Taras Shevchenko

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Taras Shevchenko
Т. Г. Шевченко. Квітень 1859.jpg
FfugenwТ. Ш., К. Дармограй, Кобзарь Дармограй Edit this on Wikidata
GanwydТарас Григорьев сын Шевченко Edit this on Wikidata
25 Chwefror 1814 (yn y Calendr IwliaiddEdit this on Wikidata
Moryntsi Edit this on Wikidata
Bedyddiwyd28 Chwefror 1814 (yn y Calendr IwliaiddEdit this on Wikidata
Bu farw26 Chwefror 1861 (yn y Calendr IwliaiddEdit this on Wikidata
o asgites Edit this on Wikidata
St Petersburg Edit this on Wikidata
DinasyddiaethBaner Wcráin Wcráin
Alma mater
  • Academi Ymerodrol y Celfyddydau Edit this on Wikidata
Galwedigaetharlunydd, bardd, anthropolegydd, arlunydd, ysgrifennwr, dramodydd, ethnograffydd Edit this on Wikidata
Cyflogwr
  • Prifysgol Ymerodrol Sant Vladimir Edit this on Wikidata
Adnabyddus amKobzar Edit this on Wikidata
MudiadRhamantiaeth Edit this on Wikidata
TadHryhoriy Ivanovych Shevchenko Edit this on Wikidata
MamKateryna Y. Boiko Edit this on Wikidata
Llofnod
Taras Shevchenko’s signature.gif

Llenor ac arlunydd Wcreinaidd oedd Taras Hrygorovych Shevchenko (Wcreineg: Тарас Григорович Шевченко tr. Taras Hrygorovych Shevchenko; 9 Mawrth [25 Chwefror yn yr Hen Ddull] 181410 Mawrth [26 Chwefror] 1861) a ystyrir yn fardd cenedlaethol Wcráin. Cymeriad amlochrog a thalentog ydoedd: yn ogystal â bod yn fardd, nofelydd a dramodydd, paentiwr a darlunydd, roedd yn gasglwr arferion gwerin ac yn ethnograffwr.[1][2] Oherwydd ei waddol etifeddol fe'i ystyrir ef yn sylfaenydd llenyddiaeth Wcreineg fodern, ac, i raddau, yr iaith Wcreineg gyfoes, er bod iaith ei farddoniaeth yn wahanol i iaith Wcreineg fodern.[2]

Hanai o gefn gwlad Llywodraethiaeth Kyiv yn Ymerodraeth Rwsia, rhanbarth a leolir heddiw yng nghanolbarth Wcráin. Ffermwr taeog oedd ei dad, a magwyd Taras mewn angen. Oherwydd ei ddawn artistig gwnaeth y tirfeddiannwr Engelhart sylwi arno a mynd ag ef ar ei deithiau. Yn St Petersburg, trwy ymyrraeth y bardd Rwsiaidd, Vasily Zhukovsky, cafodd ei ryddhau o'i daeogaeth. Astudiodd yn Academi'r Celfyddydau Cain o dan Karl Bryulov, a fe'i derbyniwyd yn gymrawd gan Academi Gelf Ymerodraeth Rwsia.

Er na bu erioed yn aelod o Frawdoliaeth Seintiau Cyril a Methodius – cudd-gymdeithas Ban-Slafaidd ryddfrydol yn Kyiv – arestiwyd Shevchenko ym 1847 am gefnogi'r mudiad dros genedlaetholdeb Wcreinaidd a rhyddfrydoli'r ymerodraeth. Yn wahanol i aelodau y gymdeithas nad oedd yn deall bod eu gweithredoedd yn arwain at annibyniaeth Wcráin, yn ôl yr heddlu cudd, roedd Shevchenko yn bencampwr annibyniaeth ei wlad.[3][4] Fe'i cafwyd yn euog o hyrwyddo annibyniaeth Wcráin, ysgrifennu cerddi yn Wcreineg, a bychanu aelodau o deulu brenhinol Rwsia, a dedfrydwyd ef i wasanaeth milwrol yn Orenburg, ac yn ddiweddarach yng nghaer Novopetrovsk yr ochr arall i Fôr Caspia. Ni ryddhawyd ef o'r alltudiaeth greulon hyd 1857, ond yr oedd ei iechyd eisoes wedi ei ddifetha. Bu farw bedair blynedd yn ddiweddarach, a chladdwyd ef yn ninas Kaniv ar lan Afon Dnieper.

Bywgraffiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganed Taras Shevchenko ar 9 Mawrth [Hen Galendr, 25 Chwefror] 1814 ym mhentref Moryntsi, sir Zvenyhorodka, Llywodraethiaeth Kyiv, Ymerodraeth Rwsia (heddiw Zvenyhorodka Raion, Wcráin). Ef oedd y trydydd plentyn ar ôl ei chwaer Kateryna [5] a'i frawd, Mykyta,[5] yn nheulu'r gwerinwyr taeog Hryhoriy Ivanovych Shevchenko (1782?–1825) a Kateryna Yakymivna Shevchenko (Boiko) (1782? - 6 Awst 1823), yr oedd y landlord, Vasily Engelhardt, yn berchen arnynt. Yn ôl y chwedlau teuluol, roedd cyndeidiau Taras yn Cosaciaid a wasanaethodd yn y Zaporozhian Host ac wedi cymryd rhan yn y gwrthryfeloedd Cosac yn yr 17g a'r 18g. Cafodd y gwrthryfeloedd hynny eu hatal yn greulon yn Cherkasy, Poltava, Kyiv, Bratslav, a Chernihiv gan amharu ar fywyd cymdeithasol arferol am flynyddoedd lawer wedyn. Yna cafodd y rhan fwyaf o'r boblogaeth leol eu caethiwo a'u lleihau i dlodi.

Ieuenctid yn Wcráin[golygu | golygu cod y dudalen]

Dysgodd ddarllen ac ysgrifennu o dan arweiniad rhai sacristaniaid, a'i galluogodd i ddod i adnabod rhai gweithiau o lenyddiaeth Wcráin. Ar yr un pryd, dechreuodd ddysgu darlunio a phaentio dan arweiniad peintiwr gwerin lleol. Yn 14 oed, aeth i wasanaeth Mr. Paul Engelgard (Павел Энгельгардт) fel "kozachok" (gwas caethweisol, person y gellid ei brynu a'i werthu) yn yr un pentref, gyda phwy symudodd i Vilnius (Lithwania, bellach) rhwng 1828 ac 1831, lle cafodd wersi arlunio a phaentio gan yr Athro Yi Rustemas (Й. Рустемас) ym Mhrifysgol Vilnius. Yn y ddinas hon, bu'n dyst i ddigwyddiadau gwrthryfel Tachwedd 1830 (gwrthryfel "Pwylaidd" yn erbyn Ymerodraeth Rwsia) a llwyddodd i ddarllen datganiadau'r gwrthryfelwyr. O'r cyfnod hwn, mae llun o'r enw Penddelw o Ddynes wedi'i gadw, sy'n dangos meistrolaeth fawr ar y pensil.

Ennill Rhyddfraint[golygu | golygu cod y dudalen]

Hunan bortread gyda het croen asgwrn (1860)

Yn 1831, symudodd Shevchenko gyda Mr Engelgard i St. Petersburg, lle anfonodd ei feistr ef i astudio celfyddyd i gael ei arlunydd ei hun. Astudiodd o dan yr arlunydd V. Shirayev (В. Ширяєв) am 4 blynedd. Yn ystod y cyfnod hwn, dechreuodd farddoni. Yn ystod haf 1836, cyfarfu â'i gydwladwyr, yr artist Ivan Soiishnko (іван максимович сошенко), ac iddo ef, ynghyd â chydwladwyr eraill, y bardd Wcreineg ac awdur chwedl Yevhen Hreebinka (вген гребін Art Vassyl Kryhorovich (в григович) a yr arlunydd Rwsiaidd, Aleksei Venetsianov (Алексе́й Венециа́нов), a oedd yn 1838, ynghyd â'r arlunydd Rwsiaidd Karl Bruilov (Карл Брюлло́в) a'r bardd i roi rhyddid iddo.

Cofrestrodd yn Academi Celfyddydau St. Petersburg, lle daeth yn fyfyriwr gorau Karl Bruilov. Mae'n datblygu fel portreadwr, artist graffeg a darlunydd gwych. Ar yr un pryd, mae'r bardd yn gweithio'n frwd ar ei addysg hunan-ddysgedig, gan ddarllen yn eiddgar glasuron llenyddiaeth gyffredinol. Teimlodd diddordeb arbennig mewn hanes ac athroniaeth. Wedi'i symud gan farwolaeth y bardd mawr o'r Wcráin, Ivan Kotliarevskyi, awdur yr Aeneid Wcreineg , mae'n ysgrifennu'r gerdd Mewn Cof Tragwyddol yn Kotliarevskyi ("На вічну пам'ять Котляревському"), sydd, ynghyd â 4 cerdd arall, (Ластів) golygwyd gan Hrebinka.

Cyhoeddwyd ei gasgliad cyntaf o farddoniaeth, Kobzar ("Кобзар"), ym 1840. Roedd yn cynnwys wyth cerdd hir: "Думи мої" ("Fy Meddyliau"), "Перебендя" ("Y Minstrel"), wedi'i chysegru i Hrebinka," Катерина" ("Kateryna"), "Topol" ("Poplar"), "Думка" ("Meddwl"), "До Основ'яненка" ("I Osnovianko"), ymroddedig i'r bardd Wcreineg Kvitka-Osnovianenko, "Підкова" ("Ivan Pidkova"), hetman Wcreineg, "Тарасова ніч2 ("Noson Tarsus"). Yn ddiweddarach cyhoeddodd y gerdd epig "Haidamaky" ("Гайдамаки", 1841), am y gwrthryfelwyr Cosac Wcreineg yn erbyn yr arglwyddi Pwyliaid, ac yna "Hamaliia" ("Гамалія", 1844), am arweinydd Cosac atamanthe. Gwnaeth penillion Shevchenko argraff fawr ar gymdeithas Wcreineg, tra daeth o hyd i dderbyniad oer ymhlith bohemians Rwseg, a gyhuddodd ef yn bennaf o ysgrifennu yn y " iaith y Mugik" (мужик, gwerinwyr ) yr Wcráin . Yn ystod haf 1842 , yn seiliedig ar y gerdd Kateryna, peintiodd baentiad olew o'r un enw, a ddaeth yn un o'r gweithiau mwyaf poblogaidd o gelf Wcráin y cyfnod.

Taith fawr gyntaf yn ôl i Wcráin[golygu | golygu cod y dudalen]

Gwnaeth Shevchenko dair taith fawr i Wcráin. Yn 1843, arhosodd yn Kyiv, lle cyfarfu â'r bardd, ethnograffydd, a'r hanesydd, Mykhailo Maksymóvytx, (Миха́йло Максимо́вич) a'r dramodydd, bardd, llên gwerin, ac ethnograffydd, Panteleimon Kulix. ac ymwelodd â theulu'r teulu Riepnin (Рєпнін). Yno hefyd aduno â'i deulu, yn dal dan gaethwasiaeth (caethwasanaeth). O dan ddylanwad ei brofiadau yn yr Wcráin, ysgrifennodd y gerdd "The Looted Tomb" ("Розрита могила"), lle'r oedd yn gwadu gormes y bobl Wcreineg dan Rwsia Tsaraidd yn ddig. Yn ystod y daith, aeth Shevchenko ati i gyhoeddi cyfres o luniadau o'r "Wcráin Pictiwresg" ("Живописна Україна"), yn unol â rhamantiaeth y dydd. Dechreuodd y syniad hwn yn ôl yn St Petersburg ym mis Chwefror 1844. Daeth 6 ysgythriad cyntaf y cylch allan ym mis Chwefror yr un flwyddyn o dan y teitl "The Kobzar of Chyhyryn" ("Чигиринський Кобзар"). Ym 1844, cyhoeddwyd ailgyhoeddiad o'r Kobzar ("Кобзар") gan ychwanegu'r gerdd epig "Haidamaky" ("Гайдамаки"). Yn yr un flwyddyn, ysgrifennodd gerdd hynod feirniadol, "The Dream. "To Each His Own Destiny" ("Сон". .

Ail daith fawr yn ôl i Wcráin[golygu | golygu cod y dudalen]

Ar ôl cwblhau ei hyfforddiant yn Academi'r Celfyddydau, cychwynnodd Shevchenko yng ngwanwyn 1845 ar ei ail daith fawr yn ôl i'r Wcráin, lle cafodd ei dderbyn fel bardd cenedlaethol gwych. Fel aelod o Gomisiwn Archeolegol Kyiv (Київська Археографічна Комісія), teithiodd y bardd yn helaeth yn yr Wcráin, gan gasglu deunydd gwerin ac ethnograffig a phaentio henebion hanesyddol a phensaernïol. Yn hydref 1845 , ysgrifennodd Shevchenko y gweithiau: "Ivan Hus, Heretic" (Іван Гус, Єретик »), Y Deillion ("Сліпий"), "Yr Islawr Mawr" ("Великий льох"), "Jornalera" ( «Най), "Y Cawcasws" ("Cawcasws"), "I'r meirw a'r byw" ("І мертвим, і живим… "), "Kholodnyi Iar" ("Холодний Яр", "Cuenten oer"), "Salmau Dafydd" ("Давидові псалми"). Yn ddifrifol wael, ysgrifennodd "Yr Ewyllys" ("Заповіт") ddiwedd 1845, lle galwodd am y frwydr a'r chwyldro dros ryddhad ei bobl ddarostyngedig. Oherwydd natur gwrth-gyfundrefn amlwg ei weithiau newydd, ni ellid eu cyhoeddi, a dyna pam y cawsant eu lledaenu ymhlith y llu mewn fersiynau mewn llawysgrifen. Copïodd yr awdur nhw hefyd i mewn i lyfr nodiadau, a alwodd yn "Tri Haf" ("Три літа", 1843-1845).

Arhosiad gyntaf[golygu | golygu cod y dudalen]

Yng ngwanwyn 1846, cyrhaeddodd Shevchenko Kyiv , setlo mewn adeilad (yn awr y Amgueddfa Goffa Tŷ Taras Shevchenko), ar y lôn a alwyd yn flaenorol, "Cors yr Afr" (" Kozyne Bolot", Kozyne boloto ) ac, ym mis Ebrill o hynny flwyddyn, ymunodd â brawdoliaeth Cyril a Methodius (Кири́ло-Мефо́діївське бра́тство), sefydliad gwleidyddol dirgel a sefydlwyd ar fenter yr hanesydd a bardd o Wcráin a Rwseg, Mykola Kostomov (Моко), ymhlith eraill, a'r amcan oedd at ryddfrydoli cyfundrefn wleidyddol a chymdeithasol yr Ymerodraeth Rwsiaidd, diddymu caethwasanaeth, a thrawsnewid yr Ymerodraeth yn ffederasiwn o genhedloedd rhyddion. Nid heb ddylanwad, llofnododd Shevchenko erthyglau cymdeithasu'r mudiad a dogfennau rhaglennol eraill y frawdoliaeth. Ar 27 Tachwedd o'r flwyddyn honno, rhedodd Taras Shevchenko fel ymgeisydd am swydd fel athro arlunio ym Mhrifysgol Kyiv, swydd a ganiatawyd iddo 21 Chwefror 1847. Yn Mawrth 1847, yn ôl cwyn, yr aelodau o'r frawdoliaeth ddechreu cael ei arestio. Arestiwyd Shevchenko ar 5 Ebrill a'i drosglwyddo i St Petersburg, lle cafodd ei garcharu yn yr hyn a elwir yn ffrind "Trydedd Adran". Yn ystod yr ymholi, dangosodd y bardd ddewrder a hunanreolaeth fawr: ni ildiodd ei farn na gwadu cymrodyr eraill y frawdoliaeth. Yn ystod y ddau fis a dreuliodd yn y carchar yno, parhaodd i ysgrifennu barddoniaeth, a fyddai'n ddiweddarach yn rhan o'r cylch "Casemates" ("В казематі"). O fewn muriau'r carchar, tra'n aros am ddedfryd, ysgrifennodd ddarn telynegol eithriadol, y gerdd Y berllan geirios wrth ymyl y tŷ ... («Садок вишневий коло хати…»). Ei gariad anfeidrol at Wcráin, mae'n mynegi yn y gerdd does dim ots gen i os oes rhaid i mi fyw ... («Мені однаково, чи буду ...»).

Cafodd ei arestio eto yn ddiweddarach am gymryd rhan mewn symudiadau chwyldroadol ac fel cosb, ymrestrodd yn y fyddin a'i anfon i Orenburg ac yna i Kazakhstan fel preifat, lle cafodd ei wahardd rhag ysgrifennu a phaentio, er iddo wneud hynny. yn ddirgel. Ar ôl 10 mlynedd o alltudiaeth, pardwn ei ffrindiau iddo a llwyddodd i ddychwelyd i Wcráin a St Petersburg.[6]

Gwaith Llenyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Hunan-bortread, 1840
Breuddwydion, 1840, cerdd "Poltava

Barddoniaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae barddoniaeth Shevchenko yn adlewyrchu hanes anhapus ei wlad ef a’i wlad, ac fe’i nodir gan ddelfrydiaeth ddynol. Mewn ffordd boblogaidd, canodd am natur idiotaidd yr Wcráin, bywyd y Cosac rhydd gynt a diflastod cymdeithasol cyfoes. Mae ei waith epig mwyaf, Hajdamaki (1841), yn ymdrin â gwrthryfel gwerinol y Cosac yn y Dnieper ym 1768.

Mae'n arbennig o adnabyddus am ei chwedlau barddonol, lle cenir tynged merched anhapus, e.e. Katerina a Najmytsjka ("Y Forwyn"), ac am ei chwedlau gwerin wedi'u hailwampio'n artistig, e.e. Rusalka ("Yr Afon") a Poppelen (gyda'r motiff "Lenore" mewn ffurf arall).

Detholiad o'i weithiau telynegol:

1840: Кобзар ("Kobzar" neu "Y Bardd") - casgliad o farddoniaeth, ei waith "datguddiad", a ysgrifennwyd pan oedd yn dal yn was (caethwas) a heb brynu ei ryddid eto.
1841: Ghaidamaks ("Y Haidamaks" neu "Y Rebels") - cerdd epig
1844: Гамалія ("Hamaliia") - cerdd epig neu "faled"
1845: Три літа' (1843-1845) , ("Tair Blynedd. 1843-1845") - yn gasgliad nas cyhoeddwyd, ond a adysgrifiwyd gan y bardd ei hun yn ystod ei alltudiaeth. Cyrhaeddodd y darllenwyr ar ffurf samvydav (copïau cudd wedi'u gwneud â llaw). Ni chafodd rhai o'r cerddi eu hailddarganfod a'u cyhoeddi tan 1901. Mae'n cynnwys, ymhlith cerddi eraill:
Cawcasws ("Y Cawcasws")
Холодний Яр ("Kholodnyi Iar", "Cold Ravine" - enw coedwig a man chwedlonol brwydr y Cossacks Wcreineg yn erbyn y goresgynnwr)
Заповіт ("Y Testament") - ei gerdd fwyaf adnabyddus
Іван Гус ( Єретик ) - ("Ivan Hus, heretic") - am yr arwr cenedlaethol Tsiec, Jan Hus .
Великий льох (Містерія) (Velykyi liokh (Dirgelwch), "Yr Islawr Mawr (Dirgelwch)")

Dramâu[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhai dramâu:

1842: Mykyta Haidai - Trasiedi
1843: Nazar Stodol (Nazar Stodolia)

Gwaddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Taras Shevchenko ar bapur arian 100 hryvnia

Roedd ysgrifau Taras Shevchenko yn sylfaen i lenyddiaeth fodern yr Wcráin i'r graddau ei fod hefyd yn cael ei ystyried yn sylfaenydd yr iaith Wcreineg fodern (er i Ivan Kotlyarevsky arloesi gyda'r gwaith llenyddol yn yr hyn a oedd yn agos at yr Wcráin modern ar ddiwedd y 18g. ). Cyfrannodd barddoniaeth Shevchenko yn fawr at dwf ymwybyddiaeth genedlaethol yr Wcráin, a theimlir ei ddylanwad ar wahanol agweddau ar fywyd deallusol, llenyddol a chenedlaethol yr Wcráin hyd heddiw. Wedi’i ddylanwadu gan Rhamantiaeth, llwyddodd Shevchenko i ddod o hyd i’w ddull ei hun o fynegiant barddonol a oedd yn cwmpasu themâu a syniadau a oedd yn berthnasol i’r Wcráin a’i weledigaeth bersonol o’i gorffennol a’i dyfodol.

Yn wyneb ei bwysigrwydd llenyddol, collir yn aml effaith ei waith artistig, er nad oedd ei gyfoeswyr yn gwerthfawrogi ei waith artistig yn llai, neu efallai hyd yn oed yn fwy na’i waith llenyddol. Mae nifer fawr o'i luniau, darluniau, ac ysgythriadau a gadwyd hyd heddiw yn tystio i'w ddawn artistig unigryw. Arbrofodd hefyd gyda ffotograffiaeth ac ychydig a wyddys y gellir ystyried bod Shevchenko wedi arloesi yn y grefft o ysgythru yn yr Ymerodraeth Rwsiaidd (yn 1860 dyfarnwyd y teitl Academydd iddo yn yr Imperial Academy of Arts yn benodol am ei gyflawniadau mewn ysgythru).[7]

Mae ei ddylanwad ar ddiwylliant Wcráin wedi bod mor aruthrol, hyd yn oed yn ystod y cyfnod Sofietaidd, y safbwynt swyddogol oedd bychanu cenedlaetholdeb Wcreineg cryf a fynegwyd yn ei farddoniaeth, gan atal unrhyw sôn amdani, a rhoi pwyslais ar agweddau cymdeithasol a gwrth-Tsaraidd ar ei etifeddiaeth, y frwydr Dosbarth o fewn Ymerodraeth Rwsia. Cyflwynwyd Shevchenko, a aned yn serf ei hun ac a ddioddefodd yn aruthrol oherwydd ei safbwyntiau gwleidyddol yn erbyn trefn sefydledig yr Ymerodraeth, yn y cyfnod Sofietaidd fel rhyngwladolwr a safodd yn gyffredinol dros gyflwr y dosbarthiadau tlawd a ecsbloetiwyd gan yr adweithydd. trefn wleidyddol yn hytrach na chefnogwr lleisiol y syniad cenedlaethol Wcráin.

Mae'r farn hon yn cael ei hadolygu'n sylweddol yn yr Wcráin annibynnol modern, lle mae bellach yn cael ei ystyried yn ffigwr eiconig bron ag iddo arwyddocâd heb ei ail i'r genedl Wcreineg, barn sydd wedi'i rhannu'n bennaf ar hyd y cyfan gan y alltud Wcreineg sydd bob amser wedi parchu Shevchenko.

Ysbrydolodd rai o'r protestwyr dros ddemocratiaeth a chenedlaetholdeb yn ystod yr Euromaidan yng nghaeaf 2012-14.[8] a'r ymgimprys am bŵer a gwladychu Rwsia o rannau o Wcráin yn 2014.[9]

Bu atgof Shevchenko yn un pwysig a phwerus iawn yn ystod Rhyfel Rwsia ar Wcráin yn 2022.[10]

Cyfraniad i lenyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae rhai o ryddiaith Shevchenko (nofel, dyddiadur, yn chwarae "Nazar Stodolya" a "Nikita Gayday", llawer o lythyrau), yn ogystal â rhai o'i gerddi a ysgrifennwyd yn Rwsieg, oherwydd dyna oedd yr unig iaith a siaredid bryd hynny. Byddai siarad Wcreineg neu ysgrifennu yn Wcreineg yn arwain at alltudiaeth neu hyd yn oed farwolaeth.[11][12]

Oriel[golygu | golygu cod y dudalen]

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Encyclopædia Britannica. Taras Hryhorovych Shevchenko (protected). UKRAINIAN POET". 20 July 1998.[dolen marw]
  2. 2.0 2.1 M. Antokhii, D. Darewych, M. R. Stech, D. H. Struk (2004). "Taras Hryhorovych Shevchenko". Encyclopedia of Ukraine. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-01-08. Cyrchwyd 2017-03-09.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  3. Витяг зі справи М. І. Гулака - № 69. Доповідь О. Ф. Орлова Миколі I про діяльність Кирило-Мефодіївського Товариства і пропозиції щодо покарання його членів [Excerpt from the file of M. I. Gulak - No. 69. Report by A. F. Orlov to Nicholas I on the activities of Cyril and Methodius Brotherhood and suggestions for the punishment of its members] (yn Rwseg). Litopys. 26 May 1847. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 19 February 2015. Cyrchwyd 11 July 2014.
  4. "За что наказывали Тараса Шевченко?". The Day. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-12-14. Cyrchwyd 2020-10-03.
  5. 5.0 5.1 Shevchenko Dictionary in two volumes Archifwyd 2013-11-10 yn y Peiriant Wayback.. Shevchenko Institute of Literature (Academy of Sciences of the Ukrainian SSR). Kyiv: Main Edition of the Ukrainian Soviet Encyclopedia, 1976-1978.
  6. Darn o "Fygraffiad" a gyfieithwyd o'r dudalen Wcraineg ar Shevchenko.
  7. Utevskaya, Paola; Dmitriy Gorbachev (August 1997). (yn ru)Zerkalo Nedeli (zerkalo-nedeli.com) 30 (147). http://www.zerkalo-nedeli.com/nn/show/147/12494/.
  8. Ayres, Sabra (March 9, 2014). "In divided Ukraine, inspiration from a poet of the underdog". The Christian Science Monitor. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 15 March 2014. Cyrchwyd 15 March 2014.
  9. "Ukraine crisis: 'We want to live in a peaceful country'". BBC. 2014-03-09.
  10. "Will and Testament by Taras Shevchenko — a Ukrainian poem that resonates today". The Financial Times. 2022-03-09.
  11. Uzhankov, Alexander (11 February 2009). "Шевченко – русский писатель?". Stoletije. http://www.stoletie.ru/print.php?ID=21126. Adalwyd 25 July 2014.
  12. Kosmeda, T.A. (2007). "Дневник Т.Г. Шевченко - отражатель его русскоязычного сознания". Ученые записки Таврического национального университета имени В.И.Вернадского 20 (59). http://sn-philolsocom.crimea.edu/arhiv/2007/uch_20_3fn/kosmeda_7.pdf. Adalwyd 2014-07-25.
Ukrainian Flag Template.svg Eginyn erthygl sydd uchod am Wcráin. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.