Turku

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Turku
Turku postcard 2009.jpg
Turku.vaakuna.svg
Math dinas fawr, municipality of Finland Edit this on Wikidata
Fi-Turku.ogg, Sv-Åbo.ogg Edit this on Wikidata
Poblogaeth 187,604 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1229 Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Minna Arve, Aleksi Randell Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+2, UTC+03:00 Edit this on Wikidata
Gefeilldref/i
Fflorens, Varna, Cwlen, St Petersburg, Bratislava, Gdańsk, Rostock, Bwrdeistref Göteborg, Aarhus, Constanța, Elbasan, Subotica, Kaliningrad, Göteborg Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Ffinneg, Swedeg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol Finland Proper (electoral district) Edit this on Wikidata
Sir Finland Proper Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Y Ffindir Y Ffindir
Arwynebedd 306.36 km² Edit this on Wikidata
Uwch y môr 0 metr Edit this on Wikidata
Gerllaw Afon Aura Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Pargas, Aura, Pöytyä, Mynämäki, Nousiainen, Rusko, Kaarina, Lieto, Raisio, Naantali Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 60.4517°N 22.27°E Edit this on Wikidata
Cod post 20000–20960 Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff deddfwriaethol Cyngor Dinas Turku Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Minna Arve, Aleksi Randell Edit this on Wikidata
Turku yn yr hydref

Dinas ar arfordir de-orllewin y Ffindir ar aber Afon Aura yw Turku (Ffinneg: [ˈturku], Swedeg: Åbo [ˈoːbu]). Gwladychwyd y dref yn ystod y 13fed ganrif a sefydlwyd hi ar ddiwedd y ganrif honno, sy'n golygu mai dinas hynaf y Ffindir yw hi. Daeth yn ddinas bwysicaf y wlad, a bu felly am ganrifoedd. Ar ôl i'r Ffindir ddod yn rhan o Ymedrodraeth Rwsia ym 1809, symudwyd prifddinas Archddugiaeth y Ffindir i Helsinki ym 1812, ond Turku oedd y ddinas fwyaf poblog yn y Ffindir tan ddiwedd y 1840au. Mae'n dal yn brifddinas ranbarthol ac yn ganolbwynt busnes a diwylliant.

Enw[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r enw Ffinneg Turku yn deillio o air Hen Slafeg Dwyreiniol tǔrgǔ, sy'n golygu "marchnad".[1] Mae'r gair turku yn dal i olygu "marchnad" mewn rhai idiomau yn y Ffinneg. Torg yw'r gair Swedeg am farchnad ac mae'n debyg iddo gael ei fenthyg o Hen Slafeg Dwyreiniol, ond roedd eisoes yn cael ei ddefnyddio yn Hen Swedeg.[2]

Mae'r enw Swedeg Åbo i'w weld yn hawdd ei esbonio, oherwydd iddo gynnwys y geiriau å ("afon") a bo ("nyth, annedd") a allai olygu rhyweth tebyg i "dŷ'r afon". Er hynny, mae geirdarddwyr yn credu bod yr esboniad hwn yn anghywir gan mai hen enw yw ef ac nad oes dim enwau tebyg eraill.[3] Ceir hen derm cyfreithiol o'r enw åborätt (sy'n golygu "hawl i fyw yn"), a oedd yn rhoi'r hawl etifeddadwy i ddinasyddion ("åbo") i fyw ar dir a oedd yn perthyn i'r goron.[4]

Awgrymwyd hefyd fod yr enw Ffinneg Turku yn cyfeirio at y farchnad yn wreiddiol ond bod yr enw Swedeg Åbo yn cyfeirio at y castell.

Yn Ffinneg, Turun yw cyflwr genidol Turku, felly mae llawer of enwau Ffineg ar sefydliadau Turku yn dechrau gyda'r gair hwn, er enghraifft, Turun yliopisto am Brifysgol Turku.

Gefeilldrefi[golygu | golygu cod y dudalen]

Gefeilliwyd Turku â:

Mae gan Turku gytundebau cydweithredu â'r dinasoedd hyn:

Oriel[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Keskiaika - Suomen kaupungit keskiajalla". Katajala.net. Cyrchwyd 2011-09-16.
  2. "Svenska Akademiens ordbok - SAOB". Svenska Akademien. Cyrchwyd 2011-12-13.
  3. "Åbo | Orter, hus och historia i Svenskfinland". svenska.yle.fi. Cyrchwyd 2011-09-16.
  4. http://sv.wikipedia.org/wiki/Åborätt
  5. "Gdańsk Official Website: 'Miasta partnerskie'" (yn Polish & English). © 2009 Urząd Miejski w Gdańsku. Cyrchwyd 2009-07-11. External link in |publisher= (help)CS1 maint: Unrecognized language (link)
  6. "Bratislava City - Twin Towns". © 2003-2008 Bratislava-City.sk. Cyrchwyd 2008-10-26.
Flag of Finland.svg Eginyn erthygl sydd uchod am y Ffindir. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.