Yr Eifl
_Clynnog_Fawr,_Gwynedd,_Cymru_(Wales)_02_(cropped).jpg) | |
| Math | copa, bryn  |
|---|---|
| Daearyddiaeth | |
| Sir | Gwynedd |
| Gwlad |  Cymru |
| Uwch y môr | 561 metr |
| Cyfesurynnau | 52.9746°N 4.4379°W |
| Cod OS | SH3649544747 |
| Manylion | |
| Amlygrwydd | 429 metr |
| Rhiant gopa | Moel Hebog |
 | |
| Statws treftadaeth | Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig |
| Manylion | |
Mynyddoedd ar arfordir gogleddol Llŷn, uwchben pentrefi Llanaelhaearn a Threfor, yw Yr Eifl, ffurf lluosog o'r gair “gafl”, sy'n golygu “pîg” neu “fforch”.[1] Llygriad o'r enw Cymraeg gwreiddiol yw'r enw Saesneg arno, The Rivals.[1] Mae'r olygfa o ben yr Eifl yn fendigedig gan fod y mynydd yn uwch nag unman arall yn Llŷn. Mae'n sefyll allan o bell hefyd ac yn arbennig o drawiadol o lannau de-orllewinol Ynys Môn, er enghraifft o Ynys Llanddwyn; cyfeiriad grid SH364447. Uchder cymharol, neu “amlygrwydd” y copa, ydy 131 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.
Disgrifiad
[golygu | golygu cod]Mae gan y mynydd dri chopa. Mae'r uchaf, Garn Ganol yn y canol (564m) â hen garnedd arno. Mae'r lleiaf, Garn Fôr neu Mynydd Gwaith i'r gogledd (444m), yntau gyda charnedd arno, dros Fwlch yr Eifl ac uwchben y môr. Mae'r trydydd, Tre'r Ceiri (485m) i'r de-ddwyrain uwchben pentref hanesyddol Llanaelhaearn, ac fe'i coronir â bryngaer hynafol nodedig iawn a elwir yn Dre'r Ceiri, sydd un o'r bryngaerau cynhanesyddol gorau yn Ewrop.
Dan gysgod Graig Ddu ar ei lethrau gorllewinol mae hen bentref chwarelyddol Porth y Nant neu Nant Gwrtheyrn, sydd ers blynyddoedd bellach yn ganolfan iaith genedlaethol. Ceir chwarel arall ar lethrau gogleddol y copa isaf, sef Chwarel Trefor. Gwenithfaen yw'r garreg.
O gwmpas y mynydd, o'r gogledd i'r gorllewin, ceir pentrefi Trefor, Llanaelhaearn a Llithfaen.
Y copa
[golygu | golygu cod]Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd) a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan “Database of British and Irish hills”.[2] Uchder y copa o lefel y môr ydy 564m (1850tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.
Llyfryddiaeth
[golygu | golygu cod]- Ioan Mai Evans, Gwlad Llŷn (Llandybïe, 1968)
Gweler hefyd
[golygu | golygu cod]- Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
- Rhestr o Gopaon Cymru
- Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ 1.0 1.1 gafl. Geiriadur Prifysgol Cymru. Adalwyd ar 21 Ionawr 2026.
- ↑ “Database of British and Irish hills”
Dolenni allanol
[golygu | golygu cod]- Clwb Mynydda Cymru
- Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback
- Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback