Mwriaid arbyn 713.[5] Adeiladwyd waliau’r dref yn stod y cyfnod Bysantiaidd.[6]

Ar ôl gwrthryfel gan Yahia Ben Bakr, daeth Ossonoba'n brifddinas tywysogaeth, ac adeiladwyd waliau amddiffynol. Erbyn y degfed ganrif, ‘Santa Maria’oedd enw’r dref, ac erbyn yr unfed ar ddeg, ‘Santa Maria Ibn Harun'’.[7] Yn ystod yr ail grwsâd, ysbeiliwyd y dref gan grwsadwyr anglo-normanaidd ar ei ffordd i’r dwyrain. Digwyddodd yr un peth yn ystod y pumed grwsâd gan filwyr Ffrisiadd.[8]

Enillodd byddin Brenin Alfonso III o Bortugal ym 1249 yn erbyn y Mwriaid ac roedd rhaid iddynt adael. Daeth Faro yn brif ddinas i’r Algarve.

Brenhiniaeth Bortiwgal[golygu | golygu cod y dudalen]

Faro o’r Eglwys Cadeiriol
Palas Estói

Ar ôl annibyniaeth Portiwgal ym 1143, dechreuodd ehangiad i dir De Iberiaidd, yn disodli’r Mwriaid.[9] Ar ôl 1249, enw y dref oedd Santa Maria de Faaron neu Santa Maria de Faaram.[10] Daeth y dref yn gyfoethog, oherwydd ei phorthladd a diwydiant halen.

Daeth comuned Iddew y dref yn bwysicach yn ystod y 14eg ganrif, yn gyfrannu at ei chyfoeth a datbygiaeth,[11] ond ym mis Rhagfyr 1496 crewyd cyfraith gan Frenin Manuel I o Bortiwgal]], yn diarddel pobl nad oedd yn gristion. Felly yn swyddogol, nid oedd Iddewon ym Mhortiwgal. Disodlwyd Vila Adentro, ardal Iddewig y dref, gan leiandy Nossa Senhora da Assunção[12]

Ym 1499, adeiladwyd ysbyty, Eglwys Espírito Santo, tolltŷ a lladd-dŷ.[13]

Roedd Faro yn ddinas erbyn 1540 ar ôl penderfyniad gan Frenin John III o Bortiwgal, a daeth yn esgobaeth ym 1577.[14]

Anrheithiwyd y ddinas gan Robert Devereux, Iarll Essex ym 1597. Dygwyd llyfrgell yr esgobaeth, a daeth ei llyfrau’n rhon o gasgliad Llyfrgell Bodleian yn Rhydychen.[15]

Estynwyd y ddinas dros y 17eg a 18fed ganrifoedd, ac ychwanegwyd waliau rhwng 1640 a 1668 o flaen Ria Formosa. Roedd difrod i’r ddinas yn ystod daeargryn Lisbon ym 1755. Difrodwyd lefydd eraill gan tsunami ond gwarchodwyd Faro gan lannau tywodlyd yr afon.[16]

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae 2 ardal ddaearyddiol i Faro; yr arfordir, rhan o Barc Natural Ria Formosa, a’r barrocal, bryniau a dyffrynnoedd gyda phlanhigion arferol yr Algarve. Crewyd y parc natur ar 8 Rhagfyr 1987; ystyriwyd y parc yn un o 7 rhyfeddod natur Portiwgal, gyda traeth tua 7 cilomedr o’r dref. Mae’r parc yn cynnwys yr afon, morlynnoedd, a twyni tywod yn creu ynysoedd a phenrynion sy’n amddiffyn corsydd a nentydd.[17]. Mae traethau ar benrhyn Ancão, Ilha Deserta ac ynys Culatra.[18]. Mae ynysoedd Barra do Ancão/Barra de São Luís, Barra de Santa Maria/Barra do Farol, a Barra da Culatra/Barra da Armona yn gwarchod y tir tu ôl iddynt.

Mae ambell fath o adar yn treulio’r gaeaf yn yr ardal, megis flamingod, gwenoliaid y môr, cambigau, chiwellau ac esgyll freithion. Mae’r ardal, yn arbennig Ria Formosa, yn denu naturiaethwyr ar wyliau.

Mae llwybr i feicwyr, sef Ecovia do Algarve yn cysylltiad rhwng yr ardal a gweddill y cyfandir.

Tywydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae hafau’n boeth ac yn heulog a’r tymheredd mwyaf tua 27 gradd Celsiws, a gall y gwres barhau i Hydref. Mae’r gaeafau’n gymhedrol, gyda tua 6 awr o heulwen yn ddyddiol. Mae mwyafrif y glaw’n gyrraedd yn y gaeaf. Mae glaw yn brin rhwng Mehefin a Medi; mae’r cyfanswm blynyddol tua 500 milimedr. Mae tymheredd y môr tua 18 gradd Celsiws.yn Ionawr, yn codi at 22-24 yn Awst a Medi.[19][20]

Cyfeilldrefi[golygu | golygu cod y dudalen]

[21]

Y maes awyr
Yr orsaf reilffordd

Trafnidiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae ffyrdd, rheilffordd a bysiau yn cysylltu’r dref gyda gweddill yr Algarve.

Y maes awyr[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae miliynau o ymwelwyr yn cyrraedd ar awyrennau’n flynyddol. Mae 45 o gwmniau awyr yn defnyddio’r maes awyr, gan gynnwyd nifer fawr yn cynnig ticedi rhad i bobl ar wyliau.[22] Mae bysiau yn mynd yn rheolaidd o’r maes awyr i’r dref.

Gorsafoedd rheilffordd[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae Gorsaf reilffordd Faro ynghanol y dref. Mae Gorsaf reilffordd Bom João yn ardal ddwyreiniol y dref.[23] Mae gwasanaeth Alfa Pendular yn cysylltu Faro a Porto. Mae trenau Intercidades ac InterRegional yn cysylltu Faro a Lisboa. Mae trenau yn cysylltu Faro â Lagos yn y gorllewin a Vila Real de Santo António yn y dwyrain trwy Bom João.[24]

Yr orsaf fysiau[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae’r orsaf fysiau drws nesaf i orsaf reilfordd y dref. Ac mae bysiau lleol yn ogystal â bysiau dros yr Algarve.

Cychod[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae fferiau yn mynd i ynysoedd yr arfordir.[25] ac mae gwasanaethau ar gyfer twristiaid ar Ria Formosa.

Diwylliant[golygu | golygu cod y dudalen]

Trefnir gŵyl, Semana Académica da Universidade do Algarve, yn flynyddol gan fyfyrwyr Prifysgol yr Algarve.[26] Mae clwb beicwyr modur Faro yn trefnu yn o ddigwyddiadiau mwyaf Ewrop.[27]

Chwaraeon[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhennir Estádio Algarve rhwng Faro a Loulé. Mae ganddo 30,000 o seddi. Defnyddiwyd y stadiwm yn ystod Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop yn 2004; defnyddir y stadiwm ar gyfer cyngherddau, gwyliau a digwyddiadau eraill hefyd. Mae clybiau pêl-droed Louletano Desportos Clube a Sporting Clube Farense yn defnyddio stadia llai.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. ’Algarve/Southern Portugal (GeoCenter Detail Map)’ Cyhoeddwyr; GeoCenter International Cyf, 2003;|isbn=3-8297-6235-6
  2. Gwefan Pordata
  3. Gwefan Instituto Nacional de Estatística
  4. ‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015
  5. ‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015
  6. Y waliau a thyrrau
  7. ‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015
  8. "A Frisian Perspective on Crusading in Iberia as Part of the Sea Journey to the Holy Land, 1217–1218," gan Lucas Villegas-Aristizábal; Studies in Medieval and Renaissance History'
  9. ‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015
  10. ‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015
  11. ‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015
  12. ‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015
  13. ‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015
  14. ‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015
  15. ‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015
  16. ‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015
  17. Gwefan Câmara Municipal de Faro
  18. Gwefan Câmara Municipal de Faro
  19. ’Enhancing city resilience to climate change by means of ecosystem services improvement’ gan Elena Berte a Thomas Panagopoulos, International Journal of Urban Sustainable Development
  20. Gwefan seatemperature.org
  21. Gwefan www.cm-faro.pt
  22. Gwefan Câmara Municipal de Faro
  23. Gwefan Câmara Municipal de Faro
  24. Gwefan wetravelportugal.com
  25. Gwefan Câmara Municipal de Faro
  26. Gwefan sulinformacao.pt
  27. [Gwefan y clwb beicwyr modur

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]

Flag of Portugal.svg Eginyn erthygl sydd uchod am Bortiwgal. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.