Ffiseg

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Ffiseg
Crystal Clear app katomic.png
Dewislen Ffiseg
Hanes Ffiseg
Y blwch hwn: gweld  sgwrs  golygu

Mae ffiseg (o'r Groeg "φυσικός", naturiol, a "φύσις", natur) neu anianeg (term hynafol) yn gainc o'r astudiaeth wyddonol o fyd natur. Amcan ffiseg yw canfod y deddfau sylfaenol sy'n llywodraethu mater, ynni, gofod ac amser. Mae anianeg yn:

  • disgrifio cyfansoddiad elfennol y bydysawd
  • disgrifio'r rhyngweithiadau rhwng elfennau'r bydysawd
  • dadansoddi systemau drwy ddefnyddio egwyddorion sylfaenol.

Gwneir defnydd helaeth o gydberthnasau mathemategol i ddisgrifio deddfau ffiseg.

Mae ffisegwyr yn cymryd yn ganiataol bodolaeth mas, hyd, amser, cerrynt trydanol a thymheredd ac oddi wrth y rhain yn gallu diffinio pob maint ffiseg arall.

Hanes Ffiseg[golygu]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Hanes ffiseg

Ffiseg yw'r wyddoniaeth o mater, ymddygiad y mater a mudiant. Dyma un o ddisgyblaethau gwyddonol hynaf. Enw'r gwaith ysgrifenedig cyntaf am ffiseg yw Aristotle's Physics.

Yng Nghymru, sefydlwyd cadair ffiseg ymMhrifysgol Aberystwyth yn 1877, Caerdydd yn 1883 a Bangor yn 1884.

Nod a chwmpas[golygu]

Mae ffiseg yn cwmpasu ffenomenau eang, o'r gronynnau is atomig bychan, i'r galaethau anferthol. Mae'r gwrthrychau mwyaf syml yn cael eu cynnwys mewn ffiseg ac felly dywedir fod Ffiseg yn "wyddoniaeth sylfaenol". Mae ffiseg yn ceisio disgrifio ffenomena amrywiol sy'n digwydd mewn natur mewn termau syml. Felly, mae ffiseg yn bwriadu cysylltu'r pethau pob dydd yr ydym yn eu gweld o’n cwmpas i darddiad yr achos yn y gobaith o ffeindio'r rheswm eithafol ar gyfer ein bodolaeth. Er enghraifft, roedd y Tsieineaidd hynafol wedi arsylwi bod yna rymoedd anweledig rhwng mathau gwahanol o greigiau. Adnabyddir yr effaith yma erbyn hyn fel magneteg neu magnetedd. Yn gynharach darganfu'r Groegwyr hynafol drydan wrth rwbio gwefr efo ffwr. Roedd datblygiadau technoleg yn yr 19eg ganrif wedi dangos cysylltiad rhwng y ddwy theori. Gelwir hyn yn electromagnetedd.

Canghennau Ffiseg[golygu]

Yn aml, cai meysydd eu trefnu fel a ganlyn.

  • atomau, niwclysau a mater
  • deinameg a pherthnasedd
  • dirgryniadau a thonnau
  • meysydd electrig a magneteg
Prif meysydd ffiseg

Mae gan ffiseg berthynas agos â'r gwyddorau naturiol eraill, yn enwedig cemeg. Gelwir cemeg ar sawl maes yn ffiseg, yn enwedig mecaneg cwantwm, thermodynameg ac electromagnetedd. Er hynny, mae ffenomenau cemeg yn ddigon amrywiol a chymhleth i drin cemeg fel disgyblaeth ar wahân. Sut bynnag, derbyniwyd yn gyffredinol gan gemegwyr a ffisegwyr taw deddfau ffiseg sy'n disgrifio camau sylfaenol pob rhyngweithiad cemegol.

Gwyddonwyr Ffiseg o Gymru[golygu]



Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am ffiseg
yn Wiciadur.