Sisili

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Sicilia)
Jump to navigation Jump to search
Sisili
20101207-etna-full (14213006863).jpg
Coat of arms of Sicily.svg
Math autonomous region with special statute, cultural region Edit this on Wikidata
Prifddinas Palermo Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 15 Mai 1946 Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Rosario Crocetta Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+01:00, UTC+2 Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Yr Eidal Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Yr Eidal Yr Eidal
Arwynebedd 25,711 km² Edit this on Wikidata
Uwch y môr 3,340 metr Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 37.599958°N 14.015378°E Edit this on Wikidata
IT-82 Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol Q28670947 Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaethol Sicilian Regional Assembly Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
President of Sicily Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Rosario Crocetta Edit this on Wikidata

Ynys yng nghanol y Môr Canoldir a rhanbarth o'r Eidal yw Sisili (hefyd Sisilia) (Sisilieg: Sicìlia; Eidaleg: Sicilia). Mae Culfor Messina yn gorwedd rhwng yr ynys a'r tir mawr. Ei harwynebedd tir, gan gynnwys y mân ynysoedd, yw 25,710 km² (9927 milltir²). Y brifddinas yw Palermo.

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Sisili yw'r ynys fwyaf yn y Môr Canoldir. Gyda'r ynysoedd llai oddi amgylch (Ynysoedd Égadi ac Ynysoedd Lipari yw'r ddau grŵp mwyaf) mae'n rhanbarth hunanlywodraethol yn yr Eidal. Mae'r ynys yn fynyddig iawn, gan godi i 1800m ym Mynydd Etna.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Hanes Sisili

Ymsefydlai'r Groegiaid ar yr ynys o'r 8fed ganrif CC ymlaen. Meddianwyd rhan o'r ynys gan y Carthaginiaid yn fuan ar ôl hynny a bu cryn ymrafael rhwng y ddwy blaid am rai canrifoedd. Fe'i meddianwyd gan y Rhufeiniaid yn ail hanner y drydedd ganrif CC ac erbyn 211 CC roedd yn dalaith Rufeinig.

Goresgynwyd yr ynys gan yr Arabiaid yn y 9g a datblygodd diwylliant hybrid unigryw ar yr ynys. Yn 1060 cyrhaeddodd y Normaniaid a meddianwyd yr ynys ganddynt yn eu tro. Yn 1266 coronwyd Siarl I, brenin Napoli a Sisili yn frenin Angevinaidd cyntaf Sisili. Cwnwerwyd yr ynys gan deyrnas Aragon yn 1284 yn sgîl Cyflafan y Gosber Sisiliaidd.

Creuwyd Teyrnas y Ddwy Sisili yn 1815 gan Ferdinand I o Awstria a Hwngari. Cipiodd Garibaldi yr ynys yn 1860 ac unwyd Sisili â gweddill yr Eidal. Am flynyddoedd bu hanes yr ynys yn ansefydlog a llawn tensiynau cymdeithasol oherwydd cyflwr economaidd y wlad, tlodi a grym y Maffia a cheidwadwyr eglwysig. Ymfudodd nifer fawr o Sisiliaid tlawd i'r Unol Daleithiau oherwydd hynny.

Taleithiau Sisili

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Erbyn heddiw mae economi yr ynys yn bur ffynnianus. Un o'r diwydiannau mwyaf yw twristiaeth.

Cysylltiad Allanol[golygu | golygu cod y dudalen]