David Lloyd George

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
David Lloyd George
David Lloyd George

Cyfnod yn y swydd
7 Rhagfyr 1916 – 22 Hydref 1922
Rhagflaenydd Herbert Asquith
Olynydd Andrew Bonar Law

Canghellor y Trysorlys
Cyfnod yn y swydd
12 Ebrill 1908 – 25 Mai 1915
Rhagflaenydd Herbert Asquith
Olynydd Herbert Asquith

Geni 17 Ionawr 1863
Manceinion, Lloegr
Marw 26 Mawrth 1945
Llanystumdwy, Cymru
Etholaeth Bwrdeistrefi Caernarfon
Plaid wleidyddol Rhyddfrydol

Roedd David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd George o Ddwyfor (17 Ionawr 186326 Mawrth 1945), a adnabyddid fel "y Dewin Cymreig", yn wleidydd Cymreig ac yn Brif Weinidog ar y Deyrnas Unedig rhwng Rhagfyr 1916 a Hydref 1922. Hyd yma, ef yw'r unig Gymro i ddal y swydd; y Gymraeg oedd ei famiaith.[1] Caiff ei gydnabod fel pensaer y wladwriaeth les[2]. Fe oedd prif weinidog Rhyddfrydol olaf y DU. Ym mlwyddyn olaf ei oes cafodd ei ddyrchafu i fod yn iarll gan y brenin Siôr VI.

Ym Manceinion, Lloegr, y cafodd ei eni. Treuliodd ei blentyndod ym mhentref Llanystumdwy, Eifionydd, o 1864 hyd 1880, lle cafodd ei fagu ar aelwyd Gymraeg gan ei fam weddw ac ewythr. Daeth yn gyfreithiwr gyda phractis yn Nghricieth erbyn 1885.

Cafodd ei ethol i gynrychioli Caernarfon yn is-etholaeth 1890. Roedd eisoes yn adnabyddus am iddo leisio achosion radicalaidd mor huodl. Yn yr 1890au, gyda mudiad gwladgarol Cymru Fydd ar ei anterth, defnyddiodd ei safle fel AS i ddadlau'n frwd yn Senedd San Steffan dros achosion fel Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru a hunanlywodraeth ("Home Rule" neu "Ymraeolaeth") i Gymru, yr Alban ac Iwerddon. Ond daeth trai ar ffawd Cymru Fydd a throes Lloyd George fwyfwy at wleidyddiaeth Brydeinig gan godi yn rhengoedd y Blaid Ryddfrydol. Gwrthwynebodd y rhyfel gwladychol yn Ne Affrica a adnabyddir fel Rhyfel y Boer ac am gyfnod bu'n amhoblogaidd yn Lloegr ond ni chollodd ei gefnogaeth frwd yng Nghymru, yn enwedig am iddo aros yn gefnogol i Ddatgysylltu'r Eglwys.

Ym 1905 cafodd ei benodi yn Llywydd y Bwrdd Masnach a daeth yn Ganghellor y Trysorlys yn 1908. Cyflwynodd bensiwn i'r henoed ac yswiriant iechyd cenedlaethol.[3]

Y Rhyfel Mawr[golygu]

Pan gyhoeddwyd y Rhyfel Byd Cyntaf yn 1914 petrusodd Lloyd George cyn ei gefnogi, ond unwaith iddo bendrfynu ei fod yn rhyfel angenrheidiol bu'n gefnogwr brwd: mae rhai haneswyr yn gweld hyn fel y cyfnod y bradychodd Lloyd George ei egwyddorion trwy gefnogi rhyfel imperialaidd a rhoi pellter mawr rhyngddo a'r syniad o gael hunanlywodraeth i Gymru. Bu'n Weinidog dros Arfau o 1915 hyd 1916 ac yn Rhagfyr 1916 daeth yn Brif Weinidog gyda phwerau eang iawn am ei fod yn adeg rhyfel.

Wedi'r Rhyfel[golygu]

Ar ôl y rhyfel bu gan Lloyd George ran fawr yn y Trafodaethau Heddwch 1919 (gweler Cytundeb Versailles). Roedd ei blaid wedi curo'r Ceidwadwyr yn etholiad cyffredinol 1918 ac roedd yn cael ei glodfori fel "Y Dewin Cymreig" a'r "Dyn a enillodd y Rhyfel Mawr". Yn y 1920au bu ei bolisïau yn achos pryder i'w gefnogwyr traddodiadol; cofir hyd heddiw am ei ddefnydd o'r "Black and Tans" yn Iwerddon ac yn y Dwyrain Canol mae llawer yn ei feio am sefyllfa'r Palesteiniaid heddiw. [angen ffynhonnell]

Y cyfnod diweddar[golygu]

Yng ngwanwyn 2013 cyhoeddodd y Swyddfa Bost stamp gyda llun ohono i ddathlu ei ben-blwydd 150 o flynyddoedd yn ôl.[4]

Ffilm a llyfrau[golygu]

Cyfeiriadau[golygu]

  1. Harnden, Toby (2011). "Dead Men Risen: The Welsh Guards and the Real Story of Britain's War in Afghanistan". p. 11. Quercus, 2011
  2. Gwefan Saesneg y BBC; adalwyd 15 Ebrill 2013
  3. Martin Pugh, "Lloyd George," in John Cannon, ed. The Oxford Companion to British History, (2002) 583–5
  4. Gwefan ITV; adalwyd 15 Ebrill 2013.

Dolenni allanol[golygu]

Amgueddfeydd[golygu]

Senedd y Deyrnas Unedig
Rhagflaenydd:
Edmund Swetenham
Aelod Seneddol dros Fwrdeistrefi Caernarfon
18901945
Olynydd:
Seaborne Davies
Rhagflaenydd:
T. P. O'Connor
Tad y Tŷ
19291945
Olynydd:
Edward Turnour
Swyddi gwleidyddol
Rhagflaenydd:
Herbert Asquith
Canghellor y Trysorlys
12 Ebrill 190825 Mai 1915
Olynydd:
Herbert Asquith
Rhagflaenydd:
Herbert Kitchener
Ysgrifennydd Gwladol Rhyfel
6 Mehefin 19165 Rhagfyr 1916
Olynydd:
Edward Stanley
Rhagflaenydd:
Herbert Asquith
Prif Weinidog y Deyrnas Unedig
7 Rhagfyr 191622 Hydref 1922
Olynydd:
Andrew Bonar Law
Swyddi gwleidyddol pleidol
Rhagflaenydd:
Herbert Asquith
Arweinwr y Blaid Rhyddfrydol
19261931
Olynydd:
Herbert Samuel