Gwyddeleg

Gwyddeleg
Gaeilge
Siaredir yn	Gweriniaeth Iwerddon (1.66 miliwn) Y Deyrnas Unedig (95,000) America (18,000) Yr Undeb Ewropeaidd (iaith swyddogol yr Undeb Ewropeaidd)
Rhanbarth	Gaeltachtaí, ond siaredir ar draws Iwerddon gyfan
Cyfanswm siaradwyr	391,470 rhugl neu siaradwyr brodorol (1983) Mae ychydig o ddealltwriaeth gan ryw 1.66 miliwn (2006 yr Weriniaeth yn unig)
Teulu ieithyddol	Indo-Ewropeaidd Celteg Celteg Ynysig Goidelic Gwyddeleg
System ysgrifennu	Lladin (Amrywiad ar yr Wyddeleg)
Statws swyddogol
Iaith swyddogol yn	Gweriniaeth Iwerddon Yr Undeb Ewropeaidd
Iaith leiafrifol gydnabyddedig yn	Y Deyrnas Unedig-Gogledd Iwerddon
Rheolir gan	Foras na Gaeilge
Codau ieithoedd
ISO 639-1	ga
ISO 639-2	gle
ISO 639-3	gle
Wylfa Ieithoedd	–

Mae Gwyddeleg (Gwyddeleg: Gaeilge) yn iaith Geltaidd. Mae tua 1,800,000 o bobl yn Iwerddon yn siarad Gwyddeleg i raddau: 1,656,790 yng Ngweriniaeth Iwerddon (cyfrifiad 2006) a 167,487 yng Ngogledd Iwerddon (cyfrifiad 2001).

Hanes

Datblygodd yr iaith Wyddeleg allan o iaith Geltaidd hynafol a elwir Goideleg (arferir yr enw 'Celteg Q' yn ogystal; rhan o 'Gelteg P' oedd Brythoneg, rhagflaenydd y Gymraeg). Gaeleg a Manaweg ydyw'r ieithoedd Goideleg eraill. Maent yn fwy tebyg i'w gilydd nag ydyw'r Gymraeg i'r Gernyweg a'r Llydaweg. Bu ymfudo rhwng Iwerddon a gorllewin yr Alban am ganrifoedd, ac mae traddodiad llenyddol y Wyddeleg a'r Aeleg yn tarddu o'r traddodiad Hen Wyddeleg ac orgraff y ddwy iaith yn rhannu nodweddion cyffredin. Fel yn achos y Gymraeg mae'n arfer rhannu hanes yr iaith yn dri chyfnod, sef Gwyddeleg Diweddar, Gwyddeleg Canol a Hen Wyddeleg.

Sefyllfa heddiw

Mae'r Wyddeleg wedi cilio fel iaith gymunedol naturiol llawer mwy na'r Gymraeg, ond mae gan yr ardaloedd lle mae Gwyddeleg yn dal yn iaith lafar gymunedol gydnabyddiaeth swyddogol. Nifer o ardaloedd bach gwledig ydynt, wedi'u gwasgaru ar draws saith sir, a elwir gyda'i gilydd yn ardaloedd y Gaeltacht.

Rhai geiriau Gwyddeleg

• Bó - buwch
• Fear / Duine - gŵr / dyn
• Gealach - lleuad (lloer)
• Grian - haul
• Sliabh - mynydd
• Trá - traeth
• Maith - da
• Glan - glân
• Beag - bach
• Mór - mawr
• Leabhar - llyfr
• Gorm - glas
• Glas - gwyrdd
• Dubh - du
• Tine - tân
• Am - amser
• Aimsir - tywydd

Rhai Ymadroddion

• Dia Dhuit - sut mae?
• Conas atá tú? - sut wyt ti? /sut dych chi?
• An-mhaith - da iawn
• Go raibh maith agat - diolch
• Mise freisin - finnau hefyd
• B'fhéidir - efallai
• Níl a fhios agam - Dw i ddim yn gwybod / Wn i ddim
• Ba mhaith liom... - Hoffwn i...
• Cad is ainm duit? - Beth yw'ch enw chi?
• Seán is ainm dom - Fy enw i yw Seán
• Is mise Seán - Seán dw i
• Le do thoil - os gwelwch yn dda
• Ní thuigim - Dw i ddim yn deall
• Nílim cinnte - Dw i ddim yn siŵr
• Cá bhfuil an t-ostán? - Ble mae'r gwesty?
• An dtuigeann tú Gaeilge?" - Ti'n deall Gwyddeleg?
• Tuigim beagán Gaeilge." - Dw i'n deall tipyn bach o Wyddeleg
• Is breá liom.. - Dw i'n hoffi...
• Tá sé fuar inniú - Mae hi'n oer heddiw.
• Tá brón orm - Mae'n ddrwg gen i
• Slán - Hwyl

Cymariaethau â Chymraeg

Y Rhifau

Cymraeg	un	dau	tri	pedwar	pump	chwech	saith	wyth	naw	deg
Gwyddeleg	aon	dó	trí	ceathair	cúig	sé	seacht	ocht	naoi	deich

Rhagenwau

Cymraeg	fi/i	ti	fo/o	hi	ni	chi	nhw
Gwyddeleg	mé	tú	sé / é	sí / í	sinn	sibh	iad

Meddiant

Cymraeg	fy nhŷ	dy dŷ	ei dŷ	ei thŷ	ein tŷ	eich tŷ	eu tŷ
Gwyddeleg	mo theach	do theach	a theach	a teach	ár dteach	bhur dteach	a dteach

"Gw" - "F"/"B"

Cymraeg	dyn (gŵr)	gwyn	gweld	gwell	gwin	gwlyb	gwir	gwan	gwyddbwyll	gwylan
Gwyddeleg	fear	bán	feiceáil	fearr	fíon	fliuch	fíor	fann	ficheall	faoileán

"P"/"B" - "C"

Cymraeg	beth	pwy	pen	pedwar	pump	plant	mab	Pasg	pawb	coeden ("pren")
Gwyddeleg	cad	cé	ceann	ceathair	cúig	clann	mac	an Cháisc	cách	crann

Geiriau Eraill

Cymraeg	llachar	golau	haul	halan	haf	hen	hynny	hi	chi	heddiw
Gwyddeleg	geal	solas	grian	salann	samhradh	sean	sin	sí	sibh	inniú

Gweler hefyd

Argraffiad Gwyddeleg Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd

• Gaeltacht
• Llenyddiaeth Wyddeleg

Cysylltiadau allanol

• Lexicelt: geiriadur ar-lein Cymraeg-Gwyddeleg
• Gwefan swyddogol Foras na Gaeilge (Bwrdd yr Iaith Wyddeleg)
• Cymdeithas Cyfieithwyr Gwyddeleg (Cumann Aistritheoirí agus Teangairí na hÉireann)
• Wicitestun Gwyddeleg
• Gwyddeleg ar y rhyngwyd (Gaeilge ar an ghréasán)
• Geiriadur termau Gwyddeleg (Focal.ie)
• Papur newydd wythnosol (Foinse )
• Myfyrwyr Gwyddeleg (Daltaí na Gaeilge)
• Gaelscoileanna - addysg drwy gyfrwng yr Wyddeleg

Eginyn erthygl sydd uchod am Iwerddon. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato