Sir Gaernarfon (etholaeth seneddol)

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Sir Gaernarfon
Etholaeth Sir
Creu: 1542
Diddymwyd: 1950
Math: Tŷ'r Cyffredin
Aelodau: Un

Roedd etholaeth Sir Gaernarfon yn ethol aelodau i senedd San Steffan o 1542 hyd 1950 pan ddiddymwyd yr etholaeth.

Hanes[golygu]

O dan y Deddfau Uno roedd gan bob Sir yng Nghymru (ac eithrio Sir Feirionnydd) yr hawl i ddanfon dau Aelod Seneddol i San Steffan, un ar gyfer y Sir ac un ar gyfer y Bwrdeistrefi. Roedd Sir Gaernarfon yn cynrychioli'r bobl a oedd yn byw y tu allan i fwrdeistrefi tref Caernarfon, Conwy, Cricieth, Nefyn a Phwllheli ac o 1832 Bangor.

Cyn diwygio'r etholfraint ym 1832 roedd etholaeth Sir Gaernarfon yn cael ei hystyried yn un "dan ddylanwad" teulu Paget Marcwysau Môn.

Er gwaethaf ambell i gamsyniad nid etholaeth Lloyd George oedd Sir Gaernarfon, yr oedd o'n aelod dros y Bwrdeistrefi

Ar gyfer etholiad 1885 holltwyd etholaeth Caernarfon yn ddau gan ffurfio etholaethau Gogledd Sir Gaernarfon a De Sir Gaernarfon ail grëwyd yr etholaeth sirol unigol ar gyfer etholiad 1918.

Dyma'r etholaeth i Blaid Cymru ei hymladd gyntaf erioed. Gwnaed hynny yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1929 yr ymgeisydd oedd Lewis Valentine, Llywydd Cyntaf y Blaid. Cafodd 609 o bleidleisiau sef 1.6% o gyfanswm o 38,043.

Aelodau Seneddol[golygu]

Diddymwyd y sedd ym 1885 a'i ail greu ym 1918

Canlyniadau Etholiadau ers Deddf Diwigio'r Senedd 1832[golygu]

Ffynhonnell: [1]

Etholiadau Diwrthwynebiad o'r 1830au i'r 1860au[golygu]

Etholwyd Thomas Assheton Smith (Ceidwadol) yn ddiwrthwynebiad yn etholiadau 1832 ac 1835.

Etholwyd John Ralph Ormsby-Gore (Ceidwadol) yn ddiwrthwynebiad ym 1837.

Etholwyd Edward George Douglas Pennant (Ceidwadol) yn ddiwrthwynebiad ym 1841, 1847, 1852, 1857, 1859 a 1865.

Dyrchafwyd Edward George Douglas Pennant i Dŷ'r Arglwyddi ar farwolaeth ei dad ym 1866 ac fe'i olynwyd fel AS gan ei fab George Sholto Douglas-Pennant yn ddiwrthwynebiad yn isetholiad 1866, collodd George Douglas-Pennant ei sedd i'r Rhyddfrydwr Love Jones Parry mewn etholiad cystadleuol ym 1868.


Etholiad cyffredinol 1868: Etholaeth Sir Gaernarfon

Nifer y pleidleiswyr 4,852

Plaid Ymgeisydd Pleidleisiau % ±%
Rhyddfrydol Love Jones Parry 1,968 52.0
Ceidwadwyr George Sholto Douglas-Pennant 1,815 48.0
Mwyafrif 153
Y nifer a bleidleisiodd 4,357 77.9
Rhyddfrydol yn disodli Ceidwadwyr Gogwydd

Etholiadau yn y 1870au[golygu]

Etholiad cyffredinol 1874: Etholaeth Sir Gaernarfon

Nifer y pleidleiswyr 6,286

Plaid Ymgeisydd Pleidleisiau % ±%
Ceidwadwyr George Sholto Douglas-Pennant 2,750 54.3
Rhyddfrydol Love Jones Parry 1,607 48.4
Mwyafrif 103
Y nifer a bleidleisiodd 3,317 80.6
Ceidwadwyr yn disodli Rhyddfrydol Gogwydd

Etholiadau yn y 1880au[golygu]

Etholiad cyffredinol 1880: Etholaeth Sir Gaernarfon

Nifer y pleidleiswyr 6,652

Plaid Ymgeisydd Pleidleisiau % ±%
Rhyddfrydol Charles James Watkin Williams 3,303 59.9
Ceidwadwyr George Sholto Douglas-Pennant 2,206 40.1
Mwyafrif 1,097
Y nifer a bleidleisiodd 5,509 82.8
Rhyddfrydol yn disodli Ceidwadwyr Gogwydd

Ym Mis Tachwedd 1880 cafodd Watkin Williams ei ddyrchafu'n farnwr llys a bu'n rhaid iddo ymddiswyddo o'r Senedd. Cynhaliwyd isetholiad ar 2 Rhagfyr 1880:

IsetholiadSir Gaernarfon 1880

Nifer y pleidleiswyr 6,652

Plaid Ymgeisydd Pleidleisiau % ±%
Rhyddfrydol William Rathbone 3,180 59.7
Ceidwadwyr H J Ellis Nanney 2,151 40.3
Mwyafrif 1,029
Y nifer a bleidleisiodd 5,509 80.1 5,33i
Rhyddfrydol yn cadw Gogwydd

1885 - 1918[golygu]

Ar gyfer etholiad 1885 holltwyd etholaeth Caernarfon yn ddau gan ffurfio etholaethau Gogledd Sir Gaernarfon a De Sir Gaernarfon ail grëwyd yr etholaeth sirol unigol ar gyfer etholiad 1918

Etholiadau yn y 1910au[golygu]

Etholiad cyffredinol 1918

Nifer yr etholwyr 36,460

Plaid Ymgeisydd Pleidleisiau % ±%
Rhyddfrydol Charles Edward Breese 10,488
Llafur Annibynol Robert Thomas Jones 8,145
Rhyddfrydwr Annibynol Ellis William Davies 4,937
Mwyafrif
Y nifer a bleidleisiodd
Rhyddfrydol yn cadw Gogwydd

Etholiadau yn y 1920au[golygu]

Etholiad cyffredinol 1922

Nifer yr etholwyr 37,450

Plaid Ymgeisydd Pleidleisiau % ±%
Llafur Robert Thomas Jones 14,016
Rhyddfrydwr Cenedlaethol Charles Edward Breese 12,407
Mwyafrif
Y nifer a bleidleisiodd
Llafur yn disodli Rhyddfrydol Gogwydd
Etholiad cyffredinol 1923

Nifer yr etholwyr 38,136

Plaid Ymgeisydd Pleidleisiau % ±%
Rhyddfrydol Goronwy Owen 15,043
Llafur Robert Thomas Jones 13,521
Mwyafrif 1,522
Y nifer a bleidleisiodd
Rhyddfrydol yn disodli Llafur Gogwydd
Etholiad cyffredinol 1924:

Nifer yr etholwyr 38,647

Plaid Ymgeisydd Pleidleisiau % ±%
Rhyddfrydol Goronwy Owen 15,033
Llafur Robert Thomas Jones 14,564
Mwyafrif 469
Y nifer a bleidleisiodd
Rhyddfrydol yn cadw Gogwydd
Etholiad cyffredinol 1929

Nifer yr etholwyr 47,481

Plaid Ymgeisydd Pleidleisiau % ±%
Rhyddfrydol Goronwy Owen 18,507
Llafur Robert Thomas Jones 14,867
Unoliaethwr D. Fowden Jones 4,669
Plaid Cymru Parch Lewis Valentine 609
Mwyafrif 3,640
Y nifer a bleidleisiodd
Rhyddfrydol yn cadw Gogwydd

Etholiadau yn y 1930au[golygu]

Etholiad cyffredinol 1931

Nifer yr etholwyr 48,003

Plaid Ymgeisydd Pleidleisiau % ±%
Rhyddfrydol Goronwy Owen 14,993 39.0
Llafur William Elwyn Edwards Jones 14,299 37.2
Y Llywodraeth Genedlaethol W P O Evans 7,990 20.8
Plaid Cymru John Edward Daniel 1,136 3.0
Mwyafrif 694 1.8
Y nifer a bleidleisiodd 38,418 80.0
Rhyddfrydol yn cadw Gogwydd
Etholiad cyffredinol 1935

Nifer yr etholwyr 49,284

Plaid Ymgeisydd Pleidleisiau % ±%
Rhyddfrydol Goronwy Owen 17,947 48.6
Llafur William Elwyn Edwards Jones 16,450 44.5
Plaid Cymru John Edward Daniel 2,534 6.9
Mwyafrif 1,497 4.1
Y nifer a bleidleisiodd 36,931 74.9
Rhyddfrydol yn cadw Gogwydd

Etholiadau yn y 1940au[golygu]

Etholiad cyffredinol 1945

Nifer yr etholwyr 51,249

Plaid Ymgeisydd Pleidleisiau % ±%
Llafur Goronwy Owen Roberts 22,043 55.3
Rhyddfrydol Goronwy Owen 15,637 39.3
Plaid Cymru William Ambrose Bebb 2,152 5.4
Mwyafrif 6,406 16.1
Y nifer a bleidleisiodd 77.7
Llafur yn disodli Rhyddfrydol Gogwydd

Cyfeiriadau[golygu]

  1. James, Arnold J a Thomas, John E. Wales at Westminster - A History of the Parliamentry Representation of Wales 1800-1979 Gwasg Gomer 1981 ISBN 0 85088 684 8

Gweler hefyd[golygu]