System o nodiant seinegol yw'r Wyddor Seinegol Ryngwladol (Saesneg: International Phonetic Alphabet, IPA). Mae'n seiliedig ar yr wyddor Ladin, a dyfeisiwyd gan y Gymdeithas Seinegol Ryngwladol (Saesneg: International Phonetic Association) fel cynrychiolaeth safonol o seiniau iaith lafar. Defnyddir yr IPA gan ieithyddion, patholegwyr a therapyddion lleferydd, athrawon ieithoedd tramor, cantorion, geiriadurwyr a chyfieithwyr.
Mae'r IPA wedi ei chynllunio i gynrychioli priodoleddau lleferydd sydd yn wahanredol yn yr iaith lafar yn unig, sef ffonemau, tonyddiaeth a gwahaniad geiriau a sillafau. Er mwyn cynrychioli priodoleddau lleferydd ychwanegol megis rhincian dannedd, siarad yn floesg, a seiniau wedi'u gwneud â thaflod hollt, defnyddir set estynedig o symbolau a elwir yn IPA Estynedig.
Ar hyn o bryd (2007), mae gan yr IPA 107 o lythrennau gwahanol a 56 o nodau acen a nodweddion mydryddol. Yn achlysurol, ychwanegir, gwaredir neu addasir symbolau gan y Gymdeithas Seinegol Ryngwladol.
Cytseiniaid (ysgyfeiniol) [golygu]
- Lle y ceir pâr o symbolau, cynrychiola'r un ar y chwith gytsain ddi-lais, ac ar y dde gytsain leisiol. Golyga'r sgwarau tywyll ynganiadau yr ystyrir eu bod yn amhosibl.
- Mae'r seren (*) yn dilyn symbol sydd newydd ei hychwanegu at Unicode. Dylech weld v â bachyn ar y dde
os oes fersiwn diweddar y ffontiau Charis SIL, Doulos SIL neu DejaVu Sans wedi'u gosod ar eich cyfrifiadur.
Cytseiniaid (anysgyfeiniol) [golygu]
|
Cleciau |
|
Mewngyrcholion lleisiol |
|
Alldafliadolion |
| ʘ |
Dwywefusol |
ɓ |
Dwywefusol |
ʼ |
enghreifftiau: |
| ǀ |
Deintiol |
ɗ |
Deintiol/gorfannol |
pʼ |
Dwywefusol |
| ǃ |
Gorfannol/ôl-orfannol |
ʄ |
Taflodol |
tʼ |
Deintiol/gorfannol |
| ǂ |
Taflod-orfannol |
ɠ |
Felar |
kʼ |
Felar |
| ǁ |
Ochrol gorfannol |
ʛ |
Taflodigol |
sʼ |
Ffrithiol gorfannol |
Llafariaid [golygu]
|
Blaen |
|
Canol |
|
Ôl |
| Caeedig |
i |
y |
|
ɨ |
ʉ |
|
ɯ |
u |
|
ɪ |
ʏ |
|
ʊ |
|
| Hanner caeedig |
e |
ø |
|
ɘ |
ɵ |
|
ɤ |
o |
|
ə |
|
| Hanner agored |
ɛ |
œ |
|
ɜ |
ɞ |
|
ʌ |
ɔ |
|
æ |
|
ɐ |
|
| Agored |
a |
ɶ |
|
|
|
ɑ |
ɒ |
- Lle y ceir pâr o symbolau, cynrychiola'r un ar y dde lafariad gron.
Symbolau eraill [golygu]
| ʍ |
Ffrithiolen wefus-felar ddilais |
| w |
Cytsain amcanedig wefus-felar leisiol |
| ɥ |
Cytsain amcanedig wefus-daflodol leisiol |
| ʜ |
Ffrithiolen ardafodol ddi-lais |
| ʢ |
Ffrithiolen ardafodol leisiol |
| ʡ |
Ffwydrolyn ardafodol |
| ɕ ʑ |
Ffrithiolion gorfan-daflodol (di-lais/lleisiol) |
| ɺ |
Cytsain ochr-drawol orfannol leisiol |
| ɧ |
Yngenir ʃ a x ar yr un pryd |
Uwchsegmentolion [golygu]
| ˈ |
Prif acen |
| ˌ |
Acen eilaidd |
| ː |
Hir |
| ˑ |
Lled-hir |
| ˘ |
Byr iawn |
| . |
Toriad sillaf |
|
Grŵp acennau bach |
| ‖ |
Grŵp acennau mawr |
| ‿ |
Clymu (diffyg toriad) |
Tonau ac acenion geiriau [golygu]
| e̋ neu ˥ |
Tôn uchel iawn |
| é neu ˦ |
Tôn uchel |
| ē neu ˧ |
Tôn ganol |
| è neu ˨ |
Tôn isel |
| ȅ neu ˩ |
Tôn isel iawn |
| ě |
Tôn esgynnol |
| ê |
Tôn ddisgynnol |
| ↓ |
Disgyniad tonyddol |
| ↑ |
Esgyniad tonyddol |
| ↗ |
Esgyniad tonyddol brawddegol |
| ↘ |
Disgyniad tonyddol brawddegol |
| n̥ d̥ |
Di-lais |
b̤ a̤ |
Llais anadlog |
t̪ d̪ |
Deintiol |
| s̬ t̬ |
Lleisiol |
b̰ a̰ |
Llais creclyd |
t̺ d̺ |
Pigynnol |
| tʰ dʰ |
Anadlog |
t̼ d̼ |
Tafod-wefusol |
t̻ d̻ |
Lafinol |
| ɔ̹ |
Mwy crwn |
tʷ dʷ |
Gwefusoledig |
ẽ |
Trwynoledig |
| ɔ̜ |
Llai crwn |
tʲ dʲ |
Taflodedig |
dⁿ |
Gollyngiad trwynol |
| u̟ |
Ymlaen |
tˠ dˠ |
Felaredig |
dˡ |
Gollyngiad ochrol |
| i̠ |
Yn ôl |
tˁ dˁ |
Sefnigoledig |
d̚ |
Gollyngiad anhyglyw |
| ë |
Canoledig |
l̴ |
Felaredig neu sefnigoledig |
| e̽ |
Canoledig a chanol-ganoledig |
e̝ |
Uwch |
| ɹ̩ |
Sillafog |
e̞ |
Is |
| e̯ |
Ansillafog |
e̘ |
Bôn y tafod ymlaen |
| ə˞ |
Rhotig |
e̙ |
Bôn y tafod yn ôl |
- Lle y ceir pâr o symbolau, cynrychiola'r un ar y dde lafariad gron.
Ffynonellau [golygu]
- Emrys Evans. Termau Ieithyddiaeth. Aberystwyth. Coleg Prifysgol Cymru. 1987.
- Bruce Griffiths a Dafydd Glyn Jones. The Welsh Academy English-Welsh Dictionary. Caerdydd. Gwasg Prifysgol Cymru. 1995.
- Peter Wynn Thomas. Gramadeg y Gymraeg. Caerdydd. Coleg Prifysgol Cymru. 1996.
Cysylltiadau allanol [golygu]
.svg){kind=small}
