Eleanor Vachell

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Eleanor Vachell
Ganwyd 8 Ionawr 1879 Edit this on Wikidata
Caerdydd Edit this on Wikidata
Bu farw 6 Rhagfyr 1948 Edit this on Wikidata (69 oed)
Caerdydd Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Y Deyrnas Unedig, Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon Edit this on Wikidata
Galwedigaeth botanegydd Edit this on Wikidata
Gwobr/au Cymrawd Cymdeithas y Linnean Edit this on Wikidata

Botanegydd Cymreig oedd Eleanor Vachell (8 Ionawr 18796 Rhagfyr 1948) a adnabyddir yn bennaf am gasglu un o'r hebaria mwyaf cynhwysfawr a gasglwyd gan unigolion erioed, gyda ei thad, C. T. Vachell: 6705 o sbesimenau sych[1] sydd 'nawr yng nghasgliadau Amgueddfa Genedlaethol Cymru.

Vachell oedd y fenyw gyntaf i eistedd ar Gyngor a Llys yr amgueddfa. Cedwir ei dyddiaduron, ei nodiadau, ynghyd â'r sbesimenau â gasglodd, yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd[2].

Un o'i phrif weithgareddau oedd adnabod a dosbarthu rhywogaethau newydd o blanhigion ym Morgannwg a thu hwnt, a llwyddodd dros ei hoes i ddisgrifio bron i bob planhigyn ym Mhrydain.

Magwraeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganed Eleanor Vachell yng Nghaerdydd ar 8 Ionawr 1879, merch hynaf Winifred a Charles Tanfield Vachell, ffisegwr, botanegydd amatur[3] ac aelod o Gymdeithas Naturiaethwyr Caerdydd.

Aeth i ysgolion yng Nghaerdydd, Malvern, a Brighton. Arferai Eleanor deithio gyda'i thad ar ei deithiau hela planhigion. Aethant drwy wledydd Prydain, Iwerddon, Llydaw, Norwy a'r Swistir.[4]

Dechreuodd Vachell gadw dyddiadur[5] pan yn ddeuddeg oed, a chadwodd hwnnw drwy ei hoes, gan gofnodi teithiau ymchwil a darganfyddiadau diddorol.

Gyrfa[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd Vachell yn aelod o'r 'Committee Ladies of the Auxiliary Workers Territorial Forces Nursing Association', a oedd yn gweithio mewn ysbyty i filwyr yn Ysgol Gerddi Howard[6] yng Nghaerdydd. Yn ôl ei dyddiaduron, ei phrif swyddogaethau oedd trwsio lleiniau a sanau - ond am nad oedd hi'n hoff o bwytho, dechreuodd weithio ar gadw trefn ar lyfrgell yr ysbyty[7].

Ychydig iawn o bobl ar yr adeg honno a wyddai cymaint â hi am holl blanhigion ynysoedd Prydain ac Iwerddon.[8] Credir erbyn heddiw iddi ganfod 1787 planhigyn allan o 1800, y mwyaf a gofnodwyd gan unigolyn.[8]

Enw[golygu | golygu cod y dudalen]

Seisnigiad yw ei chyfenw o enw ardal Machell a dreiglir weithiau'n 'Fachell' e.e. Mechell, Ynys Môn. Ceir hefyd enw sant: Mechell a fl. yn y 5g neu 6g ac a gysylltir ag Ynys Môn.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Evans, Jennifer (5/1/2016). "Our Museum During the Great War". Amgueddfa Cymru. Adalwyd 29/4/2018.  Check date values in: |access-date=, |date= (help)
  2. "Casgliadau Llyfrgell Amgueddfa Cymru". Amgueddfa Cymru. Adalwyd 28/04/2018.  Check date values in: |access-date= (help)
  3. Vachell 2006, t. rhagair
  4. Marilyn Ogilvie, Joy Harvey, The Biographical Dictionary of Women in Science , Routledge 2003, t. 1316
  5. Vachell 2006, t. rhagair
  6. "Cardiff School Log Books" (PDF). Archifau Morgannwg. p. 4. Adalwyd 28/04/18.  Check date values in: |access-date= (help)
  7. Vachell 2006, t. 36
  8. 8.0 8.1 H.A.Hyde, 'Obituaries: Miss Eleanor Vachell', in Proceedings of the Linnean Society of London, Cyfrol 161, Rhif 2,, tud 252, Rhagfyr 1949
Safonwyd yr enw Eleanor Vachell gan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran Bywiadur, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.


Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Vachell, Eleanor; Forty; Rich (2006). The Botanist: The Botanical Diary of Eleanor Vachell (1879-1948). Caerdydd: National Museum of Cardiff. ISBN 0-7200-0565-5. 

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]