De Cymru

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth De Ddwyrain Cymru)
Jump to navigation Jump to search
De Cymru
Mae de-ddwyrain Cymru yn ailgyfeirio i'r erthygl hon.
Mae'r erthygl hon yn ymwneud â'r rhanbarth yng Nghymru. Am wladwriaeth Awstralia, gweler De Cymru Newydd.

Rhanbarth answyddogol mwyaf deheuol Cymru yw De Cymru, sy'n ffinio â Chanolbarth Cymru i'r gogledd, Lloegr i'r dwyrain, Môr Hafren i'r de a Gorllewin Cymru i'r gorllewin. Mae'n cynnwys cymoedd De Cymru a Bannau Brycheiniog, a'r afonydd Wysg, Ogwr, a Thâf.

Diffinio'r rhanbarth[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn hanesyddol, bu'r fwyaf o Dde Cymru yn rhan o deyrnasoedd Gwent a Morgannwg. Heddiw, mae'n cynnwys siroedd Merthyr Tudful, Caerffili, Blaenau Gwent, Torfaen, Mynwy, Casnewydd, Caerdydd, Bro Morgannwg, Pen-y-bont ar Ogwr, Rhondda Cynon Taf, a Chastell-nedd Port Talbot.

Er ei bod yn arfer defnyddio'r term 'De Cymru' am yr ardal hon, mewn termau daearyddol pur mae de-ddwyrain Cymru yn gywirach, gyda 'De Cymru' yn enw priodol am dde-orllewin Cymru ("Gorllewin Cymru") a'r de-ddwyrain gyda'i gilydd. Yn ôl y drefn honno, rhennir Cymru yn dri rhanbarth, sef y Gogledd, y Canolbarth a'r De.

Unedau gweinyddol, hen a newydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Siroedd presennol[golygu | golygu cod y dudalen]

Creuwyd y siroedd, bwrdeistrefi sirol a dinasoedd sirol presennol fel awdurdodau unedol yn 1996.

Siroedd cadwedig[golygu | golygu cod y dudalen]

Dyma'r siroedd a greuwyd yn 1974. Ers 1996 maent yn 'siroedd cadwedig' yn unig.

Siroedd cyn 1974[golygu | golygu cod y dudalen]

Creuwyd y siroedd hyn dan y drefn Seisnig rhwng 1284 a 1536. Cawsont eu dileu neu eu hail-lunio yn 1974.

  • Sir Forgannwg (heb ran orllewinol yr hen sir, er bod tuedd i gynnwys Sir Forgannwg gyfan yn 'Ne Cymru')
  • Sir Fynwy (llawer mwy sylweddol na'r sir bresennol o'r un enw, yn cyfateb yn fras i Went)

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]


Rhanbarthau Cymru Rhanbarthau Cymru
Canolbarth | De | Gogledd | Gorllewin


StubburWales.png Eginyn erthygl sydd uchod am ddaearyddiaeth Cymru. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.