Aderyn y To

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Aderyn y to)
Jump to navigation Jump to search
Aderyn y To
Ceiliogod
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Animalia
Ffylwm: Chordata
Dosbarth: Aves
Urdd: Passeriformes
Teulu: Passeridae
Genws: Passer
Rhywogaeth: P. domesticus
Enw deuenwol
Passer domesticus
(Linnaeus, 1758)

Mae Aderyn y To yn gyffredin yn Ewrop a rhan o Asia, ac mae hefyd wedi ei gyflwyno i lawer o wledydd a chyfandiroedd eraill, er enghraifft America ac Awstralia.

Yn aml iawn mae perthynas glos rhwng Aderyn y To ac anheddau dynol, ac mae'n medru bod yn brin lle mae'r boblogaeth ddynol yn denau. Yn ddiweddar tynnwyd sylw at y ffaith fod niferoedd yr aderyn yma wedi cwympo mewn rhai rhannau o Ewrop, yn enwedig yn nhrefi Lloegr, lle mae Aderyn y To bron wedi diflannu o Lundain. Yng Nghymru ar y llaw arall mae ei niferoedd wedi cynyddu yn y blynyddoedd diwethaf.

Iâr
Aderyn y to yng Nghymru.
Wyau'r Passer domesticus domesticus

Hanesyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Dywedir i'r nyth aderyn-to hwn fod o fewn ffram ffenestr (sash window) ers 1896 (y flwyddyn godwyd y tŷ) yn Llanfaglan. Preswylydd y tŷ Frank Jones dynnodd sylw rhaglen Galwad Cynnar (Radio Cymru) iddo.

Nyth aderyn y to wedi ei ddyddio o 1896, yn Llanfaglan, Caernarfon 2012

Cymerodd Kelvin Jones (swyddog Cymru y BTO) y nyth i’w dadansoddi gan arbenigwyr. Tybed pa weiriau oedd ar gael i adar-to yn 1896? Diolch i waith arloesol prifysgolion Cymru, mae DNA holl blanhigion Cymru bellach wedi ei gofnodi gan yr Ardd Genedlaethol, ac fe anfonwyd y nyth iddynt gan obeithio adnabod pob gwelltyn ynddo (mae Prosiect Llên Natur yn aros y canlyniadau o hyd).

Cyn anfon y nyth cafodd y ddau fotanegydd, Nigel Brown a Trefor Dines, gyfle i edrych yn fanwl ar y nyth. Mi oedd TD yn gobeithio buasai rhywfaint o gen neu ffwng wedi sychu arno ond ni fu. Cytunodd y ddau ar y rhestr yma:

Soft Brome Bromus hordeaceus, pawrwellt cyffredin, Crested Dog's tail rhonwellt y ci, Fescue (Red/sheep) peiswellt coch/peiswellt y defaid, Yorkshire fog maswellt penwyn a'r hen rhywogaeth rygwellt [rye].

Meddai TD, “fysai'r rhain yn rhan o hen borfeydd ac yn gyffredin iawn yn yr amser cafodd y nyth ei godi. Mae yna lawer o hadau yn waelod y box a sawl math o wreiddiau.[1]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Adroddiad Kelvin Jones, BTO Cymru