Corsica

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Corsica
Corse-photosat.jpg
Coat of Arms of Corsica.svg
Math Rhanbarthau Ffrainc, territorial collectivity of France with special status Edit this on Wikidata
Prifddinas Ajaccio Edit this on Wikidata
Poblogaeth 327,283 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1 Ionawr 1972 Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+01:00, UTC+2 Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol Ffrainc Edit this on Wikidata
Sir Ffrainc Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Corsica Corsica
Baner Ffrainc Ffrainc
Arwynebedd 8,680 km² Edit this on Wikidata
Gerllaw Y Môr Canoldir Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 42.15°N 9.0833°E Edit this on Wikidata
FR-COR Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol Q2993940 Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaethol Corsican Assembly Edit this on Wikidata

Ynys ym Môr y Canoldir yw Corsica neu Ynys Cors (Ffrangeg: Corse; Corseg ac Eidaleg: Corsica). Hi yw'r bedwaredd ymhlith ynysoedd Môr y Canoldir o ran arwynebedd; dim ond Sicilia, Sardinia, a Cyprus sy'n fwy. Saif i'r gorllewin o'r Eidal ac i'r gogledd o ynys Sardinia. Ajaccio yw'r brifddinas a sedd esgobaeth yr ynys.

Ystyrir Corsica yn un o 26 région Ffrainc. Ar 1 Ionawr 2017 newidiwyd ei statws i fod yn collectivité territoriale unique, gyda mwy o bwerau na'r régions eraill. Rhennir yr ynys yn ddau département, sef Corse-du-Sud a Haute-Corse.

Yn ogystal â Ffrangeg, siaredir iaith Corseg gan 30,000 o bobl ar yr ynys, a 125,000 yn dweud eu bod nhw'n medru rhywfaint o'r iaith [1].

Mae Corsica yn enwog fel man geni Napoleon. Roedd y boblogaeth yn 2015 yn 326,898.[1]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Gwladychwyd Corsica ers Oes Ganol y Cerrig (y cyfnod 'mesolithig') ac efallai cyn hynny. Concrwyd yr ynys gan y Carthagiaid rhywdro rhwng 7g CC a'r 3g CC ac yna'r Groegiaid a'r Etrwsciaid. Bu'n rhanbarth o Weriniaeth Rhufain ac yn dalaith Rhufeinig yn 238 CC, gyda Sardinia.[2] Yn ystod y cyfnod hwn, cynhyrchwyd ac allforiwyd defaid, cwyr, gwinoedd a mêl yn ogystal a chaethweision. Ystyriwyd y caethweision, fodd bynnag, yn anodd eu trin gan eu bod mor wyllt a rhyfelgar. Danfonwyd yr athronydd Seneca'r Ieuaf yno am gyfnod o alltudiaeth.[3]

Cyrhaeddodd Cristnogaeth yr ynys yn eitha cynnar, a hynny o Rufain a cheir yno olion y seintiau cynnar, gan gynnwys Devota ac Iwl o Ddefota (Santa Ghjulia mewn Corseg).

Cenedlaetholdeb[golygu | golygu cod y dudalen]

Ffurfiwyd clymblaid Pe a Corsicayn 2015 pan unwyd Femu a Corsica sy'n credu mewn mwy o hunanreolaeth, a Corsica Libera sy'n brwydro dros annibyniaeth lawn; cipiodd y glymblaid 45% o bleidleisiau dinasyddion Corsica mewn etholiad "rhanbarthol". Codwyd y duedd hon tuag at genedlaetholdeb yn etholiad cenedlaethol Mehefin 2017 pan etholwyd 3 allan o 4 'dirprwy' ac yn Rhagfyr 2017 cafodd Pe a Corsica 65% o'r pleidleisiau yn yr etholiad ar gyfer y Cynulliad, 41 o'r 63 sedd.[4]

Ffurfiwyd y glymblaid oherwydd i faciwm gael ei greu yn 2014 pan ddaeth Ffrynt Rhyddid Corsica (Corseg: Fronte di Liberazione Naziunale Corsu) i ben. Yn 2017 roedd Llywodraeth Corsica mewn trafodaethau gyda Pharis ynglyn â'r hawl i ddeddfu, rhyddhau'r carcharorion gwleidyddol a statws gyflawn i'r Gorseg.[5]

Arwyddion ffyrdd a'r frwydr dros y Gorseg

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. INSEE. "Estimation de population au 1er janvier, par région, sexe et grande classe d'âge – Année 2013" (yn fr). http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/donnees-detaillees/estim-pop/estim-pop-reg-sexe-gca-1975-2013.xls. Adalwyd 2014-02-20.
  2. Bertarelli (1929), t.41
  3. Pais, Ettore (1999). Storia della Sardegna e della Corsica durante il periodo romano (in Italian). Nuoro: Ilisso. pp. 76–77. ISBN 88-85098-92-4. 
  4. naziogintza.eus; adalwyd 9 Ionawr 2017.
  5. golwg360.cymru; adalwyd 12 Ionawr 2017.